Από  το  rom.gr

Στον Ομφαλό της Γης!

Ο Δίας θέλοντας να βρει το κέντρο του κόσμου, έστειλε δυο αετούς να διασχίσουν τη γη απ' άκρη σ' άκρη. Το σημείο όπου συναντήθηκαν ήταν το κέντρο, ο "ομφαλός της γης", ένας τόπος μοναδικός, όπου ο Απόλλωνας έχτισε το ναό του και η μάνα των Θεών, η Γη, στάθηκε "Πρωτομάντισσα", πριν από τη Θέμιδα, τη Φοίβη και την Πυθία. Εκεί στους Δελφούς αναζητούσαν οι άνθρωποι τους χρησμούς των θεών και εκεί σήμανε το τέλος του αρχαίου κόσμου με τον τελευταίο χρησμό της Πυθίας: "…απέσβετο και λάλον ύδωρ".

Εκεί, στον ομφαλό της γης, στήσαμε τα τεχνολογικά μας μάτια, για να αντικρίσουμε με έναν τρόπο πρωτόγνωρο το μαγευτικό τοπίο που έδινε έμπνευση στους θεούς, και τα μάρμαρα που θυμίζουν τη λατρεία των παλιών. Χρησιμοποιήσαμε τις ψηφιακές αλλά και τις κλασικές φωτογραφικές μηχανές, για να αποτυπώσουμε πανοραμικά το χώρο των Δελφών. Και συνθέσαμε στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές τις ξεχωριστές φωτογραφίες. Χρειάζονται από έξι έως δώδεκα, για να δημιουργηθούν τα πανοράματα των 130ο (άνω) 180ο (μέση) και 360ο (κάτω), φτάνοντας στο αποτέλεσμα που παρουσιάζουμε σ' αυτό το ανάπτυγμα.


Τι είδους παγίδες μπορεί να κρύβει ένα άρθρο - αφιέρωμα στην Αρχαία Ελλάδα; Πολλές. Πάρα πολλές. Λιγότερες όμως συγκριτικά με άλλες εποχές. Γιατί άραγε; Ας τα δούμε όλα από την αρχή. Οι αρχαίοι Έλληνες δημιούργησαν έναν πολιτισμό, που χωρίς αμφιβολία επέδρασε καθοριστικά σε όλους του τομείς του ανθρώπινου πνεύματος, αφήνοντας πίσω του έργα θαυμαστά. Είναι ένας πολιτισμός που λατρεύτηκε αιώνες μετά τη δύση του, από τα μεγάλα πνεύματα της Ευρώπης και εξακολουθεί να λατρεύεται, αποδεικνύοντας ότι η αίγλη του ασκείται ακόμη στις ανθρώπινες συνειδήσεις και σκέψεις. Είναι ένας πολιτισμός που αναπτύχθηκε στο χώρο που εμείς ζούμε σήμερα (σσ. Κυρίως αναφερόμαστε στο χρυσό αιώνα του Περικλή του Αθηναίου), αλλά ουδεμία σχέση έχει με το σημερινό πολιτισμό (σσ. Του τεκταινομένου εν Λεκανοπεδίω Αττικής) κατόπιν διαπιστώσεων αλλοδαπών και ημεδαπών παρατηρητών.
Αυτό ακριβώς το “ουδεμία σχέση” δίνει λαβές για ατέρμονες συζητήσεις περί της πολιτιστικής (και όχι μόνο) κατάντιας μας, της Ελλάδας του σήμερα. Και να η αναπόληση του ένδοξου παρελθόντος, μόνο που ούτε με χρόνια, ούτε με καιρούς πάλι κοντά μας θα ’ναι, με αποτέλεσμα τη θέση της απογοήτευσης να κατέχει η προγονολατρεία.
Αυτή βέβαια η “ουδεμία σχέση” οδήγησε πολλές φορές στη σύγχρονη ιστορία μας στην προγονολατρεία, κάποια φορά δε στην “προγονοκαπηλεία”, για “θεάρεστους και αναγκαίους” πολιτικούς σκοπούς. Φευ! Από την όλη κίνηση εξέλιπε παντελώς το “κλασικό” στοιχείο, η φινέτσα – να το πούμε ελληνικά (;)– αλλά ευτυχώς το πουλί πάει, πέταξε και έφυγε μακριά. Και εδώ ακριβώς ελλοχεύει ο κίνδυνος που λέγαμε.
