mesog-sm.gif (656 bytes)

Θέματα & Αφιερώματα

26/1/2001

1929: Κρουαζιέρα στην Κρήτη

Την Κρήτη του 21ου αιώνα, λίγο πολύ την ξέρουμε.
    Την έχουμε μπροστά μας. ΄Αλλοι είναι ευχαριστημένοι απ΄αυτήν, άλλοι όχι.
    Η καλύτερα υπάρχουν πράγατα που μας ευχαριστούν και άλλα όχι. Ελάχιστα ξέρουμε όμως για την Κρήτη των αρχών του 20ού αιώνα. Τότε που όλα φαντάζουν σήμερα γοητευτικά. Ηταν φτωχικά, αλλά γοητευτικά. Αυτή είναι η αντίληψη που επικρατεί σήμερα. Γι’ αυτήν την Κρήτη των αρχών του 20ού αιώνα μιλάει το οδοιπορικό που δημοσιεύουμε σήμερα και “αλιεύσαμε” από το περιοδικό “Νational Geographic”.
    Είναι ένα οδοιπορικό που πραγματοποίησαν οι Γαλλίδες Marthe Oulie και Mariel Jean - Brunhes (που γράφουν το κείμενο), οι οποίες έφτασαν μ’ ένα δικάταρτο ιστιοφόρο από τη Βρετάνη στο νησί μας.

Μέρος Α΄

Τρεις εβδομάδες πριν από την καθορισμένη ημερομηνία αναχώρησής μας δεν είχαμε βρει ακόμα σκάφος. Το πλήρωμα ήταν έτοιμο και περίμενε μόνο ένα τηλεγράφημα. Ημασταν, ωστόσο, κάπως διασκορπισμένες. Η κυβερνήτης, η Mermine de Saussure, εργαζόταν κάπου στα παράλια της Προβηγκίας. Η υποπλοίαρχος η Ella Maillart έλειπε σε κρουαζιέρα στη Μάγχη με αγγλική θαλαμηγό.
    Η γιατρός μας και υπεύθυνη τροφοδοσίας, η Yvonne de Saussure βρισκόταν στη δραματική σχολή που διηύθυνε στη Γενεύη, ενώ η Marthe Oulie, που θα εκτελούσε χρέη ναύτη, λοστρόμου και μάγειρα, έλειπε στη νότια Γαλλία για το θερισμό.
    Τελικά το ηλικίας 51 χρόνων δικάταρτο ιστιοφόρο Bonita από τη Βρετάνη βρέθηκε στα χέρια του τριακοστού του ιδιοκτήτη. Σε διάστημα μικρότερο από τρεις εβδομάδες επισκευάσθηκε και εξοπλίστηκε από το πλήρωμα, το οποίο είχε επιτέλους συγκεντρωθεί στο Βιε Πορ (παλιό λιμάνι) της Μασσαλίας. Ένα λιμάνι όπου τα μεγάλα ιστιοφόρα δυστυχώς σπανίζουν πλέον.
    Στις 7 Ιουλίου περνούσαμε κάτω από την κρεμαστή γέφυρα με κατεύθυνση το Αιάκειο της Κορσικής. Για να φτάσουμε στο Αιάκειο ήταν αναγκαίο να πλευρίσουμε στο Πορκερόλ των νησιών Ιερ. Νησιά που μοιάζουν με υπέροχο πευκοδάσος φυτεμένο καταμεσής στη θάλασα.
    Εκεί, σε μια προβηγκιανή ανεμότρατα που παρέπλεε τις ακτές της Μεσογείου, φάγαμε μπουγιαμπέσα. Με τη συντροφιά ενός γέρου συνταξιούχου ναυτικού, που χαϊδευτικά τον φώναζαν ακόμα "ναύαρχο", απολαύσαμε μια όμορφη βραδιά σ' ένα ιταλικό μπρίκι που ήταν αγκυροβολημένο στον όρμο.
    Αξέχαστα μας έμειναν τα τόσα ιταλικά τραγούδια που ακούσαμε από την εξαιρετική ανδρική χορωδία που είχε σχηματιστεί γύρω από τον καπετάνιο κάτω από το μεγάλο κατάρτι! Πώς να λησμονήσουμε εκείνες τις μελωδίες, με τα κρεσέντο τους που υμνούσαν το "σκληρό αλλά θεϊκό παράδεισο των θαλάσσιων ταξιδιών"!

ΤΡΕΙΣ ΠΑΙΖΟΥΝ ΚΑΙ ΜΙΑ ΦΥΛΑΕΙ ΣΚΟΠΙΑ

Η δυτική Μεσόγειος μας αποχαιρετούσε με αποκαρδιωτικές νηνεμίες που εναλλάσσονταν με ξαφνικά μπουρίνια. Χρειάστηκαν τρεις μέρες και τέσσερις νύχτες για να καλύψουμε την απόσταση του ταξιδιού ανάμεσα στο Πορκερόλ και το Αιάκειο, και κατά κάποιο περίεργο τρόπο αυτό δημιούργησε ένα είδος παράδοσης. Ανεξάρτητα από την απόσταση που έπρεπε να καλύψουμε, μας χρειάζονταν σχεδόν πάντα τρεις μέρες και τέσσερις νύχτες. Αυτό σήμαινε τρεις μέρες και τέσσερις νύχτες απόλυτης ελευθερίας στην αγκαλιά της ανοιχτής θάλασσας, δίχως τη θέα της στεριάς πουθενά, ενώ συχνά δεν φαινόταν ούτε ίχνος πλοίου στον ορίζοντα. Ήταν μέρες που η ρουτίνα του πλοίου, η προετοιμασία των γευμάτων μας και τα καθήκοντα της πλοήγησης γέμιζαν ευχάριστα τις ώρες μας. Αλλάζαμε συχνά βάρδια στο τιμόνι, έχοντας τα μάτια καρφωμένα στην πυξίδα και τα πανιά. Ένα άτομο συνήθως ήταν αρκετό για τη βάρδια. Έμενε στο τιμόνι παρακολουθώντας τα πανιά, ενώ οι άλλες τρεις, εκτός υπηρεσίας, τεμπέλιαζαν στο κατάστρωμα, στην καμπίνα ή στο καμπούνι, το μικρό τετράγωνο χώρο κάτω απ' την πλώρη όπου βρίσκεται η άγκυρα. Όταν όμως το μελτέμι δυνάμωνε, ανταμώναμε πάλι όλες μαζί για να κουμαντάρουμε το σκάφος.
    Ένας Βρετανός αξιωματικός μας ρώτησε με έκπληκτο ύφος: "Μα είναι δυνατόν να μη βαρεθείτε οι τέσσερίς σας, ταξιδεύοντας μόνες δύο ολόκληρους μήνες;"
    "Η ιδέα αυτή ούτε που πέρασε ποτέ απ' το μυαλό μας! Ποιος θα μπορούσε να νιώσει ανία ζώντας τη δίχως στενοχώριες μοναξιά της θάλασσας, έχοντας μάλιστα τόση δουλειά στο σκάφος και τόσα απρόβλεπτα ν' αντιμετωπίσει; Ή θα μπορούσε να βαρεθεί τις ατέλειωτες ώρες εύθυμων συζητήσεων ή τις γοητευτικές μεγαλόφωνες αναγνώσεις μας;"
    "Καλά όλα αυτά" ξαναείπε "αλλά δεν μπορώ καθόλου να φανταστώ τέσσερις νεαρούς Αγγλους που θα δισκέδαζαν μ' αυτό τον τρόπο, έχοντας μόνον ο ένας τη συντροφιά του άλλου. Σε λίγες μέρες θα βαριόντουσαν μέχρι θανάτου".
    Παρέλειψε να μας διευκρινίσει, βέβαια, εάν οι παρατηρήσεις του βασίζονταν κυρίως στην υπόθεση ότι θα επρόκειτο για Άγγλους είτε απλώς και μόνον στο ότι θα ήταν άντρες.
    Από την Κυριακή είδαμε μόνο το Αιάκειο και το άγριο τοπίο του Μπονιφάτσο. Για την ακρίβεια ρίξαμε μερικές φευγαλέες ματιές. Το Αιάκειο, με τα φοινικόδεντρα, προσφέρει μια θέα που θυμίζει Αφρική. Όλα γύρω από το λιμάνι του παραπέμπουν στο Ναπολέοντα, που γεννήθηκε άλλωστε εδώ. Ακόμα και οι μικρές βάρκες στο λιμανάκι του έχουν ονόματα που ανακαλούν στη μνήμη μας τα χρόνια της Αυτοκρατορίας. Το Μπονιφάτσο είναι μια αετοφωλιά σκαλωμένη πάνω σ' έναν ψηλό απότομο βράχο. Ολόγυρα υπάρχουν τείχη παλιάς οχύρωσης, μέσα στα οποία επιβιώνουν τα άλλοτε μεγαλοπρεπή χτίσματα, που τώρα χάσκουν μισογκρεμισμένα.

ΣΕ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΑ ΥΔΑΤΑ

     Διασχίζοντας τα στενά του Μπονιφάτσο, στην Κορσική, κι έχοντας βάλει πλώρη για τις ανατολικές ακτές της Σαρδηνίας, μπήκαμε κατά λάθος στα απαγορευμένα ύδατα της οχυρωμένης Μανταλένα, ενός ιταλικού νησιού με σπουδαία στρατηγική θέση. Σε αυτό το μικρό νησί ο Nelson είχε στήσει καρτέρι με τα πλοία του στο γαλλικό στόλο. Ξαφνικά σήμανε συναγερμός! Στην ξηρά σηματοφόροι είχαν τεθεί σε κίνηση. Ακούστηκαν μερικές προειδοποιητικές βολές από τα κανόνια. Τελικά μας ρυμούλκησαν κατευθείαν στην απαγορευμένη πόλη! Μέχρι και την επόμενη μέρα βρισκόμασταν υπό κράτηση. Έπρεπε να υποβληθούμε πρώτα σε εξονυχιστική έρευνα και έπειτα σε εξαντλητική ανάκριση, κατά τη διάρκεια της οποίας αστυνομία και αξιωματικοί του ναυτικού διαπληκτίζονταν έντονα τόσο για μας, όσο και για το γραμμόφωνο που κουβαλούσαμε μαζί μας, επειδή κάποιος αφελής επέμενε πεισματικά ότι επρόκειτο για μια τρομερή ασύρματη μέθοδο κατασκοπείας. Ακόμα πιο μυστηριώδες τους φάνηκε το γεγονός ότι δεν υπήρχε ούτε ένας άντρας στο σκάφος μας.
    Μετά το μικρό αυτό επεισόδιο και υπό την ενδεχόμενη απειλή μιας δυνατής σοροκάδας, αποφασίσαμε να βρούμε απάγκιο στον κόλπο της Τερανόβα, που βρίσκεται στη βορειοανατολική Σαρδηνία, όπου είχε αγκυροβολήσει μια μοίρα του αγγλικού ναυτικού. Μείναμε εκεί τρεις μέρες, όσο διήρκεσε ο δυνατός σιρόκος. Αξέχαστη ήταν η υποδοχή που επιφύλαξαν τα επιβλητικά αγγλικά θωρηκτά στο μικρό γαλλικό κότερο.
    Φορώντας τις ναυτικές μας στολές, κάναμε μια επίσκεψη στα πλοία τους. Μερικοί από τους αξιωματικούς είχαν την καλοσύνη να έρθουν και να μας βοηθήσουν να βάψουμε το σκάφος μας. Προς τιμήν μας, όλες οι ναυτικές μπάντες παιάνιζαν τη Μασσαλιώτιδα και το Εμβατήριο της Λορένης. Στο τέλος, μάλιστα, οι Εγγλέζοι αξιωματικοί μας πρότειναν μια νέα συνάντηση στα Ιόνια Νησιά, ένα μήνα μετά, οπότε ήταν προγραμματισμένο να φτάσει εκεί η ναυτική τους μοίρα, όπως άλλωστε υπολογίζαμε να φτάσουμε κι εμείς.
    Τα εντυπωσιακά πλοία του βρετανικού στόλου αναχώρησαν για τη Μάλτα με ταχύτητα είκοσι κόμβους, ενώ το δικό μας ανοιγόταν νωχελικά κατά μήκος των ακτών της Σαρδηνίας με προορισμό την πρωτεύουσά της, το Κάλιαρι. Η πόλη αυτή, στην οποία δεσπόζει ο καθεδρικός της ναός, βρίσκεται πάνω σε ένα ύψωμα ανάμεσα σε δύο αλυκές, ενώ στον ορίζοντα πίσω της απλώνονται βουνά. Σε παλιότερες εποχές στα ίδια αυτά νερά διαδραματίζονταν φοβερές σκηνές κατά το ψάρεμα του τόνου που έπαιρνε διαστάσεις εκατόμβης, και για το οποίο το νησί υπερηφανευόταν όσο και η Ισπανία για τις ταυρομαχίες της.

ΤΟ ΒΟΝΙΤΑ ΣΕ ΘΑΛΑΣΣΟΤΑΡΑΧΗ

    Ενώ βρισκόμασταν μεταξύ Σαρδηνίας και Σικελίας, η θύελλα -η αναπόφευκτη θύελλα κάθε περιπέτειας- μας αιφνιδίασε. Μας χτύπησε ο λιμπέτσιο, ένας δυνατός γαρμπής. Ξαφνικά μας τύλιξε το πούσι, μας παρέσυραν τα μεγάλα κύματα, ενώ το καμπούνι ξεχείλιζε απ' τα νερά. Δουλεύοντας εκ περιτροπής στην αντλία, μόλις και μετά βίας ελπίζαμε ότι το Bonita, κατά τα άλλα αξιόπιστο σκαρί, μπορούσε να αντέξει τα απανωτά χτυπήματα της θύελλας. Όμως η καινούργια μέρα ξημέρωσε με νηνεμία. Χάρη στους καλούς υπολογισμούς της καπετάνισσάς μας, προσορμιστήκαμε στο Παλέρμο - ένα Παλέρμο φασιστικό, ξεσηκωμένο από τις εκλογές που πλησίαζαν και γεμάτο "μελανοχίτωνες".
    Συνεχίσαμε με γοργούς ρυθμούς το ταξίδι προς τα δυτικά και τα νοτιοανατολικά, περιπλέοντας τις ακτές του νησιού. Σκοπεύαμε να επισκεφτούμε μερικούς από τους αρχαίους ναούς του. Τη Σεγκέστα (Εγεστα), που ορθώνεται στα ριζά ενός γκρεμού, ανάμεσα σε μεγάλα χωράφια με σιτηρά, και στο σεληνόφως έμοιαζε σχεδόν ανέγγιχτη απ' το χρόνο. Το Σελινούντα, που δεν είναι παρά ένα συνονθύλευμα από κάκτους και γιγάντια ερείπια. Το Τζιρτζέντι (αρχαίος Ακράγαντας, σημερινό Αγκριτζέντο), που διαθέτει αρκετούς ναούς, τους οποίους όμως ξεπερνούν σε κάλλος οι περισσότεροι ναοί της Ελλάδας. Στο Παλέρμο η Yvonne de Saussure μας εγκατέλειψε. Επειδή είχαμε καθυστερήσει ήδη αρκετά, έπρεπε να ματαιώσουμε το αρχικό σχέδιο να πιάναμε Τυνησία. Το πλήρωμά μας, που είχε μειωθεί πλέον σε τρεις, οδήγησε το Bonita προς τη Μεσίνα, διασχίζοντας τα στενά που τόσο πολύ φοβόντουσαν οι αρχαίοι, πιστεύοντας ότι εκεί παραμόνευαν η Σκύλλα και η Χάρυβδη. Στη Μεσίνα ο νεαρός αδελφός της καπετάνισσάς μας αντικατέστησε την Yvonne De Saussure.

ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΗ ΣΕ ΒΡΕΤΑΝΙΚΗ ΝΑΥΑΡΧΙΔΑ

    Η ημέρα συνάντησης με τη μοίρα του βρετανικού ναυτικού πλησίαζε. Το πιο δύσκολο κομμάτι της κρουαζιέρας βρισκόταν ακόμα μπροστά μας - περίπου 300 μίλια ανοιχτής θάλασσας σε πολύ επικίνδυνα νερά και με τη διπλή απειλή των δυνατών ανέμων που πνέουν από την Αδριατική και τη Λιβύη.
    Το Bonita συνέχιζε το ταξίδι με άσχημο καιρό και προς το τέλος χωρίς τη μαΐστρα του, που αχρηστεύτηκε. Μετά από δοκιμασίες τριών ημερών, όμως, φάνηκε στον ορίζοντα το νησί της Κεφαλλονιάς. Στον Κόλπο του Αργοστολίου θα συναντούσαμε τα αγγλικά πλοία - αυτή τη φορά όχι μόνο τη ναυτική μοίρα, αλλά όλο το στόλο της Μεσογείου. Τώρα το Bonita το υποδέχτηκε ο ναύαρχος σερ Roger Keyes. Στη διάρκεια του Παγκοσμίου Πολέμου ήταν ο επικεφαλής των επιχειρήσεων στο βρετανικό αποκλεισμό της Ζέμπριγκε και της Οστάνδης. Ανέβηκε στο μικρό μας κότερο, κι ύστερα από μια σύντομη "επιθεώρηση" μας κάλεσε για δείπνο στη ναυαρχία του. Τρεις μέρες μετά το Bonita έπλεε πάλι μόνο του ανάμεσα στα νησιά του Ιονίου Πελάγους. Αφού επισκεφτήκαμε πρώτα μερικά χωριά στα ελληνικά παράλια, μπήκαμε στον Κορινθιακό Κόλπο. Βρισκόμασταν πλέον σε μέρη που έφεραν τα πιο ξακουστά ονόματα της αρχαιότητας. Στη Ναύπακτο, γνωστή επίσης και ως Λεπάντο, η Mariel Jean - Brunhes προστέθηκε στο πλήρωμα, προσφέροντας τις υπηρεσίες της ως καμαρότος, φωτογράφος και γεωγράφος.

ΤΟ ΔΥΣΚΟΛΟΤΕΡΟ ΚΟΜΜΑΤΙ ΤΗΣ ΚΡΟΥΑΖΙΕΡΑΣ

    Η Διώρυγα της Κορίνθου φάνηκε μπροστά μας. Από τότε που ο Νέρωνας με το χρυσό του φτυάρι εγκαινίαζε το έργο, το κανάλι αυτό έμελλε να φέρει ένα σωρό ταλαιπωρίες στους κατασκευαστές του. Και τώρα ακόμα θα αποδεικνυόταν το δυσκολότερο και πιο κουραστικό κομμάτι της κρουαζιέρας. Τα μικρά ιστιοφόρα δεν επιτρέπεται να διασχίσουν τη διώρυγα χωρίς να ρυμουλκούνται.Εντούτοις, ενώ περιμέναμε πότε θα ελευθερωνόταν το κανάλι, μας άφησαν να το περάσουμε με δικά μας μέσα, τη νύχτα. Έπρεπε να βασιστούμε στη δική μας κινητήρια δύναμη και μόνο. Ετσι λοιπόν δύο από μας ήταν στα κουπιά, ένας στο τιμόνι, ενώ ο τέταρτος, στο παράλληλο στενό μονοπάτι ρυμούλκησης, τραβούσε το σκοινί του Bonita σε όλο το μήκος της διώρυγας.
    Με τον τρόπο αυτό κυλήσαμε στα σιωπηλά νερά ανάμεσα στα ψηλά και απειλητικά τοιχώματα της διώρυγας, που είναι τόσο στενή, ώστε δύο ατμόπλοια δεν μπορούν να την περάσουν κινούμενα παράλληλα. Η κουραστική διαδρομή των τεσσάρων μιλίων πραγματοποιήθηκε σε διάστημα τριών ωρών. Δύο μέρες αργότερα, έχοντας περάσει τα νησιά της Σαλαμίνας και της Αίγινας, ρίξαμε επιτέλους άγκυρα, σαν τα μεγάλα κότερα, στον όρμο του Φαλήρου. Το Bonita, όμως, δεν ήταν μεγάλο κότερο κι είχε καταπονηθεί πολύ από το μακρινό του ταξίδι. Σε τρεις μέρες το εγκαταλείψαμε για να πάμε στην Κρήτη, όπου ήταν αδύνατον να βρεθεί ασφαλές αγκυροβόλιο για ένα τόσο μικρό ιστιοφόρο. Πολλοί εξεπλάγησαν από το γεγονός ότι είχαμε κάνει ένα ευχάριστο ταξίδι που κράτησε εννέα ολόκληρες εβδομάδες, με κόστος μια τόσο μεγάλη προσπάθεια για μια διαδρομή που εύκολα μπορούσε να γίνει σε πέντε μέρες με ατμόπλοιο!Ταξιδεύοντας όμως με δικό μας σκάφος, αποκτήσαμε βαθύτερη γνώση της γεωγραφικής αξίας ορισμένων όρων, όπως για παράδειγμα "σκάλα" "λιμένας" και "θαλάσσιο ρεύμα". Επίσης, από παρόμοιες εμπειρίες στη θάλασσα μπορούσαμε να καταλάβουμε καλύτερα τώρα τις δυσκολίες, τις ανάγκες, τις απολύσεις -ακόμα και το πνεύμα- των αρχαίων ταξιδευτών.
    Εάν δεν επισκεφτεί κανείς αυτά τα μέρη με μικρό σκάφος, δύσκολα θα μπορέσει να πλησιάσει τα απομακρυσμένα μέρη είτε να καταλάβει τη ζωή τους. Δεν πρέπει ποτέ να προσεγγίζεις ένα νησί πολύ απότομα. Και τίποτα δεν σε προετοιμάζει καλύτερα γι’ αυτό από την αργή άφιξη διά θαλάσσης. Η κρουαζιέρα αυτή ήταν πραγματικά ένα πρελούδιο του ταξιδιού μας στην Κρήτη και μας πρόσφερε πολλά σημεία σύγκρισης με τα υπόλοιπα νησιά της Μεσογείου.
(Συνεχίζεται)

mesog-sm.gif (656 bytes)

Θέματα & Αφιερώματα

27/1/2001

1929: Κρουαζιέρα στην Κρήτη
Μέρος Β΄

ΑΦΙΞΗ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

    Ύστερα από δεκαπέντε ώρες ταξίδι από τον Πειραιά, αφού πλεύσαμε γύρω απ' τα κυκλαδίτικα νησιά της Μήλου και της Αντιμήλου, φάνηκε το μακρύ ορεινό περίγραμμα της Κρήτης.
    Η μυθολογία μας διηγείται ότι ένα από τα κυκλαδονήσια, η Δήλος, ήταν μια νησίδα που περιπλανιόταν στο Αιγαίο μέχρι που ο Δίας, ο υπέρτατος κύριος του Ολύμπου, της βρήκε αραξοβόλι για να μπορέσει η Λητώ να γλιτώσει από το κυνήγι της ζηλότυπης Ήρας και, βρίσκοντας καταφύγιο στο νησάκι αυτό, να γεννήσει τον Απόλλωνα και την Άρτεμη, γιο και θυγατέρα αντίστοιχα του Δία. Ο θρύλος διηγείται ακόμα ότι η Ήρα, εξοργισμένη από τις συχνές ατασθαλίες του Δία στην Κρήτη, κατέβηκε από τον Όλυμπο για να αιφνιδιάσει το σύζυγό της, αλλά εκείνος τελικά πρόλαβε και τη μεταμόρφωσε σε βραχονησίδα (το νησάκι Δία ή Στανδία), που έμεινε για πάντα απομονωμένη από τις βόρειες ακτές της Κρήτης. Στη συνέχεια ο θεός, νιώθοντας τύψεις, εκσφενδόνισε ένα σβόλο ξεραμένου χώματος, που έπεσε μπροστά στην πετρωμένη μορφή της θεάς κι έμεινε εκεί σαν ύφαλος στην άκρη της νησίδας Δία μέχρι σήμερα. (Αυτό το νησάκι δεν πρέπει να συγχέεται με τη Νάξο των Κυκλάδων, που επίσης έφερε το ίδιο όνομα στην αρχαιότητα).
    Οι γεωλόγοι από την άλλη μας διηγούνται τη δική τους ιστορία για τα νησιά του Αιγαίου. Είναι μια ιστορία πολύ πιο εντυπωσιακή από οποιαδήποτε μυθολογική διήγηση. Λένε, λοιπόν, ότι πολύ παλιά η Ελλάδα και η Μικρά Ασία σχημάτιζαν μια ενιαία έκταση ξηράς. Μετά από τους μεγάλους κατακλυσμούς, ο φλοιός αυτής της γήινης επιφάνειας καταβυθίστηκε. Μόνο για λίγο, διότι αργότερα αναδύθηκε με μεγαλύτερο ύψος. Στη συνέχεια βυθίστηκε και πάλι. Ύστερα και από τη δεύτερη καταβύθιση, οι ορεινοί όγκοι της ελληνικής χερσονήσου, η δυτική Μικρά Ασία και τα αναρίθμητα νησιά του Αιγαίου ξεπρόβαλαν πάλι στην επιφάνεια από διαφορετικά βάθη της θάλασσας. Ανάμεσά τους, στο νότο, βρίσκει κανείς τη μακρόστενη Κρήτη.
    Η Κρήτη έχει έκταση περίπου 8.260 τετρ. χλμ., μήκος 257 χλμ., ενώ το πλάτος της ποικίλλει από 10 έως 56 χιλιόμετρα. Τι σημαίνει όμως, μήκος 257 χλμ.; Θα μπορούσε να τη διασχίσει κανείς πολύ εύκολα με το σιδηρόδρομο, σε λίγες ώρες το πολύ, αν υπήρχε σιδηρόδρομος στο νησί. Τώρα, όμως, χρειάζονται πολλές ημέρες για να καλυφθεί οδικώς η Κρήτη από τη μια της άκρη μέχρι την άλλη.
    Σήμερα οι πιο βατές περιοχές του νησιού καλύπτονται από το δίκτυο των αρκετά καλών αυτοκινητόδρομων, αλλά, για να φτάσει ο ταξιδιώτης στις πιο απομακρυσμένες περιοχές, θα πρέπει να εμπιστευτεί τα παραδοσιακά μέσα μεταφοράς - γαϊδούρια ή μουλάρια - που περνούν μέσα από αφιλόξενα περάσματα και μονοπάτια. Κι αν είναι απαραίτητο να εξοικειωθεί με την κούραση και τις ανάγκες των ζώων αυτών, είναι επίσης σημαντικό να λάβει σοβαρά υπόψη του την απέχθεια των Κρητικών να ταξιδεύουν νύχτα!

