mesog-sm.gif (656 bytes)

Αφιέρωμα

19-6-1998

Τα Ελγίνεια μάρμαρα

elginia.jpg (12013 bytes)  elginia1.jpg (14810 bytes)

Στην επικαιρότητα έχει επανέλθει και πάλι το θέμα των Ελγινείων Μαρμάρων με αφορμή τις αποκαλύψεις του καθηγητή Ουίλιαμ Σαν Κλερ για τη βαναυσότητα των συντηρητών του Βρετανικού Μουσείου να αποξέσουν από την επιφάνεια των μαρμάρων το αρχικό τους χρώμα για να φαίνεται πιο άσπρα!
Με την ευκαιρία αυτή ο συνεργάτης της "Μεσογείου" κ. Ξενοφών Λήμνιος μας ενεχείρησε δύο άρθρα του Αλεξανδρινού ποιητή (και συγκεκριμενα) Κωνσταντίνου Καβάφη από το βιβλίο "Κ.Π. Καβάφης Πεζά - Μελέτες και αποκυρηγμένα ποιήματα". Παρουσίαση Γιώργη Πικρού (Εκδόσεις Γιάννη Οικονόμου) που είχαν δημοσιευθεί στην εφημερίδα "Εθνική" το 1891 τα οποία λόγω του ενδιαφέροντος τόσο του θέματος των Ελγινείων όσο και το ότι είναι γραμμένα από τον Κ. Καβάφη παρουσιάζουν εξαιρετικό ενδιαφέρον.