Είναι αδύνατον να ανατρέξει το μυαλό μας στο “ένδοξο” παρελθόν και να μην αποφύγει τις συγκρίσεις. Είναι επίσης αδύνατον, όταν επιχειρήσει κανείς αφιέρωμα στον τύπο, να αποφύγει την “κατακραυγή” περί κιτς, ρετρό, μπαρόκ προγονολατρείας κ.λπ. κλπ. Τι κάνει σε αυτήν την περίπτωση ο άμοιρος συντάκτης του άρθρου; Πώς θα αποφύγει τις παγίδες που έχουν τοποθετηθεί διακριτικά σαν νάρκες, κάτω από τα πόδια του; Πώς θα αντιμετωπίσει όλα τα δυσμενή σχόλια για την άθλια κατάσταση του παρόντος και τα ευμενή για το θαύμα του παρελθόντος; Απλά κλείνει τα αυτιά του σε ρήσεις του τύπου:
“Νεοέλληνες: ανάξιοι επίγονοι, ένδοξων προγόνων” και ανταπαντά δυναμικά, με τόλμη και παρρησία:
“Ελλάς, Ελλήνων, Νεοελλήνων”, γιατί απλά έτσι μας αρέσει.
Έτσι λοιπόν μία ωραία μεταμεσημβρία, έγινε το “αναποφεύκταιτο”. Δεν ήταν άλλο από την ανάθεση του κειμένου “Αρχαία Ελλ@ς μέσα από το Internet και τα Πολυμέσα” στην υπογράφουσα.
Τα συναισθήματα ήταν ανάμεικτα. Από τη μία πλευρά φαινόταν μεγάλη πρόκληση, από την άλλη όμως το εγχείρημα προκαλούσε μεγάλο τρόμο. Οι λόγοι ήταν προφανείς και ευδιάκριτοι διά γυμνού οφθαλμού, δηλαδή όλοι όσους προαναφέραμε. Πώς θα γράψει ένα άρθρο χωρίς να καταλογιστεί η “ρετσινιά”: φλερτάρισμα με την προγονολατρεία που αγγίζει τα όρια του κιτς; Ας πούμε ότι αυτό μπορεί να αποφευχθεί, γιατί διαθέτουμε και κάποιο γούστο, δεδομένου ότι ουδέποτε ανήκαμε στην κατηγορία των ανθρώπων που ένιωθαν δέος στα όρια της υπερβολής μπροστά στο μεγαλείο των αρχαίων, ούτε η γλώττα ημών μέλιτι κεχρισμένη εί, κατά τις αναφορές μας σε αυτό το μεγαλείο. Βέβαια το να μη νιώθει κανείς δέος για την αρχαία Ελλάδα, επειδή είναι Νεοέλληνας, δεν σημαίνει αντίστοιχα ότι νιώθει και δέος μπροστά στο σύγχρονο, νεοελληνικό αίσχος. Υπάρχει και η χρυσή τομή. Μετά έρχεται το δεύτερο σκέλος της συγγραφής του άρθρου. Υπάρχει υλικό στο Internet που να ενδιαφέρει και να καλύπτει την ανάγκη για αναζήτηση, έρευνα και γνωριμία με τον Αρχαίο Ελληνικό Πολιτισμό;
Η απάντηση είναι: Βέβαια, αναμφισβήτητα, αναμφίβολα και μάλιστα τόσο πολύ και τόσο πλούσιο για όλες τις απαιτήσεις.
Ώστε υπάρχει υλικό! Πού, πώς, πότε, πόσο; Και εκεί δημιουργείται μία νέα ανησυχία. Η ξαφνική διαπίστωση ότι το υλικό ήταν τόσο ογκώδες και ότι θα έπρεπε να επιστρατευτούν δυνάμεις χιλιάδων Newton για να τιθασευτεί, ήταν κάτι που ξεπέρασε τις προσδοκίες μας. Το βάρος που θα νιώσει κάθε σώφρων άνθρωπος απέναντι στον όγκο του υλικού είναι τεράστιο. Η προσφορά του ψηφιακού υλικού ξεπέρασε τις προσδοκίες μας. Τόσο το Internet, όσο και τα CD-ROM προσέφεραν πλούσιο υλικό, το οποίο μπορεί να αποτελέσει πόλο έλξης στους χρήστες, που είτε απλά επιθυμούν να ερευνήσουν για την προσωπική τους ευχαρίστηση, είτε επιθυμούν βοήθεια στην ερευνητική τους δραστηριότητα.