 

ΑΠΟ ΤΟ ΒΟΥΝΟ ΣΤΗΝ ΠΕΔΙΑΔΑ

    Ταξιδέψαμε στην Κρήτη ακολουθώντας κάθε κατεύθυνση και ανεβαίνοντας σε όλα τα υψόμετρα. Ολόκληρο το νησί καταλαμβάνουν μεγάλοι ορεινοί όγκοι, οι οποίοι το διατέμνουν: η οροσειρά του Λασιθίου στα ανατολικά, με το όρος Δίκτη, ο Ψηλορείτης με την Ιδη στο κέντρο του νησιού, τα Λευκά Όρη προς τα δυτικά. Οι κορυφές των βουνών αυτών έχουν ύψος πάνω από 2.000 μέτρα. Το χειμώνα είναι σκεπασμένες με χιόνι, αλλά το καλοκαίρι και στις αρχές του φθινοπώρου πολλά κοπάδια από αιγοπρόβατα βόσκουν στις πλαγιές τους. Αφήνοντας πίσω μας τέτοια κοπάδια και τις πέτρινες καλύβες των μοναχικών βοσκών, περιπλανηθήκαμε σε πολλά μονοπάτια δίχως να συναντήσουμε ψυχή. Συνεχίζοντας στο κατηφορικό μονοπάτι, βλέπαμε ξαφνικά να απλώνονται μπροστά μας μεγάλα οροπέδια, όπως αυτό του Λασιθίου, που στο παρελθόν ήταν λίμνη. Πάλι όμως έπρεπε να ακολουθήσουμε κάποιο κακοτράχαλο μονοπάτι με πολλές στροφές, όπου ακόμα και τα μουλάρια γλιστρούσαν και σκόνταφταν. Οι οπλές των ζώων που είχαν περάσει παλιότερα από κει είχαν αφήσει έντονα τα ίχνη τους και η διάβαση γινόταν επικίνδυνη και ολισθηρή.
    Φτάνοντας σε ένα φαρδύ, ψηλότερο πέρασμα, βλέπαμε πού και πού τους ανεμόμυλους, είκοσι ή και πιο πολλούς ακόμα, σε μακριά σειρά. Κάθε ανεμόμυλος ήταν χτισμένος σε ιδιαίτερα προνομιακή θέση, έτσι ώστε να εκμεταλλεύεται όλη τη δύναμη του ανέμου που τα μεγάλα φτερά του χρειάζονταν για να κινηθούν. Οι χωρικοί ξεμάκραιναν από τα χωριά τους ανεβαίνοντας προς την πλαγιά με τους ανεμόμυλους. Πίσω τους έσερναν τα ζώα, που ήταν φορτωμένα με σιτηρά. Από την άλλη πλευρά, στις απότομες πλαγιές των βουνών, ήταν χτισμένοι οι νερόμυλοι, μέσα σε χαράδρες και σε ρέματα. Οι νερόμυλοι δούλευαν μόνο το χειμώνα διότι κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού συνήθως δεν βρέχει για να έχουν νερό.

ΚΑΠΟΤΕ ΤΑ ΣΠΗΛΑΙΑ ΗΤΑΝ ΤΟΠΟΙ ΛΑΤΡΕΙΑΣ

    Παρόλο που στην Κρήτη σημειώνονται μεγάλες βροχοπτώσεις, αυτές περιορίζονται πάντα στην περίοδο των βροχών, που αρχίζει τον Οκτώβριο ή το Νοέμβριο. Τα νερά συγκεντρώνονται και κυλούν προς τα κάτω, σχηματίζοντας ορμητικούς χειμάρρους ανάμεσα στα βουνά. Διεισδύοντας στο χώμα, το νερό κυκλοφορεί διαμέσου ενός εκτεταμένου υπόγειου δικτύου μέσα σε ασβεστολιθικά σπήλαια. Στα σπήλαια λοιπόν αυτά, που τώρα έχουν γίνει παράδεισος σταλακτιτών και σταλαγμιτών, οι πρώτοι κάτοικοι του νησιού καθιέρωσαν τη λατρεία των θεών τους. Σήμερα ανάμεσα στους βράχους και τις πέτρες, δεν αποκλείεται να σκοντάψει κανείς πάνω σε βωμούς ή σε άλλα απομεινάρια των αρχαίων ιεροτελεστιών.
    Μερικά τέτοια σπήλαια είναι φρέατα όπου κατεβαίνεις με τη βοήθεια σκοινιών. Μπορείς να φανταστείς αμέσως την εντύπωση που έκαναν στους παλαιότερους, μόλις αντιληφθείς το απαράμιλλο δέος που ακόμα έχουν τη δύναμη να εμπνέουν. Η παράδοση των ντόπιων επίσης συνδέει αυτά τα σπήλαια με γιγαντόσωμους άντρες και τερατόμορφα ζώα.
    Ένα σωρό χωριά ξεφυτρώνουν στα σύνορα των κρητικών πεδιάδων, ενώ οι κάτοικοι τους στέκονται στο κατώφλι του σπιτιού, προσκαλώντας με το χαμόγελο κάθε επισκέπτη και περαστικό να μπει μέσα.
    Πού και πού συναντούσαμε κάποιον αγρότη που γύριζε στο χωριό του, κουβαλώντας πάνω στο κεφάλι ένα ξέχειλο κοφίνι με σταφύλια. Θα σταματούσε οπωσδήποτε να διαλέξει τα πιο καλά τσαμπιά και να μας τα προσφέρει με συγκινητική απλότητα. Μόλις κάναμε δεκτή την προσφορά του, έδειχμε την ευχαρίστησή του με ένα δυνατό γέλιο.
    Σε περιοχές που είναι λιγότερο προστατευμένες από τα καιρικά φαινόμενα φυτρώνουν χαρουπιές, λυγισμένες και ροζιασμένες από τον αγώνα τους με τους ισχυρούς βοριάδες. Στις πλαγιές των λόφων υπάρχουν αμπέλια. Διάφορα κηπευτικά καλλιεργούνται επίσης στις κοίτες των ποταμών - που ξεραίνονται το καλοκαίρι - είτε στα λεπτά στρώματα της γόνιμης γης που καλύπτει τις πεδιάδες της παράκτιας ζώνης. Η άρδευση γίνεται με έξυπνο τρόπο: με μεγάλους ανεμόμυλους, που ανεβάζουν το νερό, ή με μαγκανοπήγαδα, τα οποία περιστρέφονται ανυψώνοντας το νερό που αντλείται με κουβάδες από τα πηγάδια.

