mesog-sm.gif (656 bytes)

Αφιέρωμα

7/9/1999

Η πορεία της Ευρώπης προς το βάραθρο

Την Κυριακή 3 Σεπτεμβρίου 1939 στις 9 το πρωί ο πρεσβευτής της Μεγάλης Βρετανίας στο Βερολίνο σερ Νέβιλ Χέντερσον φθάνει στη Βιλελεμστράσε - το Υπουργείο Εξωτερικών - τον οδηγούν στην αίθουσα τελετών και ενώπιον του πρεσβευτή Παουλ Σμιτ, διερμηνέα του Χίτλερ, διαβάζει όρθιος το ακόλουθο τελεσίγραφο: Εάν έως τις 11 π.μ. θερινή ώρα σήμερα Κυριακή 3 Σεπτεμβρίου η κυβέρνηση της Αυτού Μεγαλειότητος δεν λάβει κατηγορηματικές διαβεβαιώσεις ότι τα γερμανικά στρατεύματα θα αποσυρθούν αμέσως της Πολωνίας, η Μεγάλη Βρετανία και η Γερμανία θα ευρίσκονται εν πολέμω. Ο κύβος ερρίφθη. Ο Σμιτ σπεύδει στη νέα καγκελαρία. Διασχίζει το πλήθος των Γερμανών αξιωματούχων που βρίσκονται στον προθάλαμο και εισέρχεται στο γραφείο του Χίτλερ. Ο Γερμανός καγκελάριος είναι καθισμένος στο γραφείο του, ενώ όρθιος κοντά στο παράθυρο βρίσκεται ο υπουργός Εξωτερικών Ρίμπεντροπ. Ο Σμιτ μεταφράζει αργά το τελεσίγραφο. Οταν τελειώνει για μερικα΄λεπτά επικρατεί απόλυτη σιωπή.
Ο Χίτλερ είναι ακίνητος και ξαφνικά με το βλέμμα του άγριο στρέφεται στον υπουργό του των Εξωτρικών και τον ρωτά: "και τώρα;...". Ο τόνος της φωνής του φορτώνει αυτές τις δύο λέξεις με την απαίτηση παροχής εξηγήσεων για τις λάθος εκτιμήσεις του Ρίμπεντροπ περί του κατά πόσον η Βρετανία ήταν αποφασισμένη να πολεμήσει...

Η επιβεβαίωση αυτής της βρετανικής αποφασιστικότητας έρχεται λίγο αργότερα: Ο Γκέριγκ εισέρχεται στο γραφείο του Χίτλερ κρατώντας στο χέρι ένα τηλεγράφημα. Κάθεται σε μια πολυθρόνα και λέει: "Ο Τσόρτσιλ μπήκε στην κυβέρνηση... Τώρα είμαστε πραγματικά σε πόλεμο με την Αγγλία".
Πράγματι, την πρώτη ημέρα του πολέμου ο Τσάμπερλεν διορίζει τον Τσόρτσιλ πρώτο λόρδο του Ναυαρχείου. Η Βρετανία βρίσκει τον πολεμικό ηγέτη της. Αποδύεται σ' έναν εξαετή πόλεμο από τον οποίον θα εξέλθει νικήτρια, αλλά όπως και όλη η Ευρώπη, εξουθενωμένη...

Από το 1919....