Σπουδαίον περιοδικόν της Αγγλίας "ο 19ος Αιών" εδημοσίευσε την 1ην Μαρτίου άρθρον επιγραφόμενον "Ο Αστεϊσμός περί των Ελγινείων Μαρμάρων".
Οι φιλόμουσοι και φιλάρχαιοι αναγνώσται θα ενθυμώνται το κίνημα όπερ εγένετο τελευταίως εν Αγγλία ίνα αποδοθώσιν εις την Ελλάδα οι αρχαιότητες άς προ 80 ετών ο λόρδος Ελγιν, πρέσβυς της Αγγλίας παρά τη Υ. Πύλη, ήρπασεν - ίνα τας προφυλάξη δήθεν - εκ της Ακροπόλεως.
Ο λόγιος κ. Φρειδερίκος Χάρισον θερμώς υπεστήριξε το κίνημα, έγραψε δε εν τω "19ω Αιώνι" το περίφημόν του άρθρον "Απόδοτε τα Ελγίνεια Μάρμαρα".
Την απάντησιν εις το άρθρον αυτό γράφει ο Διευθυντής του Περιοδικού ισχυριζόμενος ότι ο κ. Χάρισον πραγματευθείς περί της επιστροφής των Ελγινείων μαρμάρων ηστεϊζετο απλώς, και κατέγινε περί το δοκιμάσαι την διορατικότητα του πνεύματος των συμπολιτών του - εάν τάχα θα είναι αρκετά έξυπνοι να εννοήσουν την ειρωνείαν του. Αλλως ηθέλησεν επίσης να περιπαίξει την συνήθειαν διαφόρων συγχρονων ρητόρων οίτινες επινοούσι θέματα της ευφραδείας των ζητούσι να αποδείξωσι παραδοξολογίας και χιμαίρας.
Ούτω κρίνει ο κ. Τζαίημς Νώουλς, διευθυντής του περιοδικού "ο 19ος αιών". Μοι φαίνεται όμως ότι ο παραδοξολογών είναι μάλλον αυτός ή ο κ. Χάρισον.
Το άρθρον του ουδέ λογικόν είναι, ουδέ γενναίον. Είναι τόσον ξηρόν κατά το ύφος, έχει τοιαύτην πληθώραν πτυχής ή μάλλον, ανόστου ειρωνείας ώστε πιστεύω ότι μόνοι οι Ελληνες, τους οποίους αφορά αμέσως το ζήτημα, θα έχωσι την υπομονήν να το αναγνωσωσιν ίνα σωθώσιν αι αμαρτίαι των.
Εν τη εξάψει του ο κ. Νώουλς τι δεν λέγει! Εκθειάζει του Ελγιν την αρπαγήν. Μυκτηρίζει τον Βύρωνα. Σχετίζει την ευτελη υπεξαίρεσιν των μαρμάρων, προς ταένδοξα τρόπαια του Νέλσωνος. Φρονεί ότι εάν επιστραφώσιν αι αρχαιότητες αύται, πρέπει ν' αποδοθώσιν επίσης η Γιβραλτάρη, η Μελίτη, η Κύπρος, η Ινδική - λησμονών ότι η κατοχή των χωρών εκείνων λογίζεται αναγκαία εις το Αγγλικόν εμπόριον ως εις την ασφάλειαν ή ύπαρξιν του Αγγλικού κράτους,
ε νώ τα Ελγίνεια μάρμαρα εις ουδέν χρησιμεύουσιν άλλο ή εις τον ωραϊσμόν και πλουτισμόν του και άνευ αυτών ωραιοτάτου και πλουσιωτάτου Βρεττανικού Μουσείου. Ψέγει του κ. Χάρισον την ορθοτάτην παρατήρησιν ότι το κλίμα του Λονδίνου φθείρει τα γλυφάς των μαρμάρων και εκφράζει τον φόβον μη εάν μετακομισθώσιν εις Αθήνας καταστραφώσιν εν ενδεχομένη αναφλέξει του ανατολικού ζητήματος - λησμονών ότι ο φρόνιμος άνθρωπος οφείλει να διορθώνη το ενεστός κακόν πριν φροντίση περί του μέλλοντος.
Δεν φαίνεται να δίδη πολλήν σπουδαιότητα εις τα δικαιώματα άτινα εχει επί των μαρμάρων "ο αναμεμιγμένος μικρός πληθυσμός όστις σήμερον κατοικεί επί των ερειπίων της αρχαίας Ελλάδος" και υποθέτω ευρίσκει τα δικαιώματα του λόρδου Ελγιν και εαυτού μεγαλύτερα. Παρατηρεί ότι εάν ηκολουθείτο η συμβουλή του κ. Χάρισον και απεδίδοντο αι περί ου λόγος αρχαιότητες εις την Ελλάδα, τις οίδεν εάν καμμία εκ των ολιγοβίων κυβερνήσεών της δεν θα τας επώλει αντί εκατομμυρίου λ. στ. εις την Γερμανίαν, ή αντί δύο εις την Αμερικήν, ή χειρότερα, εάν δεν θα τας επώλει λιανικω΄ς, εις ένα έκαστον ολίγας. Ταύτα είναι ύβρις αδικαιολόγητος και εμφαίνουσα πολλήν ελαφρότητα εις την οποίαν η αρμόζουσα απάντησις θα ήτο - Είμεθα Κύριοι να διαθέσωμεν ως θέλομεν τα ημέτερα.
Αλλ' ως διαφωτισθή η άγνοια του ανδρός και ας μάθη ότι μέχρι τούδε αι ελληνικαί κυβερνήσεις, ολιγόβιοι ή μακρόβιοι, επεδείξαντο πολλήν ευλάβειαν και φροντίδα προς τα αρχαία μνημεία, ότι διάφορα μουσεία συνεστάθησαν εν Ελλάδι, ως ην διοίκησις είναι αξιόλογος και ότι εν Αθήναις τα Ελγίνεια μάρμαρα θα τύχωσι της αυτής πιστής διαφυλάξεως και περιποιήσεως οίας και εν Αγγλία. Είναι δε νόστιμος ο κ. Νώουλς όταν μας αφήνει να ίδωμεν και την χρηματικήν άποψιν της υποθέσεως. Εις εν μέρος του άρθρου του λέγει, ότι η σημερινή αξία των μαρμάρων υπολογίζεται εις εκατομμύρια, και εις άλλον πάλιν μέρος ομολογεί ότι δια να τα αποκτήση ο λόρδος Ελγιν εξώδευσεν 14.000 λ. Τι καλή δουλειά!
Δεν αναγράφω περισσοτέρας εκ των παρατηρήσεων του κ. Νώουλς. Είναι της αυτής ποιότητος και αι επίλοιποι. Εξ άλλου δεν νομίζω πρέπον να τον θεωρήση τις υπεύθυνον δι' όλα όσα γράφει. Ο ανήρ εις άλλας περιστάσεις απέδειξεν ότι δεν αιμοιρεί παιδείας, ορθής κρίσεως και άλλων φιλολογικών προσόντων. Οθεν τείνω να πιστεύω ότι πρέπει να αποδοθή το άτακτον της συνθέσεως και των κρίσεών του περί των Ελγινείων μαρμάρων εις την πνευματικήν σύγχυσιν ην τω επήνεγκεν η σκέψις ότι αι πολύτιμαι αύται αρχαιότητες - οι περικαλλείς αδάμαντες της Αττικής - ηδύναντο να ξεφύγουν από τ ο Βλουμσβουρύ του. Το μισολέγει ο ίδιος μετά βουκολικής απλότητος εν μια περιόδω του άρθρου του - Τι ιδέα (δεν ενθυμούμαι αν ήναι ακριβώς αυταί αι λέξεις του) ενώ έχωμεν τας ωραίας αυτάς αρχαιότητας εδώ και ειμπορεί ο λαός μας να πηγαίνη να τας θαυμάζη όποτε θέλει, τι ιδέα να τας στείλωμεν εις την άλλην άκραν της Ευρώπης!
Εφ. "Εθνική"
30 Μαρίου 1891
Κωνσταντίνος Φ. Καβάφης

