mesog-sm.gif (656 bytes)

Θέματα & Αφιερώματα

24/1/2001

To Ολοκαύτωμα του Αρκαδίου και ο Εμμανουήλ Σκουλάς
ΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΣΚΟΥΛΑ , ΔΙΚΗΓΟΡΟΥ

    Έχω ήδη καταστήσει γνωστό από παλαιότερη επιστολή μου το ιστορικό ερώτημα σχετικά με το πρόσωπο του ηρωικού πρωταγωνιστή στην ανατίναξη της Ιεράς Μονής Αρκαδίου κατά την κρητική επανάσταση του 1866-1869.
    Παρά τις περίτρανες αποδείξεις από όλο το ιστορικό υλικό της σχετικής περιόδου (το οποίο θέτω στη διάθεσή σας οποτεδήποτε το θελήσετε) για τον πρωταγωνιστικό ρόλο του νεαρού δασκάλου από τα Ανώγεια Εμμανουήλ Αναγνώστου Σκουλά, (έξι δημοτικά ποιήματα, δύο θεατρικά έργα, ανταποκρίσεις και σχόλια εφημερίδων, αλληλογραφία των τοπικών αρχηγών της επανάστασης, μαρτυρίες συγχρόνων, ζωγραφικός πίνακας, αρχείο στρατηγού Κορωναίου κ.ά.), μεθοδεύσεις που απέχουν από τα διδάγματα της αντικειμενικής ιστοριογραφίας και όψιμες τοπικιστικές αντιλήψεις απέδωσαν τον ρόλο του πυρπολητή στον επίσης θυσιαθέντα αγωνιστή Κωνσταντίνο Γιαμπουδάκη από το Αδελε Ρεθύμνης.
    Η ιστορική αυτή παρατυπία ενισχύθηκε από την ανέγερση του ανδριάντα αυτού του αγωνιστή στο Ρέθυμνο μόλις το 1966 με πρωτοβουλία και εμμονή του γνωστού στρατηγού Σπαντιδάκη και παρά τις καταγεγραμμένες ενστάσεις του επιστημονικού κόσμου πριν από τότε, τότε και μέχρι σήμερα.
    Η Ακαδημία των Αθηνών απαντώντας σε σχετικό ερώτημα της κοινότητας Αδελε στις 22-06-1976 και του Δήμου Ανωγείων στις 30-10-1996 μετά την ανέγερση του ανδριάντα του πυρπολητή Εμμ. Α. Σκουλά στα Ανώγεια τήρησε ρόλο Ποντίου Πιλάτου.
    Παρακάμπτοντας το πλήθος των αποδεικτικών στοιχείων που η ίδια κατονομάζει και που κάνουν εύκολη την κρίση σχετικά με το πρόσωπο του πρωτεργάτη της συλλογικής εθελοθυσίας, η Ακαδημία με το υπ’ αριθμόν 4726/1996 έγγραφο της αποφαίνεται ότι ελλείψει νεοτέρων στοιχείων δεν μπορεί να κρίνει ποιός από τους δύο, ο Σκουλάς ή ο Γιαμπουδάκης είναι ο πυρπολητής. Την ίδια περιοριστική διάζευξη επαναλαμβάνει και στο σχετικό εδάφιο (σελ. 261, ΙΓ' τόμος) του συλλογικού έργου της: «Η ιστορία του Ελληνικού Έθνους». Προφανώς η κοινωνική δυναμική που είχε μέχρι προ πενταετίας δημιουργηθεί υπέρ του Γιαμπουδάκη με την λόγω εντοπιότητας υποστήριξη της πόλης του Ρεθύμνου, ο νόμος της αδρανείας και η ανάθεση της σχετικής έρευνας στο Ρεθύμνιο Ελευθέριο Πρεβελάκη απέτρεψαν το ανώτατο πνευματικό ίδρυμα της χώρας από τον ορθοκρισία που όφειλε απέναντι σε ένα τέτοιο ζήτημα.
    Οι θέσεις επιφανών επιστημόνων όπως ενδεικτικά της ακαδημαϊκού Βασιλικής Πλαγιανάκου- Μπεκιάρη, του καθηγητή Νικολάου Τωμαδάκη, και του ακαδημαϊκού -ιστορικού Βασιλείου Κόκκινου σχετικά με αυτό το ιστορικό ζήτημα είναι καταγεγραμμένες και επαρκώς τεκμηριωμένες.
