mesog-sm.gif (656 bytes)

Αφιέρωμα

16/12/1998

ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΑΧΟΥΣΑ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΙΕΡΕΜΙΟΥ ΤΟΥ Γ΄
ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΕΠΑΝΩΣΗΦΗ ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ 1791

Του Πανοσιολ. Αρχιμ. Χρυσοστόμου Παπαδάκη
Πρωτοσυγκέλλου της Ι. Μητρ. Γορτύνης & Αρκαδίας

xrisosto.jpg (6599 bytes)Ερευνώντας πριν από λίγες ημέρες στην πλούσια Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη του Ηρακλείου, έτυχε να συναντήσω στα περιεχόμενα του επιστημονικού περιοδικού «ΑΘΗΝΑ» με τον τίτλο «Συνοδικά, Πατριαρχικά και άλλα έγγραφα», κάτι που αφορά στην ιστορία της μονής της μετανοίας μου τον Επανωσήφη, και θεώρησα καλό να το αναδημοσιεύσω συνοδεύοντάς το με λίγα σχόλια. Βρέθηκε στον κώδικα 622 του Μετοχίου του Παναγίου Τάφου στην Κωνσταντινούπολη φ. 61 ν (περί του κώδικος βλ. Αθ. Παπαδοπούλου Κεραμέως ΙΒV, 1915, σ.σ. 155-156).
Πρόκειται για μια «απανταχούσα» (βλ. ΘΗΕ, τομ. 2, 1042) του Οικουμενικού Πατριάρχου Ιερεμίου του Γ΄ υπέρ της μονής Αγίου Γεωργίου Επανωσήφη. Η απανταχούσα (γνωστή πρακτική ως τα σήμερα στο Άγιον Όρος) είναι έγγραφο επίσημο, εγκύκλιος της εκκλησιαστικής αρχής για διενέργεια εράνου, με σκοπό την οικονομική ενίσχυση μονής ή ναού ή ιδρύματος κλπ.
Τον Ιούλιο του 1791 ο ηγούμενος του Επανωσήφη Ιερεμίας επισκέφθηκε στην Κωνσταντινούπολη τον Οικουμενικό Πατριάρχη Ιερεμία τον Γ΄ στον οποίο εξέθεσε την οικονομική δυσπραγία της Μονής. Η Μονή που ήταν πάντα πολυάνθρωπη, αντιμετώπιζε την περίοδο αυτή σοβαρές ανάγκες και απλής ακόμη επιβίωσης. Είναι χαρακτηριστικές οι φράσεις με τις οποίες αναφέρεται ο Πατριάρχης στο οικονομικό αυτό πρόβλημα. «...οι εν αυτώ δε συνασκούμενοι πατέρες εν δεινώ ποιούνται ως υποκείμενοι εις βαρύτατον και ανυπόφορον χρέος, εις ο περιπέπτωκε το σφων μοναστήριον εκ διαφόρων καταδυναστειών και αναγκών και κινδυνεύει ερημωθήναι». Έμμεσα πλην σαφώς, ο Πατριάρχης αποδίδει την κατάσταση αυτή στις ποικίλες καταδυναστεύσεις των τούρκων (φορολογικές κλπ).
Την εποχή αυτή, είναι γνωστό ότι στον Επανωσήφη γίνεται και έργο μορφωτικό το οποίο αγωνίζονται οι πατέρες να διατηρήσουν. Λειτουργεί σχολείο και διαθέτει πλούσια βιβλιοθήκη με έντυπα και χειρόγραφα βιβλία καθώς και βιβλιογραφικό εργαστήριο στο οποίο εργάστηκε ο καλλιτέχνης βιβλιογράφος Γεώργιος Γουνάλες (1794) και δίδαξε ο διδάσκαλος Συνέσιος (Θεοχ. Δετοράκης, Ιστορία της