 

"Νεώτερα περί των Ελγινείων μαρμάρων"

Ο θάνατος των πολιτικών ή διεθνών ζητημάτων είναι η λήθη. Ευτυχώς το ζήτημα περί αποδόσεως των Ελγινείων μαρμάρων εις την Ελλάδα δεν πέπρωται ακόμη να λησμονηθή. Πολύ δε συντείνει εις την αναζωπύρωσιν του ζητήματος η διάστασις εις την οποίαν ήλθαν επ' αυτού δύο διακεκριμένοι λόγιοι Αγγλοι ο κ. Φρειδερίκος Χάρισον και ο Τζαίημς Νώουλς διευθυντής του περιοδικού ο "19ος αιών".
Εν τω Λονδινείω περιοδικώ "η Δεκαπενθήμερος Επιθεώρησιν" ο Χάρισον απήντησεν εις τας κατακρίσεις τας εκτοξευθείσας κατ' αυτού υπό του "19ου αιώνος".
Δεν θα αναγράψω όλα τα επιχειρήματα δι' ων ο κ. Χάρισον υποστηρίζει την θεωρίαν του περί αποδόσεως των μαρμάρων. Εν άρθρω καταχωρησθέντι εν τη "Εθνική" της 30ης Μαρτίου κατέδειξα ήδη την ελαφρότητα των ισχυρισμών του κ. Νώουλς. Θέλω μόνον μεταφράση επεξηγήσεις τινάς ας δίδει ο κ. Χάρισον εν τω νέω του άρθρω.
Λέγει ρητώς ότι δεν καταδικάζει απολύτως τον λόρδον Ελγιν τον υπεξαιρέσαντα τας περί ου ο λόγος αρχαιότητας, εκθέτει όμως 4 λόγους δι ων αποδεικνύεται ότι η κατοχή των μαρμάρων υπό τε του λόρδου Έλγιν πρώτον, και του αγγλικού έθνους δεύτερον, αντίκειται εις τας αρχάς του δικαίου.
"α' Ο λόρδος Έλγιν απέκτησε τα μάρμαρα του Παρθενώνος ουχί από τους Έλληνας, αλλά από τους δυνάστας αυτών Τούρκους.
β' οι Έλληνες εναντιώθησαν καθ' όσον τοις ήτο δυνατόν εις την μετακόμισιν αυτών, και ουδέποτε έπραξάν τι προς βλάβην των.
γ' Οι άνθρωποι του λόρδου Έλγιν αφήρεσαν ό,τι ήθελαν άνευ της ελαχίστης μερίμνης δια το μνημείον όπερ απεγύμνωσαν.
δ' Το βρεταννικόν έθνος απέκτησε τα Ελληνικά μάρμαρα αντί ποσού μηδαμινού".
Αλλως παραδέχεται ότι ο λόρδος Έλγιν "πιθανόν εντίμως να εθεώρη ότι έσωζε δια την ανθρωπότητα τα πολύτιμα ταύτα κειμήλια".
Εις εκ των κυρίων ισχυρισμών των εναντιουμένων εις την απόδοσιν των Ελγινείων μαρμάρων είναι ότι δι’ αυτής η Αγγλία θα αναγνωρίση την αρχήν της αποδόσεως των κατά το μάλλον ή ήττον άνευ οριστικής ή ακριβούς νομιμότητος αποκτηθέντων και τότε πρέπει να γυμνωθώσιν αι αρχαιολογικοί συλλογαί της. Αλλά αυτή είναι η συνήθης υπεκφυγή εκείνων οίτινες θέλουσιν ευσχήμως να αποφύγωσιν την εκτέλεσιν γενναίας πράξεως. Φοβούνται τας συνεπείας. Αλλά τέλος πάντων ποίαι είναι αι συνέπειαι αύται; μη είναι υποχρεωμένος τις να φέρη όλα μέχρι υπερβολής; Είναι υποχρεωμένος τις να εξακολουθή εφαρμόζων μιαν αγαθήν αρχήν μέχρις ότου δια της καταχρήσεως καταστή μωρά; Κατά την λογική ταύτην λοιπόν δεν πρέπει ποτέ να ελεή τις πτωχόν διότι αν ήτο να ελεήση όλους τους πτωχούς του κόσμου ήθελε καταντήση χιλιάκις πτωχότερος του πτωχοτέρου; Εξ άλλου η συνέπεια αυτή της γενικής αποδόσεως δεν απορρέει εκ της αποδόσεως των Ελγινείων μαρμάρων. Ο κ. Χάρισον, προς απόδειξην τούτου, επαναλαμβάνει όσα έγραψε πέρυσι επί του αντικειμένου.