Πολλοί είναι εκείνοι που εκτιμούν ότι η πορεία της Ευρώπης προς τον πόλεμο άρχισε την επομένη της επαχθούς για τη Γερμανία Συνθήκης των Βερσαλιών του 1919, με την οποία προσδιορίσθηκαν τα κέρδη των νικητών του Α' παγκοσμίου Πολέμου.
Οπωσδήποτε, οι ανταγωνισμοί των ισχυρών ευρωπαϊκών κρατών βρίσκονται στη βάση του πολέμου, ο οποίος ξεκίνησε ως ευρωπαϊκόν τον Σεπτέμβριο του 1939, με την οποία προσδιορίσθηκαν τα κέρδη των νικητών του Α' Παγκοσμίου Πολέμου.
Οπωσδήποτε οι ανταγωνισμοί των ισχυρών ευρωπαϊκών κρατών βρίσκονται στη βάση του πολέμου, ο οποίος ξεκίνησε ως ευρωπαϊκός τον Σεπτέμβριο του 1939 για να μετατραπεί σε παγκόσμιο από τον Δεκέμβριο του 1941.
Οι αντιθέσεις των ευρωπαϊικών δυνάμεων υποδαυλίστηκαν και από τον επιθετικό χαρακτήρα του χιτλερικού εθνικοσοσιαλισμού και των άλλων αυταρχικών καθεστώτων. Ωστόσο, ο πυρήνας του πολέμου ήταν οι αντιθέσεις επιδιώξεων και συμφερόντων των ισχυρών κρατών.
Είναι χαρακτηριστικό ότι η πρώτη μεταβολή στο συσχετισμό μεταξύ των ευρωπαϊκών δυνάμεων επήλθε εκτός Ευρώπης, στην Αφρική, όπου κυριαρχούσαν η βρετανική και η γαλλική αποικιοκρατία. Εκεί βρήκε διέξοδο και η ανάγκη της Ιταλίας να γίνει υπολογίσιμη αποικιακή δύναμη με την εισβολή και κατάκτηση της Αβησσυνίας το 1935.

Για "ζωτικό χώρο"

