Επιστήμη & Υγεία

9/11/2001

Τα «αθάνατα» μικρόβια...

saloni-1.jpg (9902 bytes)
Ο Richard Hoover και ο Σ. Αμπίζοφ μελετούν στο μικροσκόπιό τους μικροοργανισμούς που ανακάλυψαν στους πάγους της Ανταρκτικής (Φωτο: NASA / Marshal Space Flight Center)

    Το 1967 μια μικρή καλλιέργεια βακτηρίων στρεπτόκοκκου ξέφυγε από τον εξονυχιστικό έλεγχο των επιστημόνων της NASA και ταξίδεψε στο φεγγάρι μέσα στην κάμερα του διαστημόπλοιου "Surveyor 3". Τρία χρόνια μετά, όταν οι αστροναύτες του "Απόλλωνα 12" έφεραν τη φωτογραφική μηχανή πίσω στη Γη, έκπληκτοι οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τα βακτήρια ήταν ζωντανά. Είχαν καταφέρει να επιβιώσουν τρία χρόνια στο απόλυτο κενό και με τις πλέον αντίξοες συνθήκες: χωρίς αέρα, χωρίς νερό και χωρίς φαγητό. Ο επικεφαλής του προγράμματος Pete Conrad δήλωσε αργότερα πως "το σημαντικότερό μας εύρημα στο φεγγάρι ήταν τα βακτήρια που πήγαμε και γύρισαν ζωντανά".
    Τα τελευταία χρόνια οι ερευνητές ανακαλύπτουν βακτήρια "εκεί που δεν… τα σπέρνουν". Καταφέρνουν να επιζούν στα πλέον εχθρικά περιβάλλοντα. Ζωντανοί μικροοργανισμοί έχουν βρεθεί σε θερμές πηγές που περιέχουν οξέα, σε θαμμένα προϊστορικά δάση, ακόμη και μέσα σε ηφαιστειακές πέτρες. Κάποια θερμοφυλικά βακτήρια μπορούν να ζουν και αναπαράγονται ακόμη και σε θερμοκρασίες βρασμού του νερού (100ο Κελσίου). Το 1977 οι επιστήμονες ανακάλυψαν μια σειρά μικροοργανισμών στις θερμές πηγές του Yellowstone. Τα αρχαϊκά βακτήρια, αντίθετα με εκείνα που μέχρι σήμερα ξέραμε, μπορούν να ζήσουν χωρίς ηλιακό φως και οργανικό άνθρακα και τροφή, αλλά με θείο, υδρογόνο και άλλα χημικά στοιχεία που οι φυσιολογικοί οργανισμοί δεν μπορούν να μεταβολίσουν. Πολλοί πιστεύουν ότι βακτήρια όπως το Themrus aquaticus (που πρόσφατα ανακαλύφτηκε) είναι υπολείμματα της "αρχαϊκής σούπας" από την οποία προήλθαν όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως οι συνθήκες στη Γη όταν πρωτοδημιουργήθηκε η ζωή ήταν παρόμοιες με εκείνες που συναντάμε σήμερα στα ηφαίστεια και τις θερμές πηγές.
    Το γεγονός αυτό αλλάζει τις απόψεις τους για την ζωή και για το πού μπορεί να βρεθεί αυτή. Τώρα θεωρείται πολύ πιθανό να υπάρχει ζωή σε μικροβιακή μορφή στους παγωμένους πόλους του Άρη ή τις θάλασσες του πλανήτη Δία. Οι ακραιφιλικοί οργανισμοί (που ζουν σε ακραίες για τη ζωή συνθήκες) μπορούν να υπάρξουν (θεωρητικά) παντού στο ηλιακό μας σύστημα.
    Η τελευταία σοδειά "αθάνατων μικροβίων" της NASA προέρχονται από το Νότιο Πόλο. Εκεί ο ερευνητής Richard Hoover μαζί με τον Σ. Αμπίζοφ της ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών βρήκαν σε βάθος 1.249 μέτρων διάφορα είδη μικροοργανισμών τα οποία ζούσαν χωρίς καμία επαφή με τον αέρα ή τον ήλιο. Τα αρχαία αυτά μικρόβια, κάποια είναι ηλικίας 400.000 ετών, εξέπληξαν τους επιστήμονες γιατί μπορούσαν και να αναπαραχθούν. "Είναι φανερό", δήλωσε ο Hoover, "τι γίνεται όταν οι μικροοργανισμοί παγώνουν. Απλώς σταματούν όλες τις ζωτικές τους λειτουργίες και μπαίνουν στο αναβιοτικό επίπεδο". Αυτό σημαίνει ότι παραμένουν ζωντανά, αλλά ανενεργά, μέχρι να ξαναδημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες. Ρώσοι επιστήμονες κατόρθωσαν να "συνεφέρουν" πολλά είδη τέτοιων μικροοργανισμών που βρέθηκαν στους πάγους. Οι μικροοργανισμοί που βρέθηκαν έχουν προσωρινά ονόματα όπως "Μίκι Μάους", "Κλίγκον" (από την τηλεοπτική σειρά Star Treck) μέχρι να τους δοθούν τα επιστημονικά τους ονόματα.
    Το ζήτημα πάντως είναι ότι η ανακάλυψη αυτών όλων των ακραιοφυλικων οργανισμών ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στην επιστημονική και διαστημική έρευνα. Στην ουσία ανακαλύφθηκε ένα τρίτο κλαδί της ζωής στη Γη, το οποίο σύμφωνα με τη βιοτεχνολόγο της NASA, Myrna Watanebee, "οδηγεί τους επιστήμονες να συνειδητοποιήσουν ότι ζωή μπορεί να βρεθεί και ε πλανήτες για τους οποίους μέχρι σήμερα θεωρούσαμε δεδoμένο ότι δεν μπορούν να υποστηρίξουν ζωή".

1on.gif (2742 bytes)