Ο κ. Νώουλς, λέγει, δαπανά πολλήν εύκολον ρητορικήν αριθμών διάφορα έργα ελληνικής τέχνης κατεχόμενα υπό της Αγγλίας, και ερωτά εάν πρέπει και αυτά να επιστραφούν. "Βεβαίως όχι! Εποίησα διάκρισιν φανερωτάτην. Έγραψα τα Ελγίνεια μάρμαρα διαφέρουσιν ολοτελώς από όλα τα άλλα αγάλματα. Δεν είναι αγάλματα. Είναι τεμάχια μοναδικού μνημείου, του περιφημοτάτου εν τω κόσμω μνημείου, όπερ είναι το εθνικόν σύμβολον και το παλλάδιον γενναίου λαού και χώρος προσκυνήσεως δια την πολιτισμένην ανθρωπότητα... Εις το ελληνικόν έθνος την σήμερον τα ερείπια της Ακροπόλεως είναι πολύ σπουδαιότερα και ιερώτερα αφ' ό,τι είναι οιονδήποτε άλλο εθνικόν μνημείον εις οιονδήποτε άλλον ναόν. Είναι το εξωτερικόν και ορατόν μνημείον της εθνικής υπάρξεως και αναγεννήσεως... Δεν υπάρχει παράδειγμα εν τω κόσμ όλω ενός έθνους διατηρούντος, ουχί δια κατακτήσεως αλλά δια προσφάτου αγοράς από δυνάστην, τα εθνικά σύμβολα άλλου έθνους. Εάν ο πρέσβυς μας είχεν αγοράση από τον Βίσμαρκ, ότε οι Γερμανοί ήσαν εν Παρισίοις, τους εν Αγίω Διονυσίω τάφους των βασιλέων, τον τάφον του Ναπολέοντος... Πιστεύω ότι κάπως θα ωμιλείτο παραπάνω το πράγμα και ίσως ο κ. Νώουλς δεν θα είχεν όρεξιν να τραγουδή το "Βασίλευε Βρεττανία" επί τόνου τόσον προκλητικού.
Ιδού τι φρονεί περί της ασφαλείας ης απολαύσουσι τα Ελγίνεια μάρμαρα εν Αθήναις:
Η Ακρόπολις είναι άριστα προφυλαγμένη. Δεν είναι ολιγώτερον ασφαλής του Βρετανικού Μουσείου. "Αι Αθήναι την σήμερον είναι καλλιτεχνική σχολή όλων των εθνών, και αφ' ότου ηνεώχθη ο σιδηροδρομος Θεσαλονίκης - Κωνσταντινουπόλεως έχουσιν όσους επισκέπτας και η Βενετία ή η Φλωρεντία. Είναι επίσης πλησίον της Ευρώπης της κειμένης προς νότον ή προς ανατολάς του Μονάχου όσον και το Λονδίνον. Η ιδέα την οποίαν φαίνεται ότι έχη ο κ. Νώουλς περί των Αθηνών ως μέρος τι απώτατον και άγριον, ομοιάζον το Βαγδάτιον όπου Αλβανοί και μεθυσμένοι ναύται κτυπώνται, όπου οι δρόμοι είναι είδος Πέττικοτ Λαίων και Ουαϊτσάπελ, και όπου κάποτε φθάνει εις μιλόρδος μετά του δραγομάνου του και των σκηνών του, πηγάζει από τα ταξείδια της ενότητός του. Ας ερωτήση κανένα όστις ήτο εκεί τελευταίως και θα απορήση να μάθη ότι αι Αθήναι είναι τώρα μια πόλις επίσης πολιτισμένη, τακτική, ανεπτυγμένη και πλήρης ευφυών επισκεπτών, όσον οιαδήποτε πόλις της Γερμανίας, Ιταλίας ή Γαλλίας. Ως κέντρον αρχαιολογικών σπουδών... αι Αθήναι είναι σχολή πολύ σπουδαιότερα του Λονδίνου".
Εις τας αυθαδείας του κ. Νώουλς περί του Ελληνικού έθνους απαντά ο κ. Χάρισον δια των εξής:
"Αναμφιβόλως οι φανατικοί φιλέλληνες εξέφρασαν ποτέ πολλάς ανοησίας, αλλ' η Ελλάς είναι τώρα ανεγνωρισμένον και ανεξάρτητον έθνος της Ευρώπης. Εάν δε την συγκρίνωμεν προς την Πορτογαλίαν, την Βραζιλίαν, ακόμη και την Τουρκίαν και την Ρωσσίαν, η ευφυία, το βάσιμον και η πρόοδός της ουδόλως είναι άξια περιφρονήσεως... Το Ελληνικό έθνος είναι νέον. αι δυσκολίαι του είναι μεγάλαι, και η πολιτική του είναι άστατος, ως είναι η πολιτική μεγαλυτέρων εθνών άτινα έτυχον μικροτέρας πείρας. Με όλα ταύτα όμως το να προσφερθώμεθα προς το ελληνικόν έθνος ως προς άτακτα παιδιά τα οποία πρέπει να προσέχωμεν να μην κάμουν ανοησίας ή να μη χαλνούν τα πράγματα, να λέγωμεν ότι δεν δυνάμεθα να τους εμπιστευθώμεν τα ίδια των εθνικά μνημεία, να λέγωμεν ότι ήθελαν τα πωλήση εις την Αμερικήν είναι παράδειγμα βλακώδες και πρόστυχον της αυθαδείας των Τζων Μπουλ".
Εν άλλω μέρει του άρθρου του ο κ. Χάρισσον παρατηρεί μετ' ευχαριστήσεως ότι πολλοί σπουδαίοι άνδρες και σπουδαία φύλλα ενέκριναν την πρότασίν του.
"Η Σημαία" ήτο η πρώτη σπεύσασα εν κυρίω άρθρω να εγκρίνη την πρότασιν και τον άρθρον έκαμεν εντύπωσιν εν Ελλάδι... Υπήρξαν... οι υποστηρίξαντες εκάστην λέξιν μου. Αριστον άρθρον εμφορούμενον υπό του αυτού πνεύματος εφάνη εν τω Daily Graphic, και διάφορα άλλα φύλλα, εν τε Αγγλία και εν τη
αλλοδαπή, ενέκριναν την έκκλησίν μου. κ. Ξάου - Λεφέβρ, εν πολυτιμω άρθρω επί της σημερινής Ελλάδος, προσετέθη εις την αυτήν πολιτικήν, και πιστεύω ότι υποστηρίζεται εν αυτή και υπό άλλων μελών της Βουλής... Δύο εντιμότατοι και σπουδαίοι πολιτικοί σύλλογοι, άνευ κομματικής αποχρώσεως απευθύνθησαν προς εμέ με τον σκοπόν να ενεργήσωμεν διάβημα τι εν τη Βουλή ή αλλαχού..
Παρά τας διαβεβαιώσεις ταύτας, δεν πιστεύω η Ελλάς να έχη πολλήν τύχην να επανίδη τας ωραίας γλυφάς του Παρθενώνος. Το κόμμα το οποίον εναντιούται εις την απόδοσιν των Ελγινείων μαρμάρων είναι πολυάριθμον. Οσοι θέτουσι τον εγωισμόν υπεράνω της γενναιότητος ανήκουσι εις το κόμμα εκείνο - οι δε τοιούτοι άνθρωποι είναι πολλοί και εν Αγγλία, ως δυστυχώς είναι πολλοί πανταχού".
Οπως και αν έχη - είτε επιτύχη ο αγών περί αποδόσεως των Ελγινείων μαρμάρων είτε αποτύχη - εις τον Φρειδερίκον Χάρισσον οφείλεται ευγνωμοσύνη και τιμή, ου μόνον εκ μέρους των Ελλήνων, αλλά και εκ μέρους πάντων των ανεπτυγμένων ανθρώπων ως ο προσήκων μισθός των θαρραλέως τα ορθά λεγόντων.

