OI ΘHΣAYPOI THΣ BIKEΛAIAΣ BIBΛIOΘHKHΣ

ΤΜΗΜΑ ΜΗ ΔΑΝΕΙΖΟΜΕΝΩΝ
Όχι απλά θησαυρός αλλά και η αιτία δημιουργίας της Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης είναι η πολυτιμότατη συλλογή του Δημήτρη Βικέλα την οποία δώρησε στο Δήμο Ηρακλείου το 1908. Πρόκειται για 5000 ανεκτίμητης αξίας βιβλία ποικίλου περιεχομένου, βιβλιοδετημένα με εκλεκτά δεσίματα καλλιτεχνών βιβλιοδετών του περασμένου αιώνα με κοσμήματα και ανθέμια στο κάλυμμα απο καθαρό χρυσό, τα οποία μέχρι σήμερα διατηρούνται σε άριστη κατάσταση.
bikelaia2biblia.jpg (25386 bytes)bikelaia3biblia.jpg (10541 bytes)

Γιατί ομως ο Βικέλας άφησε την πολυτιμότατη βιβλιοθήκη του στο Δήμο Ηρακλείου και δεν την άφησε ούτε στη γενέτειρά του στην Ερμούπολη, ούτε στην πόλη της απώτερης καταγωγής του, τη Βέροια;
Ένας από τους λόγους, πιθανότατα ο σημαντικότερος, είναι ότι ο Βικέλας επισκέφθηκε λίγο πριν πεθάνει το Ηράκλειο, είδε την οικονομική του ανθηρότητα, τα ευρήματα των αρχαιολογικών ανασκαφών που είχαν συγκλονίσει τον κόσμο του πνεύματος και με το ευρύ και προνοητικό βλέμμα του διείδε το μέλλον της πόλης. Και έτσι αποφάσισε να δωρήσει σε αυτήν το πολυτιμότερο αγαθό του πνευματικού ανθρώπου, τη βιβλιοθήκη του.
Τα βιβλία του Βικέλα φυλάχθηκαν αρχικά σε ένα υπόγειο, στο τότε Νομαρχιακό κατάστημα στο πάρκο Θεοτοκόπουλου έως το 1932 οποτε και χτίστηκε το υπάρχον κτίριο της Βιβλιοθήκης.
Ακόμα και τότε όμως τα βιβλία παρέμειναν στο υπόγειο του κτιρίου έως το 1946, μετά το τέλος του πολέμου που μεταφέρθηκαν στον 1ο όροφο.
Στις 4 του Μάρτη του 1910, η μόνιμη επιτροπή αποφασίζει να ονομαστεί η βιβλιοθήκη "ΒΙΚΕΛΑΙΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ" προς τιμήν του δωρητού και η στρογγυλή σφραγίδα της να έχει γύρω σε κύκλο αυτόν τον τίτλο και στο κέντρο το έτος 1910 και έναν πυρσό.
Ο δήμος προέβλεψε και για την ασφάλιση της βιβλιοθήκης απο τον κίνδυνο πυρκαγιάς. Στις 12 του Οκτώβρη 1910 η Μόνιμη Επιτροπή εξουσιοδότησε τον Δήμαρχο να ασφαλίσει τη Βιβλιοθήκη αντί 80.000 δρχ. ποσό που αντιπροσώπευε τότε 4.000 χρυσά εικοσάφραγκα.
Το πιο παλιό βιβλίο που υπάρχει σήμερα στη Βικελαία Βιβλιοθήκη ανήκει στη Συλλογή του Βικέλα. Χρονολογείται από το 1498 και τιτλοφορείται "Αριστοφάνου κωμωδία".