Το ζωτικό πλούτο των αποικιών που απολαμβάνουν οι δυτικές δημοκρατίες και τον οποίο εστερείτο η Γερμανία, ο Χίτλερ προσπάθησε να τον υποκαταστήσει κατακτώντας γειτονικές στη Γερμανία χώρες, όχι βέβαια εν ονόματι του "εκπολιτισμού" των λαών τους, αλλά ευθέως εν ονόματι της "ανάγκης" της Γερμανίας για "ζωτικό χώρο".
Οπωσδήποτε, το κρίσιμο σημείο στην πορεία της Ευρώπης προς τον πόλεμο είναι η εν ονόματι της ειρήνης Συμφωνία του Μονάχου. Οι δυτικές δημοκρατίες δηλαδήη Βρετανία και η Γαλλία, ήδη από τον Μάρτιο του 1936 κράτησαν χλιαρή στάση έναντι των γερμανικών αξιώσεων και επέτρεψαν την επαναστρατιωτικοποίηση της Ρηνανίας. Από την άλλη πλευρά η Ιταλία, επέτρεψε στη Γερμανία - παρά το ότι ανεμένετο το αντίθετο - να εντάξει τον Μάρτιο του 1938 την Αυστρία στο Ράιχ.
Ετσι, τον Σεπτέμβριο του 1938, ο Τσάμπερλεν, ο Νταλαντιέ και ο Μουσολίνι ήσαν "ψυχικά" έτοιμοι στο Μόναχο να επιτρέψουν στον Χίτλερ τον διαμελισμό της Τσεχοσλοβακίας, από τον οποίο έσπευσαν να επωφεληθούν η Πολωνία και η Ουγγαρία...
Κατόπιν αυτού οι εξελίξεις ήταν ραγδαίες.
Στις προτάσεις του Στάλιν για συμφωνία με τη Γαλλία και τη Βρετανία, ο Τσάμπερλεν, παρά τις παροτρύνσεις του μεγάλου και θεληματικού ρεαλιστή Τσόρτσιλ, αντέδρασε, ουσιαστικά, αρνητικά συγχέοντας τις ιδεολογικές αντιθέσεις με την γεωπολιτική πραγματικότητα. Αυτό το "κενό" εκμεταλλεύθηκε ο Χίτλερ κι έστειλε εσπευσμένα τον υπουργό Εξωτερικών Ρίμπεντρομπ στη Μόσχα. Στις 23 Αυγούστου 1939 στο Κρεμλίνο ο Στάλιν εγείρει το ποτήρι της σαμπάνιας και λέει: "Γνωρίζω πόσο το γερμανικό έθνος αγαπά τον Φύρερ του, πίνω λοιπόν στην υγεία του". Το γερμανοσοβιετικό σύμφωνο Ρίμπεντρομπ - Μολότοφ έχει υπογραφεί. Τρεις ημέρες πριν ο Κόκκινος Στρατός είχε εκδιώξει τα ιαπωνικά στρατεύματα από τη Μογγολία. Με τα νώτα του ασφαλή ο Σοβιετικός ηγέτης μπορεί να αξιοποιήσει τη συμφωνία με τη Γερμανία για να κατακτήσει τη μισή Πολωνία και περιοχές της Βαλτικής, ενέργειες οι οποίες άλλωστε προβλέπονται και στο μυστικό πρωτόκολλο του συμφώνου. Ετσι κερδίζει εδάφη και χρόνο έναντι της Γερμανίας.
Ο Χίτλερ, από την πλευρά του, θεωρεί ότι έχει τα χέρια λυμένα για την επίθεση κατά της Πολωνίας.
Ο Μουσολίνι βλέποντας τον πόλεμο να έρχεται διστάζει να ανταποκριθεί στην υποχρέωση που του επιβάλλει το "χαλύβδινο σύμφωνο" με τη Γερμανία και προσπαθει μέσω του υπουργου του των Εξωτερικών Τσιάνο, να θέσει ξανά σε κίνηση τις διαδικασίες διαπραγματεύσεων Βρετανίας, Γαλλίας και Γερμανίας.
Ο Χίτλερ, από την πλευρά του, θεωρεί ότι έχει τα χέρια λυμένα για την επίθεση κατά της Πολωνίας.
Ο Μουσολίνο βλέποντας τον πόλεμο να έρχεται διστάζει να ανταποκριθεί στην υποχρέωση που του επιβάλλει το "χαλύβδινο σύμφωνο" με τη Γερμανία να προσπαθεί μέσω του υπουργού του των Εξωτερικών Τσιάνο, να θέσει ξανά σε κίνηση τις διαδικασίες διαπραγματεύσεων Βρετανίας, Γαλλίας και Γερμανίας. Παράλληλα, το Μέγα Φασιστικό Συμβούλιο αποφασίζει το μη εμπόλεμον της Ιταλίας.

Στην παγίδα του πολέμου

Το φάντασμα του πολέμου κινείται πάνω από την Ευρώπη.
Ο Χίτλερ μεθυσμένος από τις επιτυχίες του αγνοεί τις προειδοποιήσεις του Τσάμπερλεν και του Νταλαντιέ και δεν διακρίνει τη σκλήρυνση της στάσεως του Βρετανού πρωθυπουργού.
Εισβάλλει την 1η Σεπτεμβρίου - για το Ντάντσιχ - στην Πολωνία και πέφτει στην παγίδα. Εμπλέκει τη Γερμανία σε έναν πόλεμο με τις προοπτικές συσχετισμού δυνάμεων αρνητικές γι αυτήν.
Οπως δεν μέτρησε σωστά την αποφασιστικότητα της Βρετανίας κατά τις τελευταίες ημέρες του Αυγουστου του 1939, έτσι, αγνόησε και τις προσπάθειες του προέδρου Ρουσβελτ να μεταβάλει τη στάση της αμερικανικής κοινής γνώμης και τις προθέσεις του να περάσουν οι Αμερικανοί στρατιώτες τον Ατλαντικό - για δεύτερη φορά μέσα σε 25 χρόνια - και να σώσουν από την εκμηδένιση τη Γηραιά Ηπειρο.

© Copyright "ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ"