ΤΟ  ΔΑΚΤΥΛΙΔΙ  <<ΤΟΥ ΘΗΣΕΑ>>

ΣΩΣΤΟΤΕΡΑ   <<ΔΑΚΤΥΛΙΔΙ ΤΩΝ ΕΛΕΥΣΙΝΙΩΝ ΜΥΣΤΗΡΙΩΝ>>

Είναι γνωστό ότι  για την αναγνώριση των σπουδαίων μυκηναϊκών δακτυλιδιών και για τη γνησιότητα τους πέραν των υποθετικών και μη, συγκριτικών στοιχείων, τα οποία δεν επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό την εξαγωγή σωστών συμπερασμάτων μεγάλη συμμετοχή στο συμπέρασμα της γνησιότητας αυτών έχει η επιγραφή που υπάρχει σχεδόν πάντα σε κάθε αντικείμενο από αυτά.  Όλα τα γνωστά δακτυλίδια

α) των Αρχανών  β) του βαφειού γ) της αγοράς των Αθηνών (αυτό μπορεί να λέγεται <<δακτυλίδι του Θησέα>> δ)Δακτυλίδι από τα Καλύβια στη Φαιστό ε) διάφορα δακτυλίδια χρυσά  από την Πελοπόννησο μυκηναϊκά, ακόμα και το <<Δακτυλίδι του Μίνωα>>, αν και ειναι το μοναδικό που μας παραπέμπει σε όχι μυκηναίο τεχνιτη μεν, συγχρονο όμως των μυκηναιων δε. στ) Το δακτυλίδι από τον Μόχλο Λασυθίου ζ) το δακτυλίδι του <<Νέστωρα>> η) Το δακτυλιδι των ισοπάτων (στην Κνωσό) με τις ιέριες , που μας παραπέμπει στα καταγρούς Διονύσια, όπως γράφει κ.λπ. και τώρα το δακτυλίδι του <<Θησέα>> , έχουν επιγραφες ιερογλυφικών οι όποιες καθορίζουν και περιγράφουν το περιεχόμενο της παράστασης του κάθε δακτυλιδιού.  Π.χ. στο δακτυλίδι των Αρχανών σε δωρική διάλεκτο αναφέρει ως ζωνιτη την ιερια και ότι αυτή απευθύνει ικεσία πάνω από βάθρο. Πράγματι υπάρχει αυτό το βάθρο στο δακτυλίδι. Στο δακτυλίδι του Βαφειού στο οποίο δεν  υπάρχει βάθρο , απλά αναφέρει την λέξη ζωνιτης στην ιωνική  διάλεκτο όμως.

Στο δακτυλίδι της αγοράς των Αθηνών όπου παριστανονται δυο νέοι αλυσοδεμένοι από το λαιμό να τους τραβά κάποιο πρόσωπο , γράφει ότι τους πάνε για θυσία. Γιαυτό γράφω ότι πρέπει να λέγεται δακτυλίδι του Θησέα. Σε πολλά επίσης αντικείμενα μυκηναϊκά υπάρχει ένα σχέδιο στην πίσω μεριά τους , το οποίο εσφαλμενα ως συνήθως γνωστός αρχαιολόγος αποκαλεί προσχέδιο του κάθε αντικείμενου. Στην πραγματικότητα και εδώ εχομε επιγραφές , οι οποίες περιγράφουν το είδος και το σκοπό χρήσεως του κάθε αντικείμενου.

Στα δακτυλίδια τα επιγραφικά ιερογλυφικά , τα οποία αποκαλούν πεταλουδίτσες, ψυχές κλπ με αποτέλεσμα, επειδή κάποιος έβγαλε κάποτε αυτό το συμπέρασμα, να συνεχίζουν και οι νεώτεροι εσφαλμενα  αυτήν την ερμηνεία. Πολλές φορές βέβαια ένα ιερογλυφικό εκ της φύσεως του εχει και την μυθολογική ή θρησκευτική του έννοια. Ο τρόπος όμως και η θέση στην οποία τοποθετούνται αυτά τα ιερογλυφικά, πάντα εξυπηρετούν περισσότερο την παρουσίαση της επιγραφής.

Επειδή όμως το κεφάλαιο αυτό είναι μεγάλο καλύτερα να αρχισω αμέσως στα περί του δακτυλιδιού του <<Θησέα>>.

Όπως βλέπουμε το δακτυλίδι, αριστερά υπάρχει ένα λιοντάρι με περίεργο τρόπο τοποθετημένο.