Η ΔΩΡΕΑ ΤΟΥ ΦΙΛΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ
Το 1912 το Δημοτικό Συμβούλιο απασχόλησε το θέμα της Βιβλιοθήκης του Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Ηρακλείου. Ο Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος ιδρύθηκε γύρω στο 1880 και συγκέντρωσε αρκετά και ενδιαφέροντα για την Κρήτη βιβλία. Τελευταίος πρόεδρός του ήταν ο γιατρός Ιωσήφ Χατζηδάκης, που τη δραστηριότητά του απορρόφησε η αρχαιολογία, οι ανασκαφές και η ίδρυση του Αρχαιολογικού Μουσείου. Στα "Πρακτικά" του Δημοτικού Συμβουλίου στις 14 Ιουλίου 1912 αναφέρονται τα εξής: "Το Δημοτικόν Συμβούλιον έχον υπΥ όψει ότι εκ της άλλοτε Βιβλιοθήκης του Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου σώζονται τόμοι τινές οι οποιοι φυλάσσονται εις τα γραφεία της Εισαγγελίας πλημμελώς και υπόκεινται εις φθοράν, και ότι μετά την σύστασιν της Δημοτικής Βιβλιοθήκης καλόν θα ήτο τα περί ων ο λόγος βιβλία να παραδοθώσιν εις τον Δήμον προς πλουτισμόν της Βιβλιοθήκης, εκφράζει ομοφώνως την ευχήν προς την Κυβέρνησιν όπως διατάξει να παραδωθούν τα ειρημένα βιβλία εις τον Δήμον". Η ευχή εισακούστηκε και στο Βιβλίο Εισαγωγής της Βιβλιοθήκης είναι καταγραμμένοι 1.130 τόμοι βιβλίων του Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Ηρακλείου. Τα βιβλία αυτά είναι ποικίλου περιεχομένου και ως επί το πλείστον, σπάνια.

Η ΜΕΤΑ ΒΙΚΕΛΑ ΕΠΟΧΗ
Η ίδρυση της Βικελαίας Βιβλιοθήκης προκάλεσε το ενδιαφέρον των ανθρώπων των Γραμμάτων που θέλησαν να την πλουτίσουν δωρίζοντας σΥ αυτήν τις ατομικές βιβλιοθήκες τους. Πρώτος δωρητής είναι ο Ιωάννης Λυμπρίτης από την παλιά και ιστορική οικογένεια του Αγίου Θωμά Μονοφατσίου.
Με τη διαθήκη του άφησε την πλούσια βιβλιοθήκη του στην Βικελαία, η οποία παρελήφθη τους πρώτους μήνες του 1916. Αποτελείται από 1.670 τόμους βιβλίων, τα περισσότερα από τα οποία είναι ιατρικά, της εποχής του δωρητή.

Σε αυτήν συγκαταλέγεται και μια πλήρης σειρά των αρχαίων Ελλήνων Συγγραφέων, απο τις πολύτιμες εκδόσεις της Λειψίας. Η Βικελαία Βιβλιοθήκη, εν συνεχεία, απόκτησε και τη Βιβλιοθήκη του Γυμνασίου Ηρακλείου, του πρώτου Γυμνασίου της Κρήτης, που ιδρύθηκε το 1872.

Επίσης, πολλά από τα βιβλία του Στέφανου Ξανθουδίδου: ο κορυφαίος αυτός λόγιος εδώρησε την πλούσια σε ιστορικά, αρχαιολογικά και φιλολογικά βιβλία βιβλιοθήκη του στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου, αλλά στη διαθήκη του υπήρχε διάταξη που προέβλεπε ότι όσα βιβλία της βιβλιοθήκης του υπάρχουν στη βιβλιοθήκη του Μουσείου να δοθούν στη Βικελαία. Και δόθηκαν.
Από τους άλλους δωρητές, πρέπει ιδιαίτερα να αναφερθεί ο καθηγητής της Δημόσιας Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Ανδρέας Ανδρεάδης, που, όπως ο ίδιος αναφέρει σε επιστολή του, είχε την καταγωγή από την Κρήτη, από την οικογένεια Μιχελιουδόπαπα. Αυτός δώρησε στη Βικελαία 1.000 τόμους βιβλίων ποικίλου περιεχομένου. Αλλος δωρητής της Βικελαίας είναι ο Ζαχαρίας Οικονόμου, που δώρησε 630 τόμους. Οι κληρονόμοι του Αρχιμανδρίτη Φώτιου Θεοδοσάκη εδώρησαν τη βιβλιοθήκη του, 200 τόμους στη Βικελαία. (Ο αείμνηστος Φώτιος, που είχε σπουδάσει στην Ιταλία, αδελφός της μονής της Grottaferatta, ήταν φλογερός πατριώτης. Υπήρξε απο τους λίγους ιερωμένους που άφησαν το Ευαγγέλιο και άδραξαν το όπλο και πολέμησαν τον ουρανοκατέβατο βάρβαρο κατακτητή. Και αφού κόπασε ο ορυμαγδός της πρωτότυπης μάχης, ο Φώτιος γύρισε στα εκκλησιαστικά του καθήκοντα και λειτουργούσε στο Σκαλάνι. Από τη λειτουργία με τα ιερά άμφια τον πήραν οι Γερμανοί και τον τουφέκισαν. Υπήρξε απο τα πρώτα θύματα των Ναζί). Πολύ αξιόλογη είναι και η δωρεά της βιβλιοθήκης του Ανδρέα Λυσιμάχου Καλοκαιρινού, αποτελούμενη από 1000 τόμους σπουδαίων και καλά συντηρημένων βιβλίων -δωρεά που πραγματοποιήθηκε χάρη στο ενδιαφέρον του Ανδρέα Γ. Καλοκαιρινού. Τέλος, άλλες αξιόλογες δωρεές είναι του Μάρκου Αυγέρη και της Έλλης Αλεξίου, 2.800 τόμοι. Του γνωστού γλωσσολόγου Γεωργίου Παγκάλου, του Γεωργίου Ανεμογιάννη, 1508 τόμοι, του γιατρού Απολλόδωρου Μελισσείδη, 515 τόμοι, του δικηγόρου Νίκανδρου Φρουδαράκη, του Αρη Χατζηδάκη και πολλών άλλων.

