ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ  'ΠΑΤΡΙΣ'   ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ  ΚΡΗΤΗΣ

Σπάνια ντοκουμέντα για την επανάσταση του 1878
Στη Βικελαία η συλλογή της οικογένειας Γιαμαλάκη

 
Του Αλέκου Α. Ανδρικάκη

Φως στην ιστορία της επανάστασης του 1878

Στη Βικελαία σημαντικά έγγραφα της συλλογής Γιαμαλάκη


Μια σημαντική, για την ιστορία της Κρήτης από το 1878, συλλογή αρχειακού υλικού προσέφερε στη Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη ο Ηρακλειώτης γιατρός, που διέπρεψε στον επιστημονικό χώρο της Αθήνας, κ. Χαράλαμπος Γιαμαλάκης, απόγονος της γνωστής οικογένειας.

Ο κ. Γιαμαλάκης, που με κάθε ευκαιρία και με κάθε τρόπο, εκφράζει την έμπρακτη στήριξή του, στα πνευματικά πράγματα της πόλης και στα ιδρύματά της (Βικελαία, Αρχαιολογικό Μουσείο, Ιστορικό Μουσείο, Πανεπιστήμιο), με τη δωρεά της συλλογής του προσέφερε σημαντικά στοιχεία όχι μόνο για τη δράση της οικογένειάς του από τον 19ο αιώνα και τους αγώνες κατά των Τούρκων, αλλά και για σημαντικές πλευρές της λαμπρής ιστορίας του νησιού.

Η συλλογή περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, επιστολές του παπά Γιώργη Γιαμαλάκη, σημαντικού αγωνιστή των κρητικών επαναστάσεων, με καταγωγή από το Κάτω Χωριό του νομού Λασιθίου, του γιού του Χαράλαμπου, γιατρού και μέλους των Γενικών Συνελεύσεων των Κρητών και του Στυλιανού, γιού του Χαράλαμπου, επίσης γιατρού, και βουλευτή των Φιλευθέρων, δωρητή του αρχαιολογικού μουσείου, στο οποίο υπάρχει η συλλογή του. Ο κ. Χαράλαμπος Γιαμαλάκης είναι εγγονός του Χαράλαμπου και γιός του Στυλιανού.

Ο παπά Γιώργης Γιαμαλάκης είχε φοιτήσει στο γυμνάσιο Καρπάθου, ενώ απέκτησε πέντε παιδιά, ανάμεσα στα οποία ήταν ο γιατρός Χαράλαμπος και ο νομικός Νικόλαος, στενός συνεργάτης αργότερα του Ελευθερίου Βενιζέλου, υπουργός στη διάρκεια της Κρητικής Πολιτείας.

Ο παπά Γιαμαλής, όπως ήταν ευρύτερα γνωστός, είχε συλληφθεί από τους Τούρκους κοντά στην Ελούντα και μεταφέρθηκε στις φυλακές της Κωνσταντινούπολης, όπου βασανίστηκε απάνθρωπα. Οι Τούρκοι τον άφησαν ελεύθερο με τον όρο να μην επιστρέψει στην Κρήτη. Έγινε ιερέας στην Αθήνα και μετά το θάνατό του, σε αναγνώριση της συμβολής του στους αγώνες της Κρήτης ο βασιλιάς Γεώργιος ο Α΄ σπούδασε τα πέντε παιδιά του. Ο παπά Γιώργης δεν επέστρεψε ποτέ στο νησί του.

Ο Χαράλαμπος Γιαμαλάκης, μεγάλη επίσης μορφή των κρητικών αγώνων, υπήρξε μέλος των Γενικών Συνελεύσεων του Κρητών, τόσο στην επανάσταση του 1878, όσο και στη συνέχεια. Αργότερα υπηρέτησε ως γιατρός στο Πανάνειο Νοσοκομείο και μέλος της υγειονομικής επιτροπής Ηρακλείου, με απόφαση του Ύπατου Αρμοστή της Κρήτης πρίγκιπα Γεωργίου. Σε πολύ δύσκολες συνθήκες ήταν πρόεδρος του Φιλοπτώχου καταφέρνοντας να εξασφαλίσει τις σπουδές αλλά και τη διαβίωση σε δεκάδες Ηρακλειώτες. Πέθανε το 1916.

Ο Στυλιανός Γιαμαλάκης (1899-1962) ήταν γιατρός και είχε εκλεγεί βουλευτής των Φιλελευθέρων. Μετά την κατοχή εκλεγόταν δημοτικός σύμβουλος και πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου Ηρακλείου. Στις ένοπλες εμφύλιες συγκρούσεις που γίνονταν στην περιοχή του Ηρακλείου, μετά την απελευθέρωση από τους Γερμανούς, προσπάθησε να παίξει διαμεσολαβητικό ρόλο για να αποτραπεί η γενίκευση του εμφυλίου, χωρίς όμως να το καταφέρει.