    Ο Δήμος Ανωγείων πριν από τη συμμετοχή του στον ετήσιο εορτασμό που λαμβάνει χώρα ετησίως στη Μονή Αρκαδίου στις 8 Νοεμβρίου αποδίδει τιμή στους ολοκαυτωθέντες στο χώρο του Αδριάντα του πυρπολητή Εμμ. Α. Σκουλά στα Ανώγεια. Σε εναρμόνιση μάλιστα με τα πορίσματα της ιστορικής έρευνας της Ακαδημίας των Αθηνών, και εφόσον το ιστορικό ζήτημα είναι για αυτήν τουλάχιστον διαζευκτικά απαντημένο, ο Δήμος Ανωγείων προσκαλεί κάθε χρόνο τον επίσημο φορέα της Πολιτείας στο πρόσωπο του Νομάρχη Ρεθύμνης κ. Εμμ. Λίτινα να παραστεί στην σχετική εκδήλωση στα Ανώγεια και να συμπεριλάβει στο εορταστικό πρόγραμμα των εκδηλώσεων που από το νόμο καταρτίζει ο ίδιος, την απόδοση τιμών στον ανδριάντα του Σκουλά όπως απαρέγκλητα κάνει για τον Γιαμπουδάκη.
    Μετά την αδικαιολόγητη άρνηση του Νομάρχη Ρεθύμνης να τηρήσει τις αρχές της ισότητας και της δικαιοσύνης, η δημοτική αρχή της γενέτειρας του Σκουλά και οι απόγονοί του κατέφυγαν στην διοικητική δικαιοσύνη προκειμένου να προσβάλουν την παράνομη και μεροληπτική αυτή στάση.
    Το Συμβούλιο της Επικρατείας με την υπ’ αριθμόν 2879/1999 απόφασή του απέρριψε την αίτηση ακύρωσης κατά του εορταστικού προγράμματος του έτους 1998 για τυπικούς λόγους επικαλούμενο την μη έγκαιρη απόδοση της πρόσκλησης στον Νομάρχη.
    Απαντώντας στο ακυρωτικό αίτημα για το εορταστικό πρόγραμμα του Νομάρχη Ρεθύμνης το επόμενο έτος, 1999, το Συμβούλιο της Επικρατείας αναφέρει στην με αριθμό 3867/2000 απόφασή του τα παρακάτω: «Επειδή από τα στοιχεία του φακέλου της υποθέσεως δεν προκύπτει κατά τρόπον ιστορικώς αναμφισβήτητον ποίος ανατίναξε την Ιερά Μονή Αρκαδίου κατά την εκπόρθησιν αυτής υπό των Τούρκων την 9-11-1866 (βλέπε ιδίως τα από 22-06-1970 και 30-10-1996 έγγραφα της Ακαδημίας των Αθηνών στα οποία αναφέρεται ότι δεν υφίστανται επαρκή ιστορικά στοιχεία περί του ποίος έθεσε πυρ εις την πυριτιδαποθήκη της Ιεράς Μονής Αρκαδίου). Συνεπώς, εφόσον… τόσον η καθιέρωση δημόσιων εορτών αφορωσών τον εορτασμό εθνικών επετείων ή ιστορικών γεγονότων πανελληνίου ή τοπικής σημασίας, όσον και η απόδοση τιμών στα πρόσωπα, τα οποία είχαν αποφασιστική συμμετοχή στα ανωτέρω γεγονότα, πρέπει να προβλέπονται με κριτήριο τη φύση των εν λόγω γεγονότων ως ιστορικώς αποδεδειγμένων. Συνεπώς, εφόσον η άρνηση του Νομάρχη Ρεθύμνης να τροποποιήσει το πρόγραμμα των εκδηλώσεων για τον εορτασμό της 133ης επετείου του ολοκαυτώματος της Ιεράς Μονής Αρκαδίου, παρίσταται νόμιμος, η κρινόμενη αίτηση με την οποία ζητείται η τροποποίηση του προαναφερθέντος προγράμματος, πρέπει να απορριφθεί».