Για μένα όμως που γνωρίζω αυτήν την μυκηναϊκή τεχνική δεν είναι καθόλου περίεργος ο τρόπος απεικόνισης του λιονταριού, αλλά και ο τρόπος που έχει σχεδιαστεί η ουρά του. Πέραν του τι εικονίζει το λιοντάρι έπρεπε να σχεδιαστεί έτσι , ουτως ώστε να δώσει στα ιερογλυφικά το συλλαβόγραμμα  Ra των ελληνικών ιερογλυφικών το οποίο υπάρχει και στην Γραμμική Α και αντιστοιχεί με το συλλαβόγραμμα  Ν60 της Γραμμικής Β.   (Αρθρο μου στο ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΤΕΧΝΕΣ, Τεύχος 81/2001  σελις  65-68).

Δεξιά της σφενδόνης του δακτυλιδιού υπάρχει στάχυ με τρεις κεφαλές . Ο τρόπος που έχει τοποθετηθεί το στάχυ, μας δίνει το συλλαβόγραμμα των ελληνικών ιερογλυφικών, το οποίο έχει φωνητική αξία -RE, υπάρχει σε παρόμοιο γραμμικό σχέδιο στη Γραμμική Α και στο Ν27 της Γραμμικής Β. Το δεύτερο συλλαβόγραμμα με τα στάχια συναντούμε ως έχει, μαζί με δυο κεφαλές μοσχαριών, σε μια μυκηναϊκή σφραγίδα από σαρδόνυχα, η οποία βρέθηκε στην περιοχή Βενιζελειου νοσοκομείου κοντά στην Κνωσό και το σχέδιο της χρησιμοποιείται σήμερα ως έμβλημα του ΤΕΙ  Ηρακλείου Κρητης. Εκεί εχομε την λέξη i-re, δυικός της λέξης ιρος = ιερός και στον πληθυντικό  ιερά.

Τα δυο αυτά συλλαβογράμματα μας δίνουν την λέξη RA-RE. Η λέξη ράρε είναι δυικός  της λέξης Ράρος. Στο λεξικό της ΠΑΠΥΡΟΣ-ΛΑΡΟΥΣ –ΜΠΡΥΤΑΝΙΚΑ, διάβασα ότι Ραρος ήταν ο πατέρας του Τριπτόλεμου και Ράριον Πεδίον η πεδιάδα της Ελευσίνας. Εκεί επειδή η πεδιάδα ήταν αφιερωμένη στην Δήμητρα , η Δήμητρα εκκαλείτο και Ραριάς.

Όπως θα δούμε όμως πιο κάτω (εξαιτίας του δυικού της επιγραφής αυτού του δακτυλιδιού) Ραριος εκκαλείτο και ο Διόνυσος ο όποιος εμφανίζεται  ως πάρεδρος της Δήμητρας από αρχαιότατων χρόνων , σύμφωνα με τον Παναγή Λεκατσά , στο βιβλίο του ΔΙΟΝΥΣΟΣ, κεφ. 74 <<Ο Διόνυσος πάρεδρος Δήμητρας και Κόρης στην Ελευσίνα>>. Γράφει δε ότι <<κι ο Πλούταρχος βεβαιώνει πως οι  παλαιοί τον Διόνυσον τη Δήμητρι συγκαθιέρωσαν, καθώς είναι οι θεοί της γονικής υγρασίας κ οι δυό τους. O παιάνας του Φιλοδήμου βλέπει τον Διόνυσο να εγκατασταίνεται στους ανθεμώδεις μυχούς της Ελευσίνας και να χει, σαν πάρεδρος των θεαινών, την εποπτεία των μυστηρίων. Ο Σοφοκλής βλέπει τον Βάκχο ν αφεντεύει στο κέντρο της λατρείας της Δήμητρας. Ο Πίνδαρος ξέρει τον χαλκοκρότου πάρεδρον Δαμάτερος ευρυχαίταν Διόνυσον. Η έκφραση των επιγραφών για τα ελευσινιακά Διονύσια, ο πάτριος των Διονυσίων αγών, κι ορισμένοι μύθοι ανεβάζουν σε μια προθησεϊκή αρχαιότητα το σύνδεσμο τούτο.   Επίσης αναφέρει πως όταν ο Πήγασος έφερε το ξόανο του Διονύσου Ελευθερέως (=&55), το μαντείο των Δελφών θύμισε των Αθηναίων πως ο Διόνυσος είχε ξανάρθει στην Αττική τον καιρό του Ικαρίου. Ο χρησμός αναφέρεται στο μύθο πως, όταν βασίλευε ο Πανδίων, ήρθαν μαζί στην Αττική η Δήμητρα κι ο Διόνυσος, μα τη Δήμητρα τη δέχτηκε στην Ελευσίνα ο Κελεός και τον Διόνυσο στην Ικαρία ο Ικάριος, που πήρε δώρο και το κλήμα. Η σειρά των στοιχείων αυτών (γράφει ο Λεκατσάς στο ίδιο κεφάλαιο) έφερε τους ερευνητές στο συμπέρασμα πως ο Διόνυσος είναι τόσο αρχαίος στην Ελευσίνα όσο κ η Δήμητρα Και πως εξαρχής σχηματίζανε ένα στενά ενωμένο ζευγάρι.>>.

