TA ΔIATHPHTEA ΣTO HPAKΛEIO

Το Πανάνειο
(Μια ολόκληρη ιστορία στα ερείπια)

pananeio1.jpg (34671 bytes)

Το Πανάνειο δημοτικό νοσοκομείο κατασκευάστηκε με δαπάνη του Πανανού και Αθηνάς Θεοδουλάκη για να λειτουργήσει ως θεραπευτήριο. Πριν από το Πανάνειο στο Ηράκλειο δεν υπήρχε κανένα νοσοκομείο παρά μόνο ένα μικρό το "Σπιτάλια" το οποίο εξυπηρετούσε τις ανάγκες ολόκληρου του νομού Ηρακλείου και σε πολλές περιπτώσεις και του νομού Λασιθίου. Από το 1893 και μετά ο δήμος άρχισε τις προσπάθειες προκειμένου να χτιστεί στην πόλη ένα δημοτικό νοσοκομείο.
Χρήματα όμως δεν υπήρχαν και έτσι ζήτησαν χρηματοδότηση από έναν πολύ πλούσιο έμπορο της εποχής τον Πανανό Θεοδουλάκη. Ο Πανανός είχε φύγει στη Σμύρνη, άγνωστο πότε και είχε αποκτήσει πάρα πολλά χρήματα.

Ερχόμενος στο Ηράκλειο παντρεύτηκε την Αθηνά το γένος Ανεμογιάννη η οποία ήταν γόνος μιας από τις πλουσιότερες οικογένειες της περιοχής. Ο Πανανός ικανοποίησε το αίτημα του δήμου και έδωσε το υπέρογκο ποσό των 500 λιρών, 5 καταστήματα και ένα σπίτι ενώ η σύζυγός του η Αθηνά έδωσε όλη την αγροτική και την αστική περιουσία που είχε στο Ηράκλειο. Σύμφωνα με τις μαρμάρινες επιγραφές οι οποίες έχουν εντοιχισθεί στην είσοδο του κτιρίου, ο θεμέλιος λίθος του ασύλου τέθηκε στις 28 Μαΐου του 1895. Η επανάσταση του 1896 διέκοψε τις εργασίες κατασκευής του οι οποίες άρχισαν εκ νέου το Νοέμβριο του ίδιου έτους για να σταματήσουν ξανά το 1897. Μετά τη σύσταση της Κρητικής Πολιτείας οι εργασίες επαναλήφθηκαν το Δεκέμβριο του 1900.
Σύντομα το έργο τελείωσε και τα επίσημα εγκαίνια τελέστηκαν με μεγαλοπρέπεια στις 10/2 του 1902 στο ναό του Αγίου Παντελεήμονος, που κατασκευάστηκε στο μεγάλο αίθριο του κτιριακού συγκροτήματος.
Τότε οι ιδρυτές του το παραχώρησαν στον ιερό ναό Αγίου Μηνά ενώ ένα χρόνο αργότερα η ενοριακή επιτροπή το μεταβίβασε με συμβολαιογραφική πράξη στο Δήμο Ηρακλείου. Η θέση όπου κατασκευάστηκε το συγκρότημα επιλέχθηκε μετά από έρευνα, ως η πλέον υγιεινή εντός της περιμέτρου των τειχών. Το κτίριο είναι λιθόχτιστο και στεγαζόταν με ξύλινη κεραμοσκεπή στέγη.
Επειδή το οικόπεδο στο οποίο χτίστηκε είχε έντονη κλίση από δυσμάς προς ανατολάς, το δυτικό τμήμα του εμφανίζεται ισόγειο ενώ το ανατολικό είναι διώροφο. Η οργάνωση των χώρων και η μορφολόγηση των όψεων έγινε σύμφωνα με τα νεοκλασικά πρότυπα της εποχής, συνδυασμένα θαυμάσια με τη λιτή και αυστηρή λειτουργικότητα που επέβαλε η χρήση του κτίσματος. Η αρχιτεκτονική μορφή του είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα.

pananeio2.jpg (10181 bytes)  pananeio3.jpg (15124 bytes)


Το κεντρικό τμήμα έχει σε κάτοψη μορφή ορθογωνίου παραλληλογράμμου στο κέντρο του οποίου σχηματίζεται μεγάλη αυλή-αίθριο. Στο αίθριο δεσπόζει ο ναός του Αγίου Παντελεήμονα. Οι πτέρυγες του κτίσματος όπου υπήρχαν οι θάλαμοι των ασθενών, διατάσσονταν στην ανατολική και τη δυτική πλευρά του αιθρίου. Η δυτική πλευρά έχει δυο ακόμη τμήματα, που εκτείνονται προς βοράν το ένα και προς νότον το άλλο, πέραν του βασικού παραλληλογράμμου της κάτοψης, τα οποία προσδίδουν μεγαλύτερο μήκος στην πλευρά αυτή.
Ο διαμήκης άξονας των πτερύγων εκτείνεται από βορά προς νότο και έτσι, όλοι οι θάλαμοι του νοσοκομείου είχαν ανατολικό ή δυτικό προσανατολισμό.
Στη σύνθεση των όψεων κυριαρχούν οι άξονες συμμετρίας. Τα ανοίγματα είναι υψίκορμα. Οι γωνίες του κτιρίου τονίζονται με λαξευμένη εμφανή ισόδομη λιθοδομή ενώ ψευτοπαραστάδες ορίζουν τις όψεις. Η κύρια είσοδος είχε διαμορφωθεί στο κεντρικό τμήμα της δυτικής όψης του συγκροτήματος. Προς αυτήν οδηγούσε στεγασμένη διάβαση, το στέγαστρο της οποίας έφερε πολύ ενδιαφέροντα μορφολογικά στοιχεία από λεπτοδουλεμένο ξύλο.
Κατά την περίοδο της κατοχής το Πανάνειο νοσοκομείο εξυπηρέτησε πάρα πολύ τους κατοίκους του Ηρακλείου και όχι μόνο.
Χρόνια αργότερα, μέσα σε μια νύχτα, ο Παττακός αποφάσισε τη μεταφορά του ιδρύματος στο Βενιζέλειο νοσοκομείο. Η μεταφορά κρίθηκε αναγκαία λόγω της έλλειψης προσωπικού και της παλαιότητας της υλικοτεχνικής υποδομής.
Από τότε το Πανάνειο νοσοκομείο έχει αφεθεί στην τύχη του. Εγκαταλελειμένο, εκεί που κάποτε σώζονταν ζωές, σήμερα έχει γίνει στέκι ναρκομανών. Η Πολιτεία αδιαφορεί. Ενα μέρος μόνο του παλιού νοσοκομείου έχει μετατραπεί σε κέντρο ψυχικής υγείας. Μόνο στα χαρτιά όμως καθώς το κέντρο δεν έχει στελεχωθεί ακόμα.
Και οι καλά γνωρίζοντες υποστηρίζουν ότι το Πανάνειο θα παραμείνει έτσι, ερείπιο για πολλά χρόνια ακόμη.

1on.gif (2742 bytes)