Εφ. "Εθνική"
έτος Β' αριθμ. 117
Εν Αθήναις Δευτέρα
29 Απριλίου 1891
Κωνσταντίνος Φ. Καβάφης


mesog-sm.gif (656 bytes)

Αφιέρωμα

3/7/1998

Τα μάρμαρα του Παρθενώνα
Η πορεία στο χρόνο και η σημερινή πραγματικότητα

Της Λήδας Ζαμπετάκη - Εκπαιδευτικού

marm1.jpg (10846 bytes)  marm2.jpg (13686 bytes)

Aπό το 448πΧ, όταν η Εκκλησία του Δήμου της Αθήνας αποφάσισε να ξανακτίσει το ναό της θεάς Αθηνάς Παρθένου, μέχρι το 500 μΧ., όταν ο Βυζαντινός Αυτοκράτορας Θεοδόσιος Β΄ τον έκλεισε, ο Παρθενώνας αποτελούσε ένα Πανελλήνιο μνημείο, κάτω από τα αετώματα του οποίου, αφέθηκαν εκαντοντάδες λατρευτικά αφιερώματα.

Αργότερα μετατράπηκε σε Χριστιανική Εκκλησία αφιερωμένη στην Αγία του Θεού Σοφία και από το 12ο αι.μΧ. μέχρι και τον 15ο αι., ήταν αφιερωμένος στην Παναγία την Αθηνιώτισσα (περίοδος Φραγκοκρατίας).

Το μνημείο έστεκε κάτω από τον αττικό ουρανό , αγέρωχο και περήφανο, για περισσότερο από 2000 χρόνια, διατηρώντας την αίγλη που του χάρισαν ο Ικτίνος, ο Καλλικράτης και ο γλύπτης Φειδίας.

Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας η Ακρόπολη έγινε κάστρο των τουρκικών στρατευμάτων και αυτή ήταν η αρχή μιας φθίνουσας πορείας που οδήγησε σε ανεπανόρθωτες καταστροφές. Το Σεπτέμβριο του 1687 οι Τούρκοι, όταν οι Ενετοί τους πολιόρκησαν, κατεδάφισαν τον ναό της θεάς Νίκης κι έστησαν εκεί μια πυροβολαρχία. Οι Ενετοί βομβάρδισαν την Ακρόπολη με αποτέλεσμα, από την έκρηξη να σχιστεί ο ναός στα δύο και να καταστραφεί ένα μέρος του Παρθενώνα. Με εντολή του ναυάρχου Morosini (1688 μΧ), εργάτες προσπάθησαν να κατεβάσουν τα γλυπτά του Ποσειδώνα και του άρματος της Νίκης από το δυτικό αέτωμα, από αδέξιους όμως χειρισμούς τα έσπασαν. Δύο μικρά κομμάτια που σήμερα βρίσκονται στην Κοπεγχάγη είχαν αρπαγεί από Δανό που υπηρετούσε στον ενετικό στρατό.

Ούτε οι Γάλλοι αντιστάθηκαν στο πειρασμό να αφαιρέσουν τμήματα του Παρθενώνα: Ο κόμης Choident-Gouffier πήρε ένα κομμάτι από την ανατολική ζωφόρο και μια μετώπη από τη νότια πλευρά του κτιρίου.