Είχε ειδικό ενδιαφέρον για τα αρχαιολογικά ζητήματα. Λίγο πριν το θάνατό του δώρισε τη σημαντική αρχαιολογική του συλλογή στο κράτος.



Οι επιστολές του 1878

Ενδεικτικά σήμερα θα παρουσιάσομε 8 επιστολές. Οι 6 γράφτηκαν από τον Ιούλιο μέχρι τον Οκτώβριο του 1878, και αναφέρονται στην επανάσταση εκείνης της χρονιάς, αλλά και στην υπογραφή της Σύμβασης της Χαλέπας. Πρόκειται για 4 επιστολές του Χαράλαμπου Γιαμαλάκη προς τον οπλαρχηγό Μεραμβέλλου Δημήτριο Κοκκίνη και 2 του παπά Γιώργη προς τον πατέρα του οπλαρχηγού Εμμανουήλ Κοκκίνη.

Ακόμη παρουσιάζομε δύο άλλες, μια του 1895 των οπλαρχηγών της Ιεράπετρας προς τον Χαράλαμπο Γιαμαλάκη και τον Αντώνιο Μιχελιδάκη, και τέλος μια επιστολή του υπουργού Εσωτερικών της περίοδο της Κρητικής Πολιτείας Μανούσου Κούνδουρου προς τον Χαράλαμπο με την οποία του ανακοινώνει το διορισμό του στην υγειονομική επιτροπή. Όλες οι επιστολές είναι πρωτότυπες.

Αύριο, θα παρουσιάσομε την αλληλογραφία του Στυλιανού Γιαμαλάκη με Τούρκους συμμαθητές του στον Κοραή. Πρόκειται για κείμενα του 1959 και του 1960, όταν φυσικά οι φίλοι και συμμαθητές του Στ. Γιαμαλάκη ζούσαν πλέον στην Τουρκία.

 

Στην επανάσταση του 1895
Επιστολή των οπλαρχηγών της Ιεράπετρας προς τους Α. Μιχελιδάκη και Χ. Γιαμαλάκη

Οι εξελίξεις που διαμορφώθηκαν στην Κρήτη στα τέλη του καλοκαιριού και στις αρχές φθινοπώρου του 1895, με τη συγκρότηση της Μεταπολιτευτικής Επιτροπής από τον Σφακιανό Μανούσο Κούνδουρο και τη διατύπωση, από αυτήν, στις 3 Σεπτεμβρίου του αιτήματος της άμεσης αυτονομίας στην Κρήτη, ως ενδιαμέσου σταδίου μέχρι την ένωση, θεωρήθηκαν ευθέως επαναστατική πράξη από την τουρκική διοίκηση του νησιού. Οι μαζικές εκκαθαρίσεις οδήγησαν σε μια ακόμη επανάσταση. Οι οπλαρχηγοί της Ιεράπετρας, μακριά από το κέντρο των εξελίξεων, με επιστολή τους στα μέλη της Γενικής Συνέλευσης Αντώνιο Μιχελιδάκη και Χαράλαμπο Γιαμαλάκη με αγωνία ζητούν πληροφορίες για τη νέα κατάσταση που διαμορφωνόταν.


Προς τους Αξιοτίμους κ.κ. Αντώνιον Μιχελιδάκην και Χαράλαμπον Γιαμαλάκην

Αξιότιμοι Κύριοι

Διατελούντες ενταύθα εις παντελή άγνοιαν των εν τη ημετέρα πατρίδι και εκτός αυτής εκτάκτων γεγονότων, ένεκα της ελλείψεως πάσης συγκοινωνίας, δια το απόκεντρον της ημετέρας Επαρχίας παρακαλούμεν Υμάς όπως μας πληροφορήσητε δια του κομιστού της παρούσης ον επί τούτω αποστέλλομεν Υμίν περί των συμβαινόντων.

Ευελπιστούντες ότι η παράκλησις μας αύτη γενήσεται δεκτή, και διαβεβαιούντες Υμάς ότι κατεστήσαμεν τον κομιστήν της παρούσης προσεκτικόν δια παν ενδεχόμενον χάριν της ασφαλείας Υμών και ημών.