Στα CD-ROM η κατάσταση ήταν μάλλον απλή. Υπάρχουν αρκετοί τίτλοι, οι οποίοι καθόριζαν το περιεχόμενό τους με σαφήνεια. Όσον αφορά, στους τόπους του web η κατάσταση ήταν πιο περίπλοκη. Ο κύριος όγκος του υλικού έρχεται από τα αμερικανικά πανεπιστήμια που δείχνουν μεγάλο ενδιαφέρον στην προβολή του ακαδημαϊκού υλικού τους μέσα από το δίκτυο. Κάθε πανεπιστήμιο όμως είχε να συνεισφέρει και σε έναν τομέα της αρχαίας Ελλάδας, στον οποίο θέλαμε να κάνουμε αναφορά. Συγκεκριμένα: το πανεπιστήμιο Tufts, έχει δώσει στο Internet ένα έξοχο πρόγραμμα (“Περσεύς”) που ενσωματώνει την αρχαία ελληνική γραμματεία σε ένα database, στο οποίο έχει πρόσβαση κάθε ενδιαφερόμενος χρήστης. Άλλα πάλι πανεπιστήμια, όπως το University of Portland στο Oregon έχει κατασκευάσει μία σελίδα για την αρχαία Ελλάδα, που επιχειρεί να καλύψει όσο γίνεται περισσότερους τομείς της ιστορίας και της ζωής των αρχαίων αυτών χρόνων. Το περίφημο MIT, αν και φημίζεται ως τεχνολογικό περισσότερο πανεπιστήμιο, έχει δημιουργήσει και αυτό ένα database αρχαίας γραμματείας (όχι μόνο ελληνικής), που δεν συναγωνίζεται τον “Περσέα”, ανήκει όμως στις αξιόλογες και έγκυρες παρουσίες στο Internet. Από την άλλη πλευρά υπάρχει το παράδειγμα του Μουσείου του Πανεπιστημίου της Pennsylvania, που κάνει ό,τι ακριβώς το Portland, καλύπτει την ιστορία, την τέχνη και άλλους τομείς, αυτή τη φορά μέσα από φωτογραφικό υλικό αγγείων, αγαλμάτων και άλλων ευρημάτων. Ακολουθούν δεκάδες άλλοι τόποι, που όλο και κάτι ενδιαφέρον έχουν να επιδείξουν. Σκεφτείτε ότι βρισκόμαστε ακόμη στην αρχή, όπου το Internet έχει πάρει βέβαια την ανιούσα, αποτελεί όμως ένα διαρκώς ανερχόμενο υπερμέσο, που δεν έχει ενταχθεί πλήρως στις δραστηριότητες και τη ζωή όλων μας. Σε πέντε χρόνια από τώρα η κατάσταση θα είναι εντελώς διαφορετική και τότε το Internet δεν θα συμπληρώνει απλά το διάβασμά μας ή τις πληροφορίες που χρειαζόμαστε, αλλά πιθανότατα να εκπληρώνει και κάθε επιθυμία μας που τώρα φαντάζει τρελή, αργότερα όμως απόλυτα πραγματοποιήσιμη.
Για όλους αυτούς τους προαναφερόμενους λόγους, παρουσιάζουμε “τις περιπέτειές μας στο Internet” σε ενότητες κατά τομέα της αρχαίας ελληνικής ιστορίας και χρονολογικά. Χρειάστηκε πολλές φορές να χρησιμοποιήσουμε έναν τόπο σε πολλές ενότητες, αφού αναφέρεται σε πολλούς τομείς της αρχαίας ελληνικής ιστορίας.
Στο σημείο αυτό θα θέλαμε να παρατηρήσουμε σχετικά με την ορθότητα και την εγκυρότητα των γραφομένων, ειδικότερα σε προσωπικούς τόπους, ότι χρήζουν επανεξέτασης. Αυτό είναι σε θέση να το κάνουν φιλόλογοι και ειδικοί επιστήμονες. Εμείς τα παραθέτουμε και τα αφήνουμε στην κρίση σας. Θα πράξετε, όπως ακριβώς οφείλετε να πράττετε για κάθε πληροφορία που διοχετεύεται στο Internet. Γιατί το υπερμέσο μπορεί να είναι μοναδικό και ανυπέρβλητο σε αμεσότητα, δύναμη και πρόσβαση, δεν παύει όμως να είναι ένα μικρό παιδί, που τώρα κάνει τα πρώτα του καθοριστικά βήματα και απαιτείται προσοχή. Δείτε και λάβετε δεδομένα.