ΟΙ ΠΟΛΕΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΧΩΡΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ
ΚΡΑΤΗΘΗΚΑΝ ΜΑΚΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ

    Παλιότερα, τα όρια των οικισμών και των καλλιεργούμενων εκτάσεων βρίσκονταν σε αρκετά μεγάλη απόσταση από τη θάλασσα. Ακόμα και σήμερα τα πιο πολλά χωριά είναι χτισμένα σε περιοχές σχετικά απομακρυσμένες από τις ακτές. Διότι, παρόλο που η θάλασσα εξασφαλίζει αγαθά και ευνοεί τα ταξίδια, υπήρξε επίσης άντρο της πειρατείας, όπως έγραψε ο αρχαίος ιστορικός Θουκυδίδης: "Οι αρχαίες πόλεις ιδρύονταν κατά προτίμηση μακριά από τη θάλασσα και την παράκτια ζώνη, λόγω των πειρατών που λεηλατούσαν όλα όσα έβρισκαν κατά μήκος των ακτών".
    Υπάρχουν πολύ περισσότεροι γεωργοί απ' ό,τι ψαράδες ανάμεσα στους κατοίκους των παράλιων περιοχών της Κρήτης, και αυτό είναι κάτι που παρατηρείται στα περισσότερα νησιά της Μεσογείου.
    Τα χωριά διατηρούσαν, ωστόσο, αποθηκευτικούς χώρους στα παράλια, που λειτουργούσαν ως συνδετικός κρίκος με την ενδοχώρα.
    Ενώ η απειλή της πειρατείας έχει από καιρό εκλείψει, πενήντα χρόνια πριν οι Τούρκοι καταπίεζαν τους παράκτιους οικισμούς με τη δικαιολογία ότι έπαιρναν μέτρα προστασίας για το λαθρεμπόριο. Το πρώτο σπίτι στον Άγιο Νικόλαο χτίστηκε το 1870.
    Σήμερα έχει 1.200 κατοίκους και είναι εξαγωγικό λιμάνι.
    Αν ο ταξιδιώτης δεν φτάσει στη θάλασσα μέσα από τις βραχώδεις περιοχές ή από τις κατάσπαρτες με θάμνους ερημιές, μπορεί να συναντήσει - στις άκρες των κάβων είτε στο μυχό κάποιου μεγάλου κόλπου - οικισμούς που έχουν πολυτάραχο παρελθόν. Χτίστηκαν στα παράλια αλλά, με δεδομένο τον κίνδυνο που έκρυβε αυτή η επιλογή, περιβάλλονταν από ισχυρά τείχη, ενώ στους κυματοθραύστες τους υψώνονταν οχυρωμένα κάστρα.
    Τα Χανιά, προστατευμένα από τη βενετσιάνικη οχύρωση και τους προμαχώνες τους, είναι η πρωτεύουσα της Κρήτης. Βρίσκονται στο δυτικότερο σημείο του νησιού.
    Το Ηράκλειο βρίσκεται πιο μακριά προς τα ανατολικά, χτισμένο κατά μήκος των βόρειων ακτών. Είναι η δεύτερη και μοναδική άλλη πόλη στο νησί που παρουσιάζει εμπορικό ενδιαφέρον. Την εποχή της ενετικής κυριαρχίας στην Κρήτη ήταν γνωστό και ως Μεγάλο Κάστρο.
    Αιώνες πριν από την κυριαρχία των Ενετών, πριν ακόμα οι Σαρακηνοί αφήσουν τα χνάρια τους στο πέρασμά τους, οι κάτοικοι του νησιού είχαν ιδρύσει εδώ εμπορικό σταθμό, κρίνοντας πάντα από τα υπολείμματα πελεκητών λίθων που βρέθηκαν μέσα στη θάλασσα πολύ κοντά στην παραλία.
    Σήμερα η πόλη κοντεύει να ξεπεράσει σε πληθυσμό τους 40.000 κατοίκους. Τα προάστια με τα κατάλευκα σπίτια τους εκτείνονται πέρα από τα παλιά οχυρά της. Πριν από μερικά χρόνια, ένας Άγγλος μηχανικός ανέλαβε το έργο της αναμόρφωσης του λιμανιού της. Το έργο είναι ακόμα υπό εξέλιξη, με όλο τον πρέποντα σεβασμό προς την ιστορική αξία των παλιών οχυρώσεων.

Η ΠΡΩΤΟΓΟΝΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑ ΤΟΥ ΝΟΤΟΥ

    Οι νότιες ακτές της Κρήτης διαθέτουν ελάχιστα ασφαλή αγκυροβόλια. Το μεγαλύτερο μέρος του εμπορίου διεξάγεται με ιστιοφόρα και μηχανοκίνητες βάρκες. Μεγάλα πλοία δεν μπορούν να πλησιάσουν ούτε να δέσουν στις προβλήτες των μικρών λιμανιών. Υποχρεώνονται έτσι να μένουν αρόδο, σε απόσταση από τις ακτές.
    Με τη βοήθεια γερανού τα εμπορεύματα ξεφορτώνονται σε καΐκι, που πλησιάζει όσο πιο κοντά μπορεί στην παραλία. Εκεί, γυμνοί άντρες περιμένουν όρθιοι μέσα στο νερό, που φτάνει ίσαμε τους ώμους τους. Στο κεφάλι έχουν στηριγμένα μικρά μαξιλαράκια, που τους επιτρέπουν να κουβαλούν τα διάφορα εμπορεύματα και να τα βγάζουν έξω στην ακρογιαλιά.
    Μόλις αρχίσει η φουσκοθαλασσιά η δουλειά πρέπει να σταματήσει. Αλήθεια, τι πρωτόγονο θέαμα! Συχνά τις νύχτες, όταν η θάλασσα είναι αγριεμένη, όλο και κάποιο πλοίο θα τύχει να πλησιάσει στην παραλία, θα σφυρίξει, και με τη βοήθεια ενός χωνιού, θ αρχίσει η συζήτηση ανάμεσα στο πλήρωμά του και το λιμενάρχη.
    Σε περίπτωση που το φορτίο είναι άνευ σημασίας, το πλοίο θα συνεχίσει το ταξίδι του χωρίς να σταματήσει.
    Τα παράκτια χωριά είναι πολύ απομονωμένα. Μόλις και μετά βίας διακρίνονται την ημέρα, ενώ τη νύχτα δεν φαίνονται καθόλου, αφού δεν διαθέτουν τον παραμικρό φωτισμό. Μοιάζουν να έχουν "ριχτεί στη θάλασσα" από το βουνό που φράζει το πέρασμα προς το εσωτερικό. Βρίσκονται στο έλεος των δυνατών νότιων καταιγίδων που, εκτός των άλλων, τους αποστερούν και την επικοινωνία με τον έξω κόσμο.

Συνεχίζεται...