1/4μως εκείνος που έδωσε το τελειωτικό κτύπημα , ο μεγαλύτερος κι αισχρότερος βάνδαλος στην ιστορία, ήταν ο Άγγλος λόρδος Tomas Bruce Elgin, ο οποίος εκμεταλευόμενος την θέση του (πρεσβευτής στην Κωνσταντινούπολη), τις πολιτικές συγκυρίες (βελτίωση Αγγλοτουρκικών σχέσεων), και την εύνοια του σουλτάνου και δίνοντας πλούσια δώρα στον καϊμακάμη της περιοχής, κατάφερε να πάρει άδεια για αποτύπωση, λήψη εκμαγείων και ανασκαφή, με την δέσμευση ότι τα ίδια τα μνημεία δεν θα πάθαιναν τίποτα.

Έτσι ο Έλγιν, κατόρθωσε μέσα σε εννέα χρόνια παράνομης δραστηριότητας να ακρωτηριάσει κυριολεκτικά το μνημείο, αφαιρώντας του 253 κομμάτια, λίθους, μετόπες και μορφές, από τα σημαντικότερα του γλυπτού διακόσμου. Στην Αγγλία τα μετέφερε έπειτα από πολλές περιπέτειες, με καράβια, τα διατήρησε στην ιδιωτική του συλλογή και το 1816, τα πούλησε για 35000 λίρες στο Βρεταννικό Μουσείο. Μόνο δύο Άγγλοι βουλευτές αντέδρασαν έντονα και κατηγόρησαν το λόρδο για αρχαιοκαπηλεία, o Sir John Newport και ο Hugh Hammersley. Ο Hammersley μάλιστα συνέστησε «να φυλαχθεί η συλλογή για να αποδοθεί εκεί από όπου απρεπώς λήφθηκε, όταν ζητηθεί».

Η σημερινή πραγματικότητα

Τα τελευταία χρόνια, έχει ξεκινήσει μια εκστρατεία για την επιστροφή των μαρμάρων στη γενέτειρά τους. Από το 1982 μέχρι σήμερα, το ζήτημα τίθεται επίσημα στα αρμόδια όργανα της UNESCO και από το 1983 και στην Βρεταννική Κυβέρνηση. Η πλειοψηφία του Βρεταννικού λαού είναι υπέρ της επιστροφής. O κλασσικός μελετητής της Βυζαντινής Ιστορίας Robery Browning δήλωσε πως «η επιστροφή των γλυπτών θα αποτελούσε τιμή για την Αγγλία». Απομένει όμως η επίσημη βρεταννική κυβερνητική βούληση για να πραγματοποιηθεί . Επίσης από Ελληνκής πλευράς πρέπει να υπάρξει η απαραίτητη υποδομή ώστε τα μάρμαρα του Παρθενώνα να στεγαστούν και να εκτεθούν με ασφάλεια. Το πρόγραμμα αναστύλωσης και το Νέο Μουσείο Ακροπόλεως είναι τα δύο μεγάλα έργα που θα επιτρέψουν τον επαναπατρισμό των μαρμάρων και θα εξασφαλίσουν την έκθεση των μνημείων χωρίς προβλήματα.

Δυστυχώς στο σημείο αυτό υπάρχει ελειπής ενημέρωση προς τον Ελληνικό λαό τόσο για την πορεία των έργων στην Ακρόπολη όσο και για την πορεία των διαπραγματεύσεων με την Αγγλική πλευρά. Δεν γνωρίζομε πχ., με ποιο τρόπο αντιμετωπίσαμε (εκτός από τις οργισμένες ανακοινώσεις του Υπουργού) την αποκάλυψη για την βάναυση μεταχείρηση των γλυπτών από τους συντηρητές του Βρεταννικού Μουσείου, ούτε ποιά θα είναι τα επόμενα βήματα που θα πραγματώσουν το όραμα της Μελίνας Μερκούρη για την επιστροφή των μαρμάρων.

Η συστηματική ενημέρωση αποτελεί υποχρέωση απέναντι στο έθνος διότι σημαίνει κοινό αγώνα και διεκδίκηση. Το αίτημα της επιστροφής δεν στηρίζεται μόνο σε νομική βάση ούτε είναι απλά θέμα στατικότητας του μνημείου. Τα γλυπτά πρέπει να επιστρέψουν στο φυσικό τους χώρο κυρίως διότι αποτελούν την πολιτιστική συνείδηση του έθνους, είναι μέρος της εθνικής κληρονιμιάς, μέρος του νου και της ψυχής, μας. Κανείς δεν τα χρειάζεται περισσότερο από όσο εμείς.