Κρήτης, σελ. 423-424). Ο ηγούμενος Ιερεμίας λοιπόν και οι πατέρες της Μονής κατέφυγαν στην μόνη διέξοδο ευρέσεως χρημάτων, τον έρανο με απανταχούσα, ακολουθώντας την εκκλησιολογική γραμμή με ακρίβεια, δηλαδή την γραπτή άδεια του Οικουμενικού Πατριάρχου που ήταν συγχρόνως γράμμα συστατικό αλλά και προτρεπτικό προς τους χριστιανούς της Κωνσταντινουπόλεως. Για το Πατριαρχείο ήταν συνήθης αυτός ο τρόπος βοήθειας για ενίσχυση των Μονών. Αγιορείτικα μοναστήρια και όχι μόνο, επεξέτειναν
την απανταχούσα τους και σε ορθόδοξες σλαυϊκές χώρες πάντα σε συνεννόηση με τους κατά Εκκλησίες Πατριάρχες και κατά τόπους Επισκόπους. Κοινό χαρακτηριστικό της διενέργειας αυτού του είδους εράνου, ήταν η περιφορά αγίων λειψάνων προς προσκύνηση και οι διάφορες τελετουργίες (αγρυπνίες, θ. Λειτουργίες, εξομολογήσεις, παρακλήσεις, ευχές). Έτσι και στην περίπτωση αυτή ο Ιερεμίας ο Γ΄ γνωστοποιεί ότι ο ηγούμενος του Επανωσήφη μπορεί να περιφέρει το λείψανο «του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Γεωργίου, προς αγιασμόν και σωτηρίαν των μετά πίστεως επικαλουμένων αυτόν». Μνημονεύει μάλιστα το γεγονός των πολλών θαυμάτων που ο προστάτης της εν λόγω Μονής κάνει στο ναό του. «ότι και εν τω πανσέπτω ναώ αυτού καθ' εκάστην βρύει ιάματα και θαύματα».
Τη σημερινή εποχή η περιφορά αγίων λειψάνων για έρανο παρεξηγείται. Τότε όμως εθεωρείτο από τις εκκλησιαστικές αρχές και τους πιστούς ευκαιρία ευλογίας η προσκύνηση των αγίων λειψάνων, ευκαιρία ελεημοσύνης, ευκαιρία για μνημόνευση ονομάτων ζώντων και κοιμηθέντων σε πολλές θείες Λειτουργίες όπως τα σαρανταλείτουργα και ακόμη ευκαιρία για εξομολόγηση.
Ο ηγούμενος θα έχει το δικαίωμα να δέχεται προσφορές.. Ο κάθε πιστός θα δίνει «ως δύναται και προαιρείται, ο μεν πρόθεσιν (μνημόνευση στη θ. Λειτουργία), ο δε σαραντάριον (σαρανταλείτουργο) .....»
Η απανταχούσα του Πατριάρχου απευθυνόταν στους Μητροπολίτες όλης της δικαιοδοσίας του Οικουμενικού Πατριαρχείου και ιδιαίτερα στους Μητροπολίτες και Επισκόπους της Κωνσταντινουπόλεως, στους Ιερομονάχους, στους ιερείς, στους άρχοντες, στους επιτρόπους των ναών, στους πραματευτάδες και στους καραβοκύρηδες, στους πρωτομαγίστορες και μαγίστορες των ρουφετίων (αρχηγούς και μέλη των συντεχνιών) και στους λοιπούς χριστιανούς.
Το κείμενο της απανταχούσας που παραθέτουμε ολόκληρο παρακάτω φανερώνει μια ακόμη πτυχή του ενδιαφέροντος της Μητρός Μεγάλης Εκκλησίας προς την θυγατέρα αυτής, την Εκκλησία της Κρήτης.

Ιερεμίου Γ΄ Απανταχούσα υπέρ της μονής Αγίου Γεωργίου Απανωσήφη

epanosifi.jpg (38194 bytes)«Οι εν τη μεγαλοπόλει ταύτη και τω Γαλατά και τοις πέριξ, έτι δε και απανταχού διατελούντες ιερώτατοι μητροπολίται και υπέρτιμοι, οι υποκείμενοι τω καθ' ημάς πατριαρχικώ οικουμενικώ θρόνω, και θεοφιλέστατοι αρχιεπίσκοποι τε και επίσκοποι, εν αγίω Πνεύματι αγαπητοί αδελφοί και συλλειτουργοί, εντιμότατοι κληρικοί της καθ' ημάς Μεγάλης Εκκλησίας και εκάστης επαρχίας, ευλαβέστατοι ιερείς και οσιώτατοι ιερομόναχοι, ευγενέστατοι άρχοντες, χρήσιμοι επίτροποι των εκκλησιών, πραγματευταί τε και καραβοκύριοι, πρωτομαγίστορες και μαγίστορες των ρουφετίων και λοιποί ευλογημένοι Χριστιανοί, τέκνα εν Κυρίω αγαπητά της ημετέρας μετριότητος, χάρις είη ημίν και ειρήνη και έλεος από Θεού παντοκράτορος και Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, παρ' ημών δε ευχή, ευλογία και συγχώρησις.
Γνωστόν υμίν έστω, ότι εν την πολυφήμω νήσω Κρήτη διατελεί ιερόν και σεβάσμιον μοναστήριον, τιμώμενον επ' ονόματι του αγίου ενδόξου μεγαλομάρτυρος Γεωργίου του τροπαιοφόρου και θαυματουργού ου το επίκλην Επανωσήφη, οι εν αυτώ δε συνασκούμενοι πατέρες εν δεινώ ποιούνται ως υποκείμενοι εις βαρύτατον και ανυπόφορον χρέος, εις ο περιπέπτωκε το σφων μοναστήριον εκ διαφόρων καταδυναστειών και αναγκών και κινδυνεύει ερημωθήναι. Μη έχοντες ουν άλλοθεν μετά Θεόν αντίληψιν τινα, δειν έγνωσαν προσδραμείν εις τα σπλάχνα υμών των φιλοχρίστων τύχειν ελέους και βοηθείας, και δη πέμπουσι προς την υμετέραν αγάπην περί τούτου τον παρόντα οσιώτατον ηγούμενον του αυτού μοναστηρίου εν ιερομονάχοις και πνευματικοίς κυρ Ιερεμίαν, έχοντα και μέρος εκ του τιμίου λειψάνου του αγίου μεγαλομάρτυρος Γεωργίου, ότι και εν τω πανσέπτω ναώ αυτού καθ' εκάστην βρύει ιάματα και θαύματα. Όθεν αποδεξάμενοι τούτον ιλέως και ευμενώς, συνδράμετε και βοηθήσατε αυτώ λόγω και έργω και ελεημοσύνην επίδοτε πλουσιοπάροχον κατά την τάξιν των μοναστηριακών ελεημοσυνών, ο μεν πρόθεσιν, ο δε σαραντάριον, ο δε αδελφάτον και άλλος άλλο, ος μεν πολύ, ος δε ολίγον, έκαστος ως δύναται και προαιρείται, μη αποπέμποντες αυτόν κενόν. Ώτινι και άδειαν δεδώκαμεν επιτραχήλιον φέρειν και εκτελείν αγιασμούς και τα ιερατικά όπου αν προσκληθείη, ειδήσει του κατά τόπον προϊσταμένου, και δέχεσθαι τους λογισμούς των προσερχομένων αυτώ χριστιανών χάριν εξομολογήσεως, ίνα δια της καλής υμών συνδρομής και θεαρέστου ελεημοσύνης οι μεν ιεροί πατέρες αυτού του μοναστηρίου εύρωσιν ελάφρωσιν του χρέους και δέωνται του Θεού υπέρ υμών, υμείς δε τους αξίους μισθούς συν τω μνημοσύνω αντιλάβετε παρά Θεού, ου η χάρις είη μετά πάντων υμών.

1791, μηνί Ιουλίω
(Ο Κωνσταντινουπόλεως Ιερεμίας προς Θεόν ευχέτης) (15/12)


© Copyright "ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ"

1on.gif (2742 bytes)