ΓΕΝΕΣΙΣ - BIG BANG

Του Βασίλη Χατζηγιάννη *

Εν αρχή εποίησεν ο Θεός τον ουρανόν και την γήν.

Η δε γη ήτο άμορφος και έρημος και σκότος επί του προσώπου της αβύσσου. Και πνεύμα Θεού εφέρετο επί της επιφανείας των υδάτων. Καί είπεν ο Θεός, Γενηθήτω φώς και έγινεν φώς... Και είπεν ο Θεός Γενηθήτω στερέωμα... και εποίησεν το στερέωμα.......

Πιστεύω ότι δεν υπάρχει άνθρωπος πάνω στον πλανήτη μας που, κοιτάζοντας τις όμορφες καλοκαιριάτικες νύχτες τον ουρανό γεμάτο με τα αναρίθμητα αστέρια, να μην αναρωτήθηκε λέγοντας, μουρμουρίζοντας ή σκεπτόμενος : Από που ερχόμαστε ; ποιοι είμαστε ; πως έγιναν όλα αυτά;

Κατά τους θρησκευόμενους, στους οποίους ο γράφων ανήκει ανεπιφύλακτα, η απάντηση υπάρχει και την αναφέρει η Παλαιά διαθήκη στο πρώτο της κεφάλαιο, στη γένεση, με τις παραπάνω απλές φράσεις.

Ας δούμε τώρα πως, με τη βοήθεια της επιστήμης της κοσμολογίας, μπορούμε να προσεγγίσομε το τεράστιο αυτό θέμα, να προσπαθήσομε δηλαδή να διερευνήσομε το ακραίο παρελθόν του Σύμπαντος.

Η ιδέα ότι το Σύμπαν που σήμερα παρατηρούμε δημιουργήθηκε από μια τεράστια έκρηξη, που διεθνώς έχει επικρατήσει να ακούγεται με τις λέξεις big bang, είναι ευρέως διαδεδομένη και αποδεκτή από την σύγχρονη λαϊκή παιδεία σε όλα τα επίπεδα. Μα τι υπήρχε πριν από το bing bang ;

Δεν μπορούμε να ξέρομε με κανένα τρόπο τι υπήρχε πριν από την μεγάλη έκρηξη γιατί η επιστήμη δεν μπορεί ακόμη να απαντήσει. Δεν μπορούμε να φανταζόμαστε το big bang ως μια κοινή έκρηξη, που γίνεται σε μια συγκεκριμένη στιγμή, σε ένα συγκεκριμένο σημείο του χώρου. Πριν από το big bang δεν υπήρχε ο χώρος και δεν υπήρχε ο χρόνος, που άρχισαν να υπάρχουν μετά από την φοβερή αυτή εναρκτήρια έκρηξη. Στην ερώτηση « τι υπήρχε πριν τη μεγάλη έκρηξη ; » δεν υπάρχει καμιά απάντηση, γιατί δεν έχει καμιά έννοια να μιλάμε για το πριν. Από τη στιγμή εκείνη το Σύμπαν άρχισε να εξαπλώνεται, συμπαρασύροντας μαζί του το χώρο και τον χρόνο. Κανείς δεν γνωρίζει με ακρίβεια την ηλικία του σύμπαντος, αν και, όπως απέδειξε ο Hubble, αυτό συνδέεται με τις διαστάσεις και την ταχύτητα με την οποία το σύμπαν διαστέλλεται. Είναι δυνατόν να εκτιμήσομε τις διαστάσεις του Σύμπαντος προσπαθώντας να υπολογίσομε την απόσταση των πιο μακρινών γαλαξιών παρόλο που ο τρόπος αυτός μέτρησης απαιτεί τη χρήση ακόμη ισχυρότερων τηλεσκοπίων και έχει, σε κάθε περίπτωση, ένα μεγάλο περιθώριο σφάλματος. Οι εκτιμήσεις των αστρονόμων λένε ότι η ηλικία του σύμπαντος είναι περίπου 15 δισεκατομμύρια χρόνια .