Την παλαιότατη αυτή εποχή εχομε συνήθως την λεοντόμορφο απεικόνιση του Διονυσου (αυτό ομολογώ με κούρασε πάρα πολύ για να το βρώ)

Επίσης στα Ελευσίνια της εποχής αυτής όπου μαζί με την Δήμητρα εχομε και την λατρεία του Διονύσου, μέρος δε των τελετών ήταν δυνατόν να γίνει σε διάφορες χρονικές στιγμές στην ίδια την Ελευσίνα ή στο παράρτημα των Αθηνών, στο Ελευσίνιον , πάνω από την Αγορά, (Walter Burket ,ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ,σελ. 580-588 Καρδαμίτσας 1993) ,στα οποία κορυφαίες στιγμές  ήταν για μεν τα Μυστήρια, όταν παρουσίαζαν τον <<κομμένο>> , <<θερισμένο>> στάχυ και στις άλλες εορταστικές εκδηλώσεις, χοροί, μια μεγάλη θυσία ταύρου, την οποία πραγματοποιούσαν οι έφηβοι στην <<αυλή>> του Ιερού και οπωσδήποτε συνδυαζόταν με πλουσιο γεύμα όπως στην Ανδανια. (Walter Burket, ΑΡΧΑΙA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ).

 Μέσα σε όλες αυτές τις εκδηλώσεις από τους εφήβους για τη θυσία του ταύρου, πιθανόν εγινετο από αυτούς η επίδειξη των ταυροκαθαψίων.

Αφού έχω εκθέσει περιληπτικά τα παραπάνω  μπορώ τώρα να πω ότι η παράσταση στο δακτυλίδι του <<Θησέα>>, παραπέμπει στην εν γένει τέλεση των εορταστικών εκδηλώσεων κατά την διάρκεια  των Ελευσίνιων μυστηρίων, οι οποίες εγινοντο προς τιμήν των Ραρίων θεών, δηλαδή στον Ραριο Διόνυσο και στην Ραριάδα Δήμητρα (εξάλλου δυικός στην επιγραφή) απεικονίζεται δε ο Διόνυσος με το λιοντάρι και η Δήμητρα με τον σταχυ. Η δε κορυφαία στιγμή της γιορταστικής εκδήλωσης, πριν την μεγάλη θυσία του ταύρου, πρεπει να ήταν η επίδειξη των ταυροκαθαψίων.

Οσον αφορα τον τόπο ευρέσης του δακτυλιδιού, αυτό το οποίο κατάθεσε η ιδιοκτήτρια του δακτυλιδιού, ότι δηλαδή προέρχεται από μπάζα που προέρχονται από την Ακρόπολη Αθηνών , πρέπει να είναι αληθινό. Και δεν μπορούσε να μην είναι αληθινό , αφού το Ελευσινιον πάνω από την αγορά, ειναι κάτω από την Ακρόπολη των Αθηνών. Ένα τέτοιο δακτυλίδι λοιπον έπρεπε να βρεθει στην Ελευσίνα ή στο μέρος της περιοχής της Ακρόπολης  στο οποίο βρέθηκε. Εξάλλου το δακτυλιδι που ανέφερα στην αρχή με τους δεμένους νέους που τους πάνε για θυσία , στην αγορά λένε ότι βρέθηκε. Δεν διευκρινίζεται όμως που. Μήπως και αυτό προέρχεται πάνω από την αγορά; , από το Ελευσίνιον.

Οσον αφορα τα περί Κρητικής προέλευσης του Δακτυλιδιού (αν και κίβδηλο όπως ισχυρίζεται) τα οποία εξέφρασε ο κ. Σακελλαράκης , είναι μια άποψη από τις συνηθισμένα (σκόπιμα) λανθασμένες που εκφράζει, όταν κάποιο αντικείμενο σπουδαίο, δεν το εχει βρεί αυτός.

Αντώνης Θωμά Βασιλάκης 

Ερευνητής Προϊστορικών Γραφών

Βλυχια Κνωσου-Ηράκλειο Κρήτης

ΦΑΞ 2810-321337

από 24/1/2011