 

mesog-sm.gif (656 bytes)

Θέματα & Αφιερώματα

28/1/2001

1929: Κρουαζιέρα στην Κρήτη
Μέρος Γ΄

ME AYTOKINHTΟ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

     Δεν θα ήταν ολοκληρωμένη η αναφορά μας στην Κρήτη αν δεν περιγράφαμε τον τρόπο των μετακινήσεών μας. Δεν υπάρχει παρά μία και μοναδική σιδηροδρομική γραμμή στο νησί, που το μήκος της δεν ξεπερνά τα πέντε χιλιόμετρα. Αυτή η γραμμή κατασκευάστηκε τα τελευταία χρόνια για να εξυπηρετήσει τη μεταφορά πέτρας από το κοντινό λατομείο μέχρι το λιμάνι του Ηρακλείου. Οι μηχανές των συρμών, που φέρουν τα ονόματα Μίνως, Αριάδνη και Θησεύς, προς τιμήν των μυθολογικών εκείνων προσώπων που έπαιξαν τόσο σημαντικό ρόλο στη θρυλική ιστορία του νησιού, δικαίως προκαλούν το θαυμασμό σε όλους τους κατοίκους. Από την άλλη μεριά, η Κρήτη περηφανεύεται για τα πολλά της αυτοκίνητα, καθώς πέρασε απότομα από τα πρωτόγονα μέσα μεταφοράς - τα γαϊδούρια και τα μουλάρια - στα πιο προηγμένα, όπως είναι το αυτοκίνητο.
    Τα έργα οδοποιίας διευκόλυναν τη χρήση του, αλλά συχνά θα δει κανείς αυτοκίνητο κι εκεί όπου δεν υπάρχουν ακόμα δρόμοι. Λίγο η λάσπη των μουλαρόδρομων, λίγο οι πέτρες, οι θάμνοι και τα χωράφια, όποιος ταξιδεύει με αυτοκίνητο ποτέ δεν ξέρει πότε ή εάν θα φτάσει στον προορισμό του, παρόλο που το όχημά του, σε πινακίδα με μεγάλα γράμματα, γράφει: "Εξπρές".
    Για να ολοκληρώσουμε τις εντυπώσεις από τις διασταυρούμενες διαδρομές μας στο εσωτερικό του νησιού, μπήκαμε σ' ένα μικρό πλεούμενο για να περιπλεύσουμε τις ακτές.
    Το σκάφος αυτό έκανε το γύρο της Κρήτης σε ακανόνιστα διαστήματα, πρώτα από τη μια πλευρά και ύστερα από την άλλη. Επιβιβαστήκαμε στα Χανιά στοιβάζοντας όλο τον κατασκηνωτικό εξοπλισμό μας στο κατάστρωμα, όπου παραμέναμε νύχτα και μέρα απολαμβάνοντας τη θέα με τα ακρογιάλια του νησιού. Κι όποτε το πλοίο έριχνε άγκυρα, βγαίναμε στη στεριά. Έτσι καταφέραμε να σχηματίσουμε μια, λίγο πολύ, ολοκληρωμένη εικόνα για την οικονομική ζωή του νησιού.
    Διαμέσου των αιώνων, η Κρήτη έχαιρε πάντα ιδιαίτερης φήμης. Ο Αριστοτέλης την εκθειάζει ως το νησί που "μοιάζει να έχει φτιαχτεί από τη φύση για να κυριαρχήσει πάνω στην Ελλάδα, διότι είναι τόσο προνομιακά τοποθετημένη, ώστε να κυριαρχεί στη θάλασσα, γύρω από την οποία είναι εγκατεστημένοι όλοι οι Ελληνες". "Απ' όλες τις γωνίες της γης" λέει και ο Φλωρεντίνος περιηγητής Buondelmonti, που επισκέφτηκε την Κρήτη κατά το 15ο αιώνα, "έρχονται πλοία για να γεμίσουν τ' αμπάρια τους με το υπέροχο κρασί και το στάρι της". Κι όμως, παρόλο που τότε το στάρι εξαγόταν σε σημαντικές ποσότητες, σήμερα αποτελεί εισαγόμενο είδος, μια κι έρχεται από την Αμερική και τη Ρουμανία για να συμπληρώσει την ανεπαρκή σοδειά του νησιού.

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ
ΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΣΤΙΣ ΣΤΑΦΙΔΕΣ, ΤΟ ΛΑΔΙ ΚΑΙ ΤΑ ΚΙΤΡΑ