Για όλα τα παραπάνω, που τόσο γλαφυρά σας περιγράψαμε, έπρεπε να οπλιστούμε με θάρρος και δύναμη. Εκεί όμως που το θέμα του όγκου είχε αντιμετωπιστεί, επανέκαμψε το ζήτημα της θέσης που έπρεπε να πάρουμε στο θέμα “Αρχαία Ελλ@ς”. Τελικά ποια ήταν τα συναισθήματα και οι σκέψεις που κυριαρχούσαν;
Τι είναι αυτό που κάνει την ενασχόληση με αυτό το θέμα, επίκαιρη και ενδιαφέρουσα; Πόσο αφορά στο νέο άνθρωπο του σήμερα το ιερό και ένδοξο παρελθόν των προγόνων του; Ποιο ήταν τέλος πάντων αυτό το περίφημο, το αθάνατο, αρχαίο ελληνικό πνεύμα; Ομολογούμε ότι πριν από αυτή την ενασχόληση, είχαμε και εμείς κάποια γραφική αίσθηση για την αρχαία Ελλάδα. Την αντιμετωπίζαμε ως τα απομεινάρια αρχαιολογικών χώρων και μαρμάρων σε ένα κομμάτι γης. Μια χώρα μουσείο, γιατί κάποτε ήταν η χώρα των μνημείων. Μήπως μας έχουν προϊδεάσει υπέρ του δέοντος, ως προς το μεγαλείο της περασμένης εδώ και αιώνες εποχής; Λάθος. Αυτό που γίνεται συνείδηση μετά από ένα μεγάλο ταξίδι στο Internet, παρακολουθώντας σελίδες που έχουν κατασκευάσει μη Έλληνες (και όχι βάρβαροι), είναι ότι μπαίνει σε λειτουργία η αντικειμενική και όχι η αρχαιολατρική ή η αρχαιοκάπηλη ματιά. Στους νέους ανθρώπους πολύ δύσκολα μπορεί να γίνει συνείδηση ότι εκείνη την εποχή δεν πρέπει να την αντιμετωπίζουν ούτε με δέος, ούτε με περιφρόνηση. Επίσης πρέπει να τεθεί ένα τέλος σε αυτές τις συγκρίσεις, μεταξύ νέου και αρχαίου ελληνικού πνεύματος, γιατί απλά δεν υπάρχει σύγκριση. Όχι γιατί οι εποχές άλλαξαν και όλα τώρα έγιναν ξαφνικά τόσο δύσκολα, ούτε ευθύνεται για μια ακόμη φορά η επί τετρακόσια χρόνια οθωμανική κυριαρχία. Πολύ απλά: το ελληνικό πνεύμα στους αρχαίους χρόνους χαρακτηριζόταν από ελευθερία, λιτότητα, απλότητα. Ήταν το πνεύμα ανθρώπων που είχαν την τύχη να ζουν σε έναν τόπο ευλογημένο, κάτω από τον καταγάλανο ουρανό και το δυνατό ήλιο και πλάι στην πλατιά, γλαυκή θάλασσα της Μεσογείου. Τι πιστεύουμε ότι άλλαξε; Η στάση μας απέναντι σε αυτό το παρελθόν. Το αντιμετωπίζουμε σαν κάτι μακρινό, ανοίκειο, εν ολίγοις σαν ένα μνημείο, που ναι μεν “βλέπεται”, αλλά δεν “αγγίζεται”, γιατί δικό μας δεν θα γίνει.
Ας το αγαπήσουμε αυτό το παρελθόν ειλικρινά και χωρίς υπερβολές ή υστερίες. Ας πάρουμε παράδειγμα από τη λιτότητα και την ευγένεια που το χαρακτήριζε, και τότε τίποτα δεν θα μας φταίει, ούτε ο σημερινός βασανισμένος και δύστυχος τόπος.
Λέτε το σεργιάνι στο Internet να βοηθήσει; Μπορεί. Ίσως να λειτουργήσει αυτό που λέγαμε και παραπάνω. Η αντικειμενική ματιά μας.
Τι άλλο πρέπει να προστεθεί; Χμμμ, μάλλον τίποτα. Νομίζουμε ότι ήρθε η ώρα του σέρφινγκ. Φύγαμε λοιπόν.

1on.gif (2742 bytes)