Εδώ φυσικά τίθεται ένα μεγάλο ερώτημα , ένα γενικότερο ζήτημα σχετικό με τους πολιτιστικούς μας θησαυρούς: 1/4λη η Ελλάδα έχει συλληθεί. Ορισμένα από τα γνωστότερα αγάλματα της αρχαιότητας βρίσκονται σήμερα σε ξένα μουσεία ( Νίκη της Σαμοθράκης στη Γαλλία, τα λιοντάρια του Πειραιά και του Θησείου στη Βενετία, λάφυρα από τη μάχη του Μαραθώνα στο Λονδίνο κλπ.... κλπ....κλπ...)

Οι παράνομες ανασκαφές, οι υποβρύχιες έρευνες και οι άγνωστοι βανδαλισμοί των μνημείων μας είναι χιλιάδες. Μικροί και μεγάλοι θησαυροί ανεκτίμητης εθνικής ιστορικής αξίας έγιναν και γίνονται αντικείμενο οικονομικής συναλλαγής και φυγαδεύονται στο εξωτερικό. Τα τελευταία 30 χρόνια πάμπολλα έργα της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, της εθνικής μας συνείδησης , που δεν τα φροντίσαμε όσο έπρεπε, τα χάσαμε. Έχουν γίνει εκθέματα σε ιδιωτικές συλλογές και σε μουσεία σε όλο τον κόσμο.

Τώρα λοιπόν που η Ελλάδα αφυπνίστηκε, πολλοί είναι οι ευαισθητοποιημένοι Έλληνες που ζητούν :

* να γίνεται καλύτερη η φύλαξη των αρχαιολογικών χώρων και των μουσείων

* να συντηρούνται τα μνημεία μας και να προστατεύονται από την φυσική φθορά του χρόνου, την ατμοσφαιρική ρύπανση και την ανθρώπινη καταστροφική επέμβαση (αυθαίρετες αρχιτεκτονικές επεμβάσεις, τουρισμός, κλπ).

* μέσω ενός ειδικού κονδυλίου στο Υπουργείο Πολιτισμού οι σημαντικότεροι πολιτιστικοί μας θησαυροί, τα μνημεία του Ελληνικού Πολιτισμού να σταματήσουν να κυκλοφορούν στο διεθνές εμπόριο και να επαναπατριστούν.

Ας σταθεί ο Παρθενώνας η αφορμή να αναλογιστούμε το μέγεθος της καταστροφής των αρχαιολογικών θησαυρών της πατρίδας μας. Ας γίνομε άξιοι απόγονοι των Ελλήνων εκείνων που έδιναν τα βόλια στους Τούρκους για να προστατεύσουν τα μεταλλικά καλύμματα των συνδέσμων του Παρθενώνα από το λιώσιμο.

Κι εμείς οι Κρητικοί, εμείς οι Ηρακλειώτες που ζούμε μαζί με τους προγόνους μας (με την Κνωσσό, τα Νεώρια, τον Κούλε, τον Άγιο Πέτρο, το τείχος, τις κρήνες,τις πύλες,τους ναούς ) , ας γνωρίσομε την ιστορία των μνημείων που στέκουν δίπλα μας αψηφώντας τον χρόνο, ας την διδάξομε στα παιδιά μας κι ας φροντίσομε για την διατήρησή τους .

Γιατί μόνο γνωρίζοντας το παρελθόν, μπορούμε να ζούμε το παρόν και να οραματιζόμαστε το μέλλον.

 

Βιβλιογραφία:

1. Υπουργείο Πολιτισμού: «Τα μάρμαρα του Παρθενώνα»

2. Ιστορία του Ελληνικού έθνους, Εκδοτική Αθηνών , τόμ. Β σελ. & τόμ. ΙΑ σελ.

3. Στέργιου Σπανάκη: «Το Ηράκλειο στο πέρασμα των Αιώνων»

4. Εγκυκλοπαίδεια ΥΔΡΙΑ τόμ. 22 σελ. 457 & τόμ. 43 σελ.94


© Copyright "ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ"

1on.gif (2742 bytes)