Η εξέλιξη της θεωρίας του big bang κατά τα τελευταία 70 χρόνια είναι γεμάτη από υποθέσεις οι οποίες, κατά την εκλογίκευση της καθαρής επιστήμης, δεν πρέπει να αποτελούν μέρος της επιστημονικής διαδικασίας όπως :

α) H διαστολή του Σύμπαντος βασίζεται σε μια προκατειλημμένη ( μη αντικειμενική) φιλοσοφία. Στην ερμηνεία της μετατόπισης προς το ερυθρό του φάσματος των γαλαξιών, ο Hubble υιοθέτησε την ισχύ της γενικής θεωρίας της σχετικότητας ( όχι και κακή εκλογή) και την κοσμολογική αρχή ότι το Σύμπαν φαίνεται το ίδιο από οποιοδήποτε οπτικό σημείο παρατήρησης . Αν και η υπόθεση αυτή φαίνεται λογική η ισχύς της δεν μπορεί για την ώρα να αποδειχθεί και ίσως δεν θα αποδειχθεί ποτέ.

β) Η θεωρία του big bang βασίζεται στη προϋπόθεση ότι η επιστήμη είναι σε θέση να εξηγήσει τα πάντα, ότι μπορεί να δώσει απάντηση σε όλες τις απορίες. Αυτό αποτελεί μια λανθασμένη υπόθεση, μια υπόθεση χωρίς βάση , και ότι εκείνοι που πιστεύουν στο Θεό, γνωρίζουν καλλίτερα ότι δεν είναι σωστή. Η επιστήμη δεν μπορεί να εξηγήσει την αρχή της αγάπης και του μίσους, της χαράς και της λύπης, της αλήθειας, του ωραίου, της συνείδησης και τόσων άλλων ανθρώπινων χαρακτηριστικών

Η σύγχρονη κοσμολογία , όπως παρουσιάζεται από το big bang μπορεί να είναι σε θέση να εξηγήσει αρκετές απόψεις του άψυχου φυσικού Σύμπαντος , όμως είναι αδύναμη όταν πρόκειται να εξηγήσει τα πάντα, αφήνοντας χωρίς απάντηση πολλά ζητήματα. O Robert Jastrow τελειώνοντας το βιβλίο του "God and the Astronomers " γράφει « Αυτή τη στιγμή φαίνεται ότι η επιστήμη δεν μπορεί να διαλύσει την ομίχλη που περιβάλλει το μυστήριο της δημιουργίας. Για τον επιστήμονα που έζησε, βασιζόμενος στη δύναμη της λογικής, η ιστορία τελειώνει ως ένας εφιάλτης, ανέβηκε τα βουνά της αγνωσίας, έφτασε στο σημείο να κατακτήσει την πιο υψηλή κορυφή και τελικά, όταν πατούσε το πόδι του στον τελευταίο βράχο της κορυφής, τον υποδέχτηκε μια ομάδα θεολόγων που καθόταν εκεί από αιώνες » .

Είναι λοιπόν δυνατό να εναρμονίσομε τη σύγχρονη κοσμολογία με την Παλαιά Διαθήκη ; Μπορούμε να το επιχειρήσομε ; Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως πως θα μπορούσε να γίνει ; Επιτρέψτε μου να πω ότι θαυμάζω την επιστήμη και την μεθοδικότητά της . Μάθαμε αρκετά πράγματα σχετικά με τη φύση που μας βοηθούν να ζούμε με ιδιαίτερη άνεση. Πέραν αυτού η επιστήμη είναι μια από τις μεθόδους που ο Θεός χρησιμοποιεί για να επικοινωνεί με εμάς και για να μας πληροφορεί για τα σχέδιά Του που μας αφορούν. « Οι ουρανοί διηγούνται την δόξα του Θεού και το στερέωμα αναγγέλλει το έργο των χειρών αυτού » ( ψαλμός 19 : 1).

Όμως υπάρχουν τουλάχιστον δύο προβλήματα σχετικά με τον τρόπο αυτό επικοινωνίας : α) Η αμαρτία που κατέστρεψε το έργο του Θεού, και που τώρα εκφράζει τον χαρακτήρα του Δημιουργού με τρόπο ομιχλώδη και β) εκείνο που ο Θεός επιθυμεί να μας αποκαλύψει με τη φύση το αντιλαμβανόμαστε με ατελή τρόπο, και πολλές φορές παραμορφωμένο, εξ αιτίας των περιορισμένων πνευματικών και ηθικών δυνατοτήτων μας.

Εξ αιτίας της δικής μας ατελούς κατανόησης, τόσον της φύσης όσο και των νόμων του Θεού νομίζομε ότι υπάρχει σύγκρουση. Αλλά ο Θεός είναι ο δημιουργός και των δύο και δεν μπορεί να υπάρχει σύγκρουση εφόσον το κάθε πράγμα ερμηνεύεται ορθά. Έχομε ανάγκη τόσο τον Λόγο του Θεού όσο και της επιστήμης για να δώσομε μια σημασία στο Σύμπαν στο οποίο ζούμε.

Ο Albert Einstein είχε πει: « Η θρησκεία χωρίς την επιστήμη είναι τυφλή και η επιστήμη χωρίς την θρησκεία είναι κουτσή » .

Οι υποθέσεις σχετικά με την δημιουργία του Σύμπαντος είναι αναρίθμητες και καμιά δεν μπορεί να θεωρηθεί περισσότερο αληθινή από τις άλλες αφού, τουλάχιστον μέχρι σήμερα, είναι αδύνατο να ανατρέξουν στη μοιραία στιγμή " μηδέν ", με την προϋπόθεση ότι κάποτε υπήρξε . Μερικές από τις υποθέσεις αυτές είναι αρκετά γοητευτικές για την έρευνα σχετικά με τη δυνατότητα ύπαρξης περισσοτέρων κόσμων συνδεδεμένων μεταξύ των ή και παράλληλων. Το γοητευτικότερο όμως είναι ότι οι πόρτες για το πέρασμα από τον ένα κόσμο στον άλλο είναι οι ανάστατες εκείνες σκοτεινές παρουσίες κατάσπαρτες σχεδόν παντού μέσα στο αχανές σύμπαν που λέγονται μαύρες τρύπες.

Στην επιστήμη της αστροφυσικής, κάθε ουράνιο σώμα που εξασκεί έλξη βαρύτητας τόσο έντονη ώστε να απαγορεύει στην ύλη και στο φως, αλλά και σε κάθε άλλη ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία, να απομακρυνθεί από αυτό ονομάζεται μαύρη τρύπα.

Κάτω από την έννoια αυτή το σώμα αυτό δεν εκπέμπει φως, επομένως είναι μαύρο και δεν φαίνεται.

Σε μια μαύρη τρύπα η ύλη είναι άκρως συμπυκνωμένη σε μια περιοχή χώρου σχετικά μικρή, τόσο που η μάζα της, θεωρητικά, είναι συγκεντρωμένη σε ένα σημείο.

Μια μαύρη τρύπα χαρακτηρίζεται από μια φανταστική σφαιρική επιφάνεια της οποίας η ακτίνα είναι απ' ευθείας ανάλογη της μάζας.

Μια μαύρη τρύπα μάζας ίσης με τη μάζα του Ήλιου θα είχε μια ακτίνα 3 χιλιομέτρων, αν δε η μάζα της ήταν ίση με τη μάζα της Γης η ακτίνα της θα ήταν μόνο 1 εκατοστόμετρο. Αφού κατά τα παραπάνω οι μαύρες τρύπες δεν εκπέμπουν καμιά ακτινοβολία, δεν μπορούμε να τις δούμε, αλλά τις εντοπίζομε από τη δράση τους στο χώρο που της περιβάλλει. Η ιδέα της "μαύρης τρύπας" έγινε γνωστή στον πολύ κόσμο μόνο κατά τα τελευταία χρόνια, όμως στην πραγματικότητα ήταν γνωστή στους ειδικούς τουλάχιστον δυο αιώνες πριν. Το 1770 ο John Michell, πρύτανης του Thorhill και αστρονόμος μελετούσε την επίδραση που ασκούσε η βαρύτητα στο φως. Οι ιδέες του Michell επαναλήφθηκαν από τον William Herschel to 1791 προκειμένου να εξηγήσει τη φύση των νεφελωμάτων. Το 1796, ο Pierre Simon de Laplace υπέθεσε ότι μπορούσαν να υπάρχουν άστρα με τόση μεγάλη μάζα ώστε να κατακρατούν το φως και επομένως να φαίνονται σε έναν παρατηρητή μαύρα. Η ιδέα της μαύρης τρύπας επιστρέφει στην επικαιρότητα από τις αρχές του 20ου αιώνα, με τη διατύπωση της θεωρίας της γενικής σχετικότητας του Albert Einstein.

Τεράστια πρόοδο στις ανακαλύψεις σχετικά με την Μεγάλη έκρηξη έδωσε το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble στο οποίο οφείλεται ακόμη η διαπίστωση της μετατόπισης προς το ερυθρό του φάσματος των Γαλαξιών και που πιστοποιεί ότι η διαστολή του σύμπαντος συνεχίζεται μέχρι σήμερα.

Το Hubble Space Telescope (HST) είναι ένα πρόγραμμα συνεργασίας της ESA ( European Space Agency ) και της NASA ( National Aeronautics and Space Administration ) για την διαχείριση του διαστημικού αστεροσκοπείου μακράς διάρκειας, προς όφελος της διεθνούς αστρονομικής κοινότητας. Το HST είναι ένα αστεροσκοπείο του οποίου η ιδέα χρονολογείται από το 1940, η μελέτη και κατασκευή του έγινε μεταξύ του 1970 και του 1980 και άρχισε να λειτουργεί από το 1990.

Ο λόγος που τοποθετήθηκε ένα τηλεσκόπιο στο διάστημα είναι διπλός :

α) Είναι γεγονός ότι η ατμόσφαιρα μας προστατεύει από τις επικίνδυνες κοσμικές ακτινοβολίες και από τις υπεριώδεις ακτίνες που προέρχονται από τον Ήλιο, όμως κατά το φιλτράρισμα αυτό των ακτινοβολιών από την ατμόσφαιρα παρεμποδίζονται και άλλες ακτινοβολίες ιδιαίτερης σημασίας για την αστρονομία, όπως εκείνες πλησίον του υπεριώδους.

β) Επομένως, για την πλήρη μελέτη ενός ουράνιου αντικειμένου, είναι απαραίτητο να μεταφέρουμε τα όργανα μέτρησης πάνω από την ατμόσφαιρα με μπαλόνια ή πυραύλους.

Το ανθρώπινο μάτι βλέπει ένα περιορισμένο μέρος μόνο του όλου φάσματος, και αντιλαμβάνεται το πολύ άστρα έκτου μεγέθους. Το ισχυρότερο γήινο τηλεσκόπιο φθάνει στο να βλέπει άστρα εικοστού τρίτου μεγέθους, και είναι εντελώς τυφλό σε ιδιαίτερα μήκη κύματος ( εκείνα που σταματά η γήινη ατμόσφαιρα).

Το διαστημικό τηλεσκόπιο, όμως, αφού εργάζεται έξω από την ατμόσφαιρα επιτυγχάνει μια αύξηση του οριακού μεγέθους, αλλά κυρίως μια παρατήρηση, σε όλο το φάσμα του ουράνιου θόλου.

Η ατμόσφαιρα της Γης δεν είναι ποτέ ήρεμη. Οι άνεμοι μικρού και μεγάλου ύψους και οι διαφορές της θερμοκρασίας δημιουργούν στις παρατηρήσεις των άστρων παραμορφώσεις , κάνοντάς τα να φαίνονται σαν κινούμενες φυσαλίδες, η γνωστή στίλβη των άστρων. Αυτό υποβαθμίζει αισθητά την ποιότητα της παρατήρησης.

Το διάγραμμα που ακολουθεί δείχνει πως αυξήθηκε χρονολογικά, εξʼ αιτίας της εξέλιξης της οπτικής, η ικανότητα ανάλυσης, δηλαδή η πιο μικρή διαπιστούμενη λεπτομέρεια ( μετρούμενη σε κλάσματα του βαθμού ).

Η πρώτη μεγάλη εξέλιξη έγινε το 1610 με την κατασκευή του τηλεσκοπίου του Γαλιλαίου. Το τηλεσκόπιο διαμέτρου 5 μέτρων του όρους Πάλομαρ ελάχιστα αύξησε την ικανότητα ανάλυσης , την οποία " έσπασε " το HSΤ, φθάνοντάς την μέχρι το 0,1 δεύτερων λεπτών του τόξου ( 1/36000 του βαθμού ). Για να γίνει αντιληπτό τι σημαίνει αυτό, είναι σαν να μπορούμε να δούμε ένα νόμισμα 10 λεπτών από απόσταση 40 χιλιομέτρων !

Το τηλεσκόπιο Hubble έχει περίπου τις διαστάσεις ενός λεωφορείου, περιστρέφεται γύρω από τον κατά μήκος άξονά του και μπορεί να παραμένει σε σκόπευση για πολλές ώρες προς μια κατεύθυνση με υψηλότατη ακρίβεια, χάρις στο όργανο FGS ( αισθητήριο λεπτής οδήγησης ). Το κύριο κάτοπτρο έχει διάμετρο 2,4 m. To HST τέθηκε σε τροχιά από το πλήρωμα του Shuttle Discovery (STS- 32 ) στις 25 Απριλίου του 1990.

Ο εξοπλισμός του τηλεσκοπίου σε επιστημονικά όργανα είναι :

Wide Field/Planetary Camera 2 ( WF / PC2 ) - Κάμερα για πλανήτες μεγάλου πεδίου.

Η καρδιά της WF/PC2 αποτελείται από τρία αισθητήρια ευρέως πεδίου και από ένα αισθητήρα για λήψεις των πλανητών με υψηλή ανάλυση.

Space Telescope Imaging Spectrograph ( STIS ) :

Φασματογράφος που διασπά το συλλεγόμενο από το τηλεσκόπιο φως στις διάφορες συχνότητες που το αποτελούν, ώστε να είναι δυνατή η ανάλυσή του. Η μελέτη του φάσματος παρέχει αρκετές ενδιαφέρουσες πληροφορίες για ένα ουράνιο σώμα όπως : χημική σύσταση (ποιοτική και ποσοτική) του εδάφους και της ατμόσφαιρας αν υπάρχει, την θερμοκρασία, την ακτινική ταχύτητα, την ταχύτητα περιστροφής και τα μαγνητικά πεδία.

Near Infrared Camera and Multi – Object Spectrometer ( NICMOS ) :

Το NICMOS είναι ένα όργανο που μπορεί να εκτελεί φασματοσκοπικές παρατηρήσεις τόσο στο υπέρυθρο όσο και αστρονομικών αντικειμένων.

Faint Object Camera ( FOC):

To FOC είναι μια κάμερα για ασθενή αντικείμενα.

Αν και το HST είναι πάντοτε σε λειτουργία δεν χρησιμοποιεί όλο το χρόνο του για παρατηρήσεις. Κάθε τροχιά του διαρκεί 95 λεπτά περίπου και στο χρόνο αυτό πρέπει να γίνει η διακυβέρνηση και η παρατήρηση του αντικειμένου. Οι ενέργειες της διακυβέρνησης περιλαμβάνουν την περιστροφή του τηλεσκοπίου για να σκοπεύσει σε ένα νέο αντικείμενο, την αποφυγή της Σελήνης και του Ήλιου, την ρύθμιση των κεραιών επικοινωνίας και των τρόπων αναμετάδοσης, κ.λ.π

Εάν ένας αστρονόμος επιθυμεί να είναι παρόν στις παρατηρήσεις, υπάρχει ένα τερματικό όπου τα μόνιτορ παρουσιάζουν τις εικόνες και άλλα δεδομένα κατά τη διάρκεια της παρατήρησης.

Το μοναδικό αυτό διαστημικό αστεροσκοπείο λειτουργεί ως ένα διεθνές ερευνητικό κέντρο, ως μια πηγή πληροφοριών για τους αστρονόμους όλου του κόσμου.

Μελετώντας τα αντικείμενα που φωτίζουν τον νυκτερινό ουρανό, και ιδιαίτερα τους Γαλαξίες, τόσο με τα επίγεια αλλά κυρίως με το διαστημικό τηλεσκόπιο που περιγράψαμε παραπάνω, η επιστήμη της κοσμολογίας ορίζει τη χρονολογία γένεσης του Σύμπαντος, μεταξύ 12 και 18 δισεκατομμυρίων ετών πριν, και συγχρόνως περιγράφει, με τη θεωρία αυτή, εκείνο που θα μπορούσε να συμβεί σε ένα μέλλον που απέχει, από σήμερα, εκατομμύρια εκατομμυρίων ετών. Πράγματι η επιστήμη της κοσμολογίας υποδιαιρεί την ηλικία του σύμπαντος σε 6 περιόδους :

1. Περίοδος της διόγκωσης.

Κατά την κοσμολογία δεν υπήρξε μόνο ένα Big Bang, αλλά περισσότερα από τα οποία δημιουργήθηκαν διάφοροι κόσμοι ανεξάρτητοι μεταξύ τους. Όλα αυτά θα πρέπει να έγιναν σε χρόνο 10 -44 δευτερόλεπτα. (δηλαδή μηδέν ακολουθούμενο από την υποδιαστολή και 43 μηδενικά και ύστερα από τον αριθμό 1). Σε 10-37 δευτερόλεπτα, άρχισε η λεγόμενη "διόγκωση" μια εξάπλωση τόσο γρήγορη που να ξεπερνά την ταχύτητα του φωτός (ταχύτητα φωτός = 300.000.000 μέτρα το δευτερόλεπτο). Τώρα το σύμπαν έχει το μέγεθος ενός πορτοκαλιού, αλλά σ' αυτό είναι συμπυκνωμένη όλη η υπάρχουσα αρχέγονη ουσία . Η ελάχιστη μεταβολή της πυκνότητας, από το ένα σημείο στο άλλο, αυτού του υπερσυμπυκνωμένου πορτοκαλιού αποτελεί το σπόρο για ένα μελλοντικό Γαλαξία.

2. Περίοδος της ακτινοβολίας. Έχουν περάσει μόνο 10 -32 δευτερόλεπτα από το Big Bang και από τώρα αρχίζει μια διαδικασία που διαρκεί πολύ περισσότερο και συγκεκριμένα 10.000 χρόνια. Το Σύμπαν γίνεται ένας ωκεανός ακτινοβολιών, όπου τα άστρα και οι Γαλαξίες δεν έχουν πάρει ακόμη μορφή. Πρωταγωνιστές τώρα είναι τα υποατομικά σωμάτια που δημιουργηθήκανε κατά τη " μεγάλη έκρηξη ". Εξελίσσεται σ' αυτή τη φάση το μεγαλύτερο μυστήριο της κοσμολογίας που είναι η εξαφάνιση της αντιύλης που είχε δημιουργηθεί σε ίση ποσότητα με την ύλη. Όμως από την αργή ψύξη προκύπτουν μόνο άτομα υδρογόνου, δευτερίου, ηλίου και λιθίου.

Το 1965 δυο τεχνικοί των εργαστηρίων της Bell Telephone, μελετώντας ένα θόρυβο της ραδιοφωνικής κεραίας προερχόμενο από το βάθος του σύμπαντος, διαπίστωσαν ότι στην πραγματικότητα επρόκειτο για ένα ασθενές σήμα που προερχόταν από το διάστημα, με την ίδια ένταση από όλες τις διευθύνσεις. Πολύ γρήγορα ανακαλύφθηκε ότι το σήμα αυτό θα μπορούσε να ήταν το κατάλοιπο της ακτινοβολίας που παράχθηκε, σύμφωνα με τη θεωρία του Big Bang, κατά την μεγάλη εκείνη έκρηξη που δημιούργησε το σύμπαν. Στη συνέχεια η ακτινοβολία βυθού μελετήθηκε για να εξακριβωθούν οι προβλέψεις των διαφόρων κοσμολογικών μοντέλων σχετικά με τη θεωρία του Big Bang

Η θεωρία του Big Bang παρέμενε για πολλά χρόνια μια απλή υπόθεση εργασίας, αφού έλειπαν οι αποδείξεις για την ισχύ της, μέχρι που, και με την βοήθεια του διαστημικού τηλεσκοπίου που περιγράψαμε παραπάνω, ανακαλύφθηκε η ακτινοβολία μικροκυμάτων του βυθού του σύμπαντος και που θεωρούνται ότι είναι τα απολιθωμένα λείψανα της τερατώδους θερμότητας της εναρκτήριας έκρηξης ( Cosmic Microwave Background Radiation - CMBR -).