ΔΩΡΕΑ ΣΕΦΕΡΗ
Περίοπτη θέση στη Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη έχει η δωρεά των βιβλίων του Γιώργου και της Μαρώς Σεφέρη. Πρόκειται για 5.500 τίτλους βιβλίων και 300 τίτλων περιοδικών ποικίλου περιεχομένου. Όπως αναφέρει σε προλογικό του σημείωμα ο αείμνηστος Νίκος Γιανναδάκης, η Μαρώ Σεφέρη ποτέ δεν είχε σκεφτεί να προσφέρει τα βιβλία του ποιητή και τα δικά της στο Ηράκλειο. Είχε προτείνει και στη βιβλιοθήκη της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και σε βιβλιοθήκες των Αθηνών, όμως η πρότασή της συνάντησε είτε την αδυναμία των υπευθύνων να τα στεγάσουν αυτοτελώς είτε την αδιαφορία. Απογοητευμένη λοιπόν και αδυνατώντας να εξεύρει λύση, δέχτηκε με ευχαρίστηση την υπόδειξη του επίκουρου καθηγητή της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσ/κης Μιχάλη Κοπιδάκη για τη Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη.
Ο Νίκος Γιανναδάκης ήρθε αμέσως σε επαφή μαζί της, την έπεισε για την καταλληλότητα της Βικελαίας Βιβλιοθήκης και έτσι το πολύτιμο υλικό περιήλθε στην κατοχή του Δήμου Ηρακλείου.
bikelaia4biblia.jpg (7583 bytes)

ΤΑ ΠΑΛΑΙΤΥΠΑ
Πρόκειται για 200 περίπου βιβλία αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων, λεξικά, βιβλία μαθηματικών-γεωγραφίας κ.α. τα οποια προήλθαν από τις δωρεές του Βικέλα και του Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Ηρακλείου που φυλάσσονται στο γραφείο του αείμνηστου Νίκου Γιανναδάκη. Το παλαιότερο απο αυτά χρονολογείται το 1498.
Όπως μας ενημέρωσε η υπεύθυνη του Τμήματος Μη Δανειζομένων κ. Αννα Πατεμτζή εκτός από το πρόβλημα χώρου που υπάρχει στη Βιβλιοθήκη, εξίσου σημαντική είναι και η έλλειψη συντηρητή βιβλίων με συνέπεια όλοι αυτοί οι θησαυροί να καταστρέφονται από το πέρασμα του χρόνου χωρίς κανείς να μπορεί να επέμβει.
Πρόβλημα για το οποίο θα πρέπει να δοθεί άμεσα λύση εάν θέλουμε να διατηρηθούν τα ανεκτίμητης αξίας αυτά βιβλία στο μέλλον.