     Αφήνοντας πίσω σου το Ηράκλειο, το φθινόπωρο, για ένα ταξίδι στο υπόλοιπο νησί, βλέπεις μπροστά σου μεγάλες εκτάσεις ντυμένες στα χρώματα του κίτρινου και του ασημοπράσινου με λίγες απέριττες πινελιές μαύρου. Είναι τα αμπέλια ανάκατα με τους ελαιώνες, ενώ λίγα κυπαρίσσια στέκουν παράμερα ή στη στεριά.
    Η ίδια θέα συνεχίζει για πολύ ακόμα, αφότου αρχίζεις να ανηφορίζεις με σκοπό να φτάσεις στην έρημη ενδοχώρα της Κρήτης, διότι τα αμπέλια και οι ελιές φυτρώνουν σε μεγάλα υψόμετρα. Παρόλο που αραιώνουν αισθητά όσο πιο πολύ απομακρύνεται κανείς από την πεδιάδα, εντούτοις παραμένουν το ίδιο εύφορα. Εισχωρούν μέσα στις μικρές κοιλότητες ή συστάδες των δέντρων πάνω στις πολύ απότομες πλαγιές - δίνοντας μερικές φορές την εντύπωση ότι θα γλιστρήσουν και θα πέσουν στο κενό - ενώ οι όμορφες κληματαριές, δέντρα ολόκληρα, προσφέρουν σκιά στους δρόμους των ορεινών χωριών.
    Η σταφίδα παίζει σημαντικό ρόλο στην οικονομία της Κρήτης. Στις μεγάλες πόλεις και στα λιμάνια μπορεί κάποιος να δει μέσα σε μισοσκότεινα εργοστάσια τα διαφορετικά στάδια επεξεργασίας της σταφίδας. Φτάνοντας στη Σητεία, στην ανατολική Κρήτη, βρήκαμε τεράστιες ποσότητες ξανθής σταφίδας που στέγνωναν στον ήλιο, απλωμένες παντού πάνω στις αποβάθρες, πριν συσκευαστούν σε κιβώτια για την εξαγωγή τους. Πρόκειται για τη γνωστή σουλτανίνα, ποικιλία ξεχωριστή και φημισμένη. Νωπά σταφύλια εξάγονται επίσης στην υπόλοιπη Ελλάδα και στην Αίγυπτο.
    Η Αλεξάνδρεια απέχει μόνο 36 ώρες από το Ηράκλειο, και μικρά ατμόπλοια φορτωμένα με κοφίνια γεμάτα σταφύλια πηγαινοέρχονται συνεχώς το Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο.
     Η Κρήτη κατέχει εξέχουσα θέση μεταξύ των ελαιοπαραγωγών περιοχών. Το λάδι βγαίνει με τη βοήθεια πρωτόγονων πιεστηρίων που τα χειρίζονται οι ίδιοι οι αγρότες και, σε μεγαλύτερες ποσότητες, στα εργοστάσια. Αρκετό από το παραγόμενο επιτραπέζιο λάδι καταναλώνεται στην Αμερική.
    Φυσική εξέλιξη αυτής της βιομηχανίας είναι και η παραγωγή του πυρηνέλαιου, που αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σπουδαιότητα για την οικονομία του νησιού. Το πυρηνέλαιο συλλέγεται με δεύτερη σύνθλιψη του πολτού που απέμεινε μετά την πρώτη, η οποία δίνει το επιτραπέζιο λάδι. Από δύο περίπου κιλά ελιές μπορούμε να παραγάγουμε μισό κιλό επιτραπέζιο λάδι κι ένα κιλό πολτό, που αποδίδει το 10% του βάρους του σε πυρηνέλαιο.
    Από τα πιο ενδιαφέροντα αγροτικά προϊόντα της Κρήτης είναι τα κίτρα. Στα περίχωρα πολλών λιμανιών και παραθαλάσσιων περιοχών μπορεί κανείς να δει μεγάλα ανοιχτά βαρέλια γεμάτα θαλασσινό νερό όπου επιπλέουν κίτρα κομμένα στη μέση.
    Οι κιτρόκουπες μένουν μέσα στην άλμη για ένα με δύο μήνες, εκτεθειμένες στον αέρα, κι ύστερα εξάγονται στην Αγγλία ή τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου αποξηραίνονται και συσκευάζονται πριν βγουν στο εμπόριο. Το ταξίδι με πλοία που μεταφέρουν φορτία με αυτό το εσπεριδοειδές είναι ευχάριστη εμπειρία, καθώς από τα βαρέλια αναδύεται ένα υπέροχο λεπτό άρωμα, που διαχέεται παντού.
    Από τα πιο φημισμένα προϊόντα του νησιού επίσης είναι το δίκταμο, ένα βότανο που φύεται στο όρος Δίκτη. Στο Μεσαίωνα απέδιδαν σε αυτό το βότανο σχεδόν θαυματουργές ιαματικές ιδιότητες. Ο Dapper ο Φλαμανδός περιηγητής, που επισκέφτηκε την Κρήτη στις αρχές του 18ου αιώνα για να κυνηγήσει αγριοκάτσικα, έγραφε: "Αν κατά τύχη κάποιο αγριοκάτσικο πληγωθεί ελαφρά είτε η αιχμή του βέλους μείνει μέσα στο τραύμα, τότε το ζώο καταφεύγει αμέσως σε ένα συγκεκριμένο φυτό που φυτρώνει στους βράχους του νησιού και λέγεται δίκταμο. Διότι, μόλις φάει απ' αυτό, η σιδερένια αιχμή γλιστρά και πέφτει από την πληγή, ενώ σε πολύ σύντομο χρόνο το τραύμα επουλώνεται". Το δίκταμο θεωρήθηκε εξίσου αποτελεσματικό και σε τραυματισμούς ανθρώπων.
     Οι καπνοκαλλιέργειες της Κρήτης έχουν σημειώσει αλματώδη πρόοδο τα τελευταία χρόνια. Το γεγονός αυτό είναι φυσική και άμεση συνέπεια ενός άλλου πολύ σημαντικού γεγονότος που επηρέασε όλη την ανατολική Μεσόγειο - πρόκειται για την ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας σύμφωνα με τη Συνθήκη της Λοζάνης. Ο επαναπατρισμός Ελλήνων έφερε και στο νησί της Κρήτης αρκετούς έμπειρους καπνοπαραγωγούς από τη Μικρά Ασία.Η φιλοξενία στην ελληνική ύπαιθρο αποτελεί μακραίωνη παράδοση, και η Κρήτη δεν αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Όποτε φτάναμε σε κάποιο χωριό, νεαρά κορίτσια με λευκές μαντίλες έβγαιναν έξω να μας προϋπαντήσουν και, πιάνοντάς μας απ' το χέρι, μας συνόδευαν στα σπίτια τους.
    Έξω απ' τα χωριάτικα αυτά σπίτια βλέπαμε συχνά γραφικούς ραφτάδες ανασκουμπωμένους στη δουλειά.
    Αλλά ας μπούμε σ' ένα από αυτά τα σπίτια.
    Δρασκελώντας το κατώφλι μιας πόρτας λαξεμένης μέσα σ' έναν ψηλό πέτρινο τοίχο, μπαίνουμε στη μικρή αυλή, όπου βλέπουμε ένα πρόβατο, που το μαλλί του θα υφανθεί αργότερα από τις γυναίκες του σπιτιού.
    Μια δεύτερη και χαμηλότερη πόρτα μας οδηγεί σε μια ευρύχωρη σάλα με καμάρα στη μέση, που τη χωρίζει στα δύο. Είναι το καμαροσπίτι, εκεί όπου όλη η οικογένεια τρώει, κοιμάται και δουλεύει.
    Σε μια γωνία βρίσκεται η παραστιά, όπου πάνω σε μερικές μεγάλες πέτρες η φωτιά καίει τα χοντρά κλαδιά των δέντρων. Πιο πέρα θα δούμε ένα κρεβάτι, συνήθως σκεπασμένο με κάποιο ωραίο κέντημα, και τα σύνεργα του αργαλειού.
    Ολόγυρα στο δωμάτιο υπάρχουν φωτογραφίες νεαρών ζευγαριών, όπου πάντοτε ο άντρας είναι καθιστός, ενώ η γυναίκα στέκεται δίπλα του όρθια. Κάτι που ποτέ δεν λείπει από το σπίτι είναι η ρομαντική φωτογραφία ενός αδελφού ή συγγενή με ξυρισμένο πρόσωπο. Φωτογραφία σταλμένη συχνά από την Αμερική από κάποιον Κρητικό που έφυγε κάποτε για να κάνει την τύχη του στο Νέο Κόσμο και που συνήθως επιστρέφει για να πεθάνει στην πατρίδα. Εξαιτίας της αποδημίας αυτής, η αγγλική γλώσσα μιλιέται σε αρκετά χωριά της Κρήτης, ακόμα και στα πλέον απομακρυσμένα.
    Κατά τους ήπιους μήνες του χρόνου, η οικογένεια κοιμάται στην επίπεδη ταράτσα του σπιτιού, όπου αποξηραίνουν επίσης τη συγκομιδή τους σε μπαμπάκι, καρύδια και αμύγδαλα.

Η ΚΡΗΤΗ ΤΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ

    Ο,τι περιγράψαμε μέχρι εδώ σχετίζεται με την Κρήτη του παρόντος. Μια εκτενέστερη αφήγηση, ωστόσο, θα καταπιανόταν με την Κρήτη του παρελθόντος. Μια αφήγηση με τέτοιο εύρος που είναι αδύνατον να την επιχειρήσουμε εδώ. Άγγλοι, Αμερικανοί, Ιταλοί, Γάλλοι και Έλληνες αρχαιολόγοι δουλεύουν σκληρά για να ξεθάψουν τις σελίδες της πρώιμης ιστορίας του νησιού, σελίδες ενός μοναδικού πολιτισμού, που άνθησε τρεις χιλιάδες και πλέον χρόνια πριν από τη χριστιανική εποχή. Πρόκειται για μια πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία, που οι σοφοί του κόσμου αποκαλύπτουν σιγά σιγά με εργαλείο την αρχαιολογική σκαπάνη.


© Copyright "ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ"

1on.gif (2742 bytes)