3. Περίοδος των άστρων. Αρχίζει ένα εκατομμύριο χρόνια μετά από το Big Bang, και είναι η περίοδος κατά την οποία σχηματίζονται, ζουν και πεθαίνουν τα άστρα. Σχηματίζονται επίσης και οι μαύρες τρύπες που καταπίνουν τα κοντινά τους αστέρια, περιβάλλοντάς τα με νέφη υπέρθερμων αερίων. Σήμερα βρισκόμαστε στην καρδιά της περιόδου των άστρων, μια περίοδος που θα διαρκέσει μέχρι που όλα σχεδόν τα άστρα θα μετασχηματιστούν σε λευκούς νάνους ή pulsar. Το Σύμπαν τότε θα έχει ηλικία 100 εκατομμυρίων ετών.

4. Περίοδος του εκφυλισμού. Έχουν παραμείνει τώρα πια μόνο οι μαύροι και οι λευκοί νάνοι, εκτός από τα άστρα νετρονίων και τις μαύρες τρύπες. Είναι η τελευταία φάση αυτής της περιόδου, μεταξύ 1030 και 1040 χρόνια ( 10 ακολουθούμενο από 29 μηδενικά , και 10 ακολουθούμενο από 39 μηδενικά ), που, κατά μερικές θεωρίες, το Σύμπαν θα σταματήσει να διαστέλλεται και θα αρχίσει να συστέλλεται.

5. Περίοδος των μαύρων οπών. Εάν, όπως υποστηρίζεται, δεν υπάρξει η συστολή του Σύμπαντος, οι μαύρες τρύπες θα αφομοιώσουν ( θα καταπιούν) όλη την ύλη. Αλλά και αυτές θα εξαφανισθούν. Με ένα αργό κβαντικό μηχανισμό, γνωστό ως " ακτινοβολία Hawking ", πραγματικά οι μαύρες τρύπες θα "εξατμισθούν ", τόσο πιο γρήγορα όσο μικρότερες είναι.

6. Περίοδος του σκότους. Είναι νύκτα. Οι τελευταίοι πολίτες του Σύμπαντος είναι κοσμικά σωμάτια όπως τα φωτόνια, νετρίνα, ηλεκτρόνια, και ποζιτρόνια. Μεταξύ τους χωρίζονται από αβυσσαλέες αποστάσεις κενού , αλλά κάθε τόσο τα σκοτάδια και το απόλυτο ψύχος διακόπτονται από ένα γεγονός. Συμβαίνει όταν ένα ηλεκτρόνιο και ένα ποζιτρόνιο συναντιόνται, τα δυο σωμάτια περιστρέφονται το ένα γύρω από το άλλο, ύστερα συγκρούονται και πεθαίνουν μέσα σε μια αναλαμπή ενέργειας . Τριγύρω, δισεκατομμύρια χιλιομέτρων του τίποτα, ένα τίποτα παγωμένο, ακίνητο, κατακερματισμένο, ένα ποτάμι απειροελάχιστων σωματιδίων προερχομένων από ξεχασμένες καταστροφές, προοριζόμενα να συναθροιστούν γύρω από ένα άγνωστο πυρήνα, μέσα στην απεραντοσύνη του κοσμικού χώρου, για να ξαναδώσουν ζωή σε ένα άστρο και να ξαναρχίσει, ποιος ξέρει πότε, ο κύκλος του θανάτου και της ζωής.

* Ο Βασίλης Χατζηγιάννης είναι καθηγητής Μηχανικής Ρευστών - Ανανεώσιμων πηγών ενέργειας του ΑΤΕΙ Κρήτης - vashatzi@hotmail.com http://www.tm.teiher.gr/vhatz