    Πρέπει να σημειωθεί εδώ ότι πρόταση του εισηγητή δικαστή κ. Κυριλόπουλου ήταν να γίνει δεκτό το αίτημα των προσφευγόντων. Παρά το κατά κανόνα συμβαίνον, η εισήγηση αυτή δεν υιοθετήθηκε από την σύνθεση του δικαστηρίου, το οποίο αντιμετωπίζοντας τα ίδια πραγματικά περιστατικά και το ίδιο νομικό και αποδεικτικό υλικό απεφάνθη διαμετρικά αντίθετα προς την κατά τεκμήριο εμβριθέστερη κρίση του εισηγητή δικαστή όντας η τελευταία βασισμένη σε ενδελεχέστερη έρευνα και ενασχόληση.
    Η κριτική και ο σχολιασμός της 3867/2000 απόφασης του ΣτΕ εμπίπτει στα πεδία της νομικής επιστήμης αλλά η ερμηνεία για τα αίτια που την υπαγόρευσαν ίσως να μην περιορίζεται στον επιστημονικό χώρο. Αβίαστα πάντως προκύπτει το ερώτημα πώς περιλαμβάνεται στο εορταστικό πρόγραμμα και πώς αποδίδονται πάγια τιμές στον αγωνιστή Κωνσταντίνο Γιαμπουδάκη εφόσον και αυτός είναι επιβεβαιωμένα ο πυρπολητής σύμφωνα με την εξαντλητικά διαζευτική απάντηση της Ακαδημίας των Αθηνών την οποία η δικαστική απόφαση επικαλείται. Δημιουργείται συνεπώς από την οπωσδήποτε άτολμη κρίση του ΣτΕ ένα απαγορευτικό προηγούμενο - δεδικασμένο για την απόδοση τιμών και στον αγωνιστή Κ. Γιαμπουδάκη εφόσον ούτε και αυτός είναι αποδεδειγμένα πυρπολητής σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που τίθενται στο αιτιολογικό της δικαστής απόφασης.
    Χωρίς αυτή η κρίση να αποκαθιστά την αλήθεια, είναι ωστόσο ένα καίριο πλήγμα για όσους αρέσκονταν στην σιγουριά της δήθεν μιας και κατ' αυτούς επικρατούσας άποψης, μακριά από την αναδίφηση και την μετριοπάθεια που απαιτεί η εξαγωγή ιστορικών συμπερασμάτων.
    Ανεξάρτητα πάντως από την μέχρι σήμερα επίμονη άρνηση της συντεταγμένης δικαιοσύνης να εισέλθει στην καρδιά του ιστορικού ζητήματος υποκρυπτόμενη πίσω από τυπικούς λόγους, η επιμονή στην αναγνώριση του πυρπολητή Εμμ. Α. Σκουλά από τους όσους ακόμα εθελοτυφλούντες διοικητικούς φορείς, δεν έχει σιγάσει. Η επαναφορά του ζητήματος σε διαφορετική ή ανώτερη δικαιοδοσία προβάλλει αναγκαία μέχρι την κατ' ουσίαν κρίση του ερωτήματος και την απονομή της οφειλόμενης δικαιοσύνης απέναντι στην ιστορική αλήθεια.
    Η οριστική δικαίωση του φλογερού Γαριβαλδινού δασκάλου - πυρπολητή από την ιστορική - επιστημονική κοινότητα, έχει πάντα πρωτεύουσα σημασία. Δεν θα πρέπει να λησμονείται εξάλλου ότι κανένα μέλος της έχει αντιλέξει στο βάρος των ανεξάντλητων ακόμα ιστορικών πηγών που επιβεβαιώνουν τον ρόλο του Εμμ. Σκουλά ως εκφραστή της συλλογικής απόφασης των αθανάτων της κρητικής ελευθερίας.
    Η αλήθεια δεν μπορεί να περιοριστεί από εξισορροπητικές διαζεύξεις ή εύσχημες αποστασιοποιήσεις. Χωρίς να αγνοείται η ισχύς του φυσικού νόμου της αδράνειας ακόμα και στα πεδία της ιστοριογνωσίας, χρειάζεται εδώ και η υπόμνηση του επίσης αναγκαίου νόμου της προόδου και της εξέλιξης ο οποίος προϋποθέτει την σύνθεση θέσης και αντίθεσης.

Ηράκλειο 22 Ιανουαρίου 2001
Με τιμή
Ευάγγελος Σκουλάς


© Copyright "ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ"

1on.gif (2742 bytes)