Διατελούμεν προσηκόντως

Εν Ιεραπέτρω τη 17η Νοεμβρίου 1895

Οι Υμέτεροι

Γ. Παπανικολάκης

Ε. Πελάς

Εμμ. Καπνιστός

Γ. Βουραδάκης

Ιωάννης Φουνταλίδης

Γ. Λιαπάκης

Β. Βοσιατζής (;)

Ελ. Στεφανίδης

Ιω. Ζωγράφος

Ι.Γ. Μπαρδάς (;)

 
Ο διορισμός του Χαράλαμπου Γιαμαλάκη στην υγειονομική επιτροπή Ηρακλείου
 

Ένα έγγραφο του επί των Εσωτερικών Συμβούλου (υπουργού) της Κρητικής Πολιτείας Μανούσου Κούνδουρου
Ο διορισμός του Χαράλαμπου Γιαμαλάκη στην υγειονομική επιτροπή Ηρακλείου
Εν Χανίοις τη 3 Μαΐου 1902

Προς τον κ. Χαραλ. Γιαμαλάκην ιατρόν του Δημοτ. Νοσοκομείου
Κύριε,
Γνωρίζομεν υμίν ότι δια Διατάγματος της Α. Β. Υψηλότητος του Πρίγκηπος Γεωργίου της Ελλάδος, Υπάτου Αρμοστού εν Κρήτη, υπ αριθ. 67 ε.ε. διωρίσθητε μέλος της υγειονομικής επιτροπής Ηρακλείου εφ ω προσκαλούμεν υμάς ινα αναλάβητε τα καθήκοντά σας.
Ο επί των Εσωτερικών Σύμβουλος
Μ. Γ. Κούνδουρος
 
«Τα της πατρίδος μας φαίνονται ευνοϊκότερα»
Η δεύτερη επιστολή Χ. Γιαμαλάκη προς τον Δ. Κοκκίνη

Η ίδια αισιοδοξία για την έκβαση του κρητικού αγώνα του 1878 διακτέχει τον Χαράλαμπο Γιαμαλάκη και στη δεύτερη επιστολή που υπάρχει στη συλλογή Γιαμαλάκη της Βικελαίας Βιβλιοθήκης. Και αυτή η επιστολή απευθύνεται προς τον Δημήτριο Κοκκίνη.

Αξιότιμον Κύριον Δημήτριον Κοκκίνην οπλαρχηγόν Μεραμβέλλου
Εις Νεάπολιν

Εν Κάμποις Κυδωνίας τη 13 Αυγούστου 1878
Ασμένως έλαβον την υπό ημερομηνίαν 1 του τρέχοντος υμετέραν επιστολήν και εχάρην υπερβαλλόντως μαθών το αίσιον της ποθητής μοι υγείας Σας.
Τα της πατρίδος μας φαίνονται ευνοϊκότερα. Κατ αυτάς ανηγγέλθη ημίν ότι έρχεται εκ Κωνσταντινουπόλεως ανώτατος υπάλληλος της Υ. Π. όπως ειρηνοποιήση τον τόπον… Προσέχετε μη δώσητε αιτίαν νέων εχθροπραξιών.
Θάρρος και υπομονήν. Από υμάς τους στρατιωτικούς εξαρτάται το παν σήμερον.
Γράψε παρακαλώ καθαρώς περί των Ιεραπέτρω συμβάντων καταχρήσεων. Έμαθα ότι οι Τούρκοι κατέκαψαν τα ελαιόδενδρά μας. Τούτο είνε αληθές; Γράψε μου εν καθαρά συνειδήσει. Έμαθα ότι τα έχετε χαλασμένα με τον πατέρα μου (σ.σ.: είναι πιθανότερο ο Χαράλαμπος να αναφέρεται στον πατέρα του Δημητρίου και όχι φυσικά στο δικό του πατέρα, τον παπά Γιώργη, που ήταν εξόριστος από τους Τούρκους στην Αθήνα. ). Διατί; Απάντησέ μοι ταχέως. Γράψε τας των αντιπάλλων ενεργείας και αν ακόμη εξακολουθούσιν οι κατά του πατρός μου κατατρεγμοί και ραδιουργίαι, διότι εκείνος δεν μοι γράφη.
Πρόσφερε τους ασπασμούς εις τον πατέρα σας και θείον σας. Η οικογένειά σας έχει καλώς ως μοι γράφουν.
Έμαθον ότι η Τουρκία απέστειλεν στρατόν μετ ατάκτων εις Ηπειροθεσσαλίαν όστις κατέκαυσε περί τας 70.000 τ.μ. πεδιάδας.
Σε ασπάζομαι αδελφικώς.
Ο Σος
Χαρ. Γιαμαλάκης
Υ.Γ. Κατ απόφασιν της Γ. Συνελεύσεως εξελέχθη επιτροπή …… των Αρχηγών κατʼ αίτησιν του εν Χανίοις φίλου.
Λοιπόν να συντάξης ταχέως κατάλογον επ ονόματι του Πατρός σου, ως Αρχηγού, και να πέμψης αυτόν ενταύθα προς επικύρωσιν όσον τάχιον διότι υπό της επιτροπής ορίσθη μία δεκαπενθημερία προς αλλαγήν των καταλόγων.
Ο ίδιος