ΤΟ MΟΥΣΕΙΟ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΗΣ ΑΓ. ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ
 

Tης Κατερίνας Μυλωνά

Μια σπουδαία διαχρονική και αντιπροσωπευτική συλλογή τοιχογραφιών, φορητών εικόνων, εικόνων τέμπλου, γλυπτικής, ξυλογλυπτικής, μεταβυζαντινής μικροτεχνίας νομισμάτων, κεντητικής, χειρογράφων και παλαιοτύπων, που αντιπροσωπεύουν έξι αιώνες, αλλά και προϋποθέτουν όλη την ιστορία και την πνευματικότητα της Ορθοδόξου Εκκλησίας έχει την ευκαιρία να δει ο επισκέπτης του Μουσείου Ιερών Εικόνων και Κειμηλίων Αγίας Αικατερίνης. Το μουσείο υπάγεται στο Επικοινωνιακό και Μορφωτικό Ίδρυμα της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κρήτης, επικεφαλής του οποίου είναι ο Σεβασμιότατος Αρχιεπίσκοπος Κρήτης, κ.κ. Ειρηναίος.

Η έκθεση χαρακτηρίζεται από λιτό ύφος και καταβάλλεται προσπάθεια τα αντικείμενα να ενταχθούν στο χώρο δημιουργώντας τη δέουσα κατάνυξη. Ο χώρος του μουσείου παραμένει και σήμερα Ιερός Ναός, όπου τελούνται οι ιερές Ακολουθίες και η Θεία Λειτουργία της Ορθοδόξου Εκκλησίας.

Η έκθεση χρονικώς αρχίζει με τις αποτοιχισμένες τοιχογραφίες του 14ου αιώνα από διάφορες περιοχές της Κρήτης. Σε αυτές τις τοιχογραφίες μπορεί κανείς να διαπιστώσει την αποκρυστάλλωση και την αποκορύφωση της ζωγραφικής κατά το διάστημα που αρχίζει μετά την εποχή των Κομνηνών και φτάνει έως την Παλαιολόγειο. Η ακτινοβολία του Βυζαντίου και της Ρωμιοσύνης και η επίδραση της τέχνης αποτυπώνονται στους τοιχογραφημένους Ι. Ναούς της Κρήτης, οι οποίοι, ως αψευδείς μάρτυρες έως σήμερα, ξεπερνούν τους 900.

Αυτός ο εικονογραφικός πλούτος των τελευταίων χρόνων του Βυζαντίου παραμένει αναλλοίωτος και το διαπιστώνει κανείς στις 4 Ι Εικόνες του 15ου αιώνα.

Μια μορφή της Κρητικής Σχολής αντιπροσωπεύεται στην Έκθεση από τις έξι Ι. Εικόνες του περίφημου αγιογράφου Μιχαήλ Δαμασκηνού, εκθέματα που ξεχωρίζουν καθώς ο δημιουργός τους είναι ο κύριος εκπρόσωπος της Κρητικής σχολής που άκμασε το 16ο αιώνα και θεωρείται δάσκαλος του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου. Σημειώνεται, ακόμα, ότι στην Κρήτη εικόνες του βρίσκονται μονάχα στην Αγία Αικατερίνη και στον Άγιο Ματθαίο. Ο Μ. Δαμασκηνός είναι ο μοναδικός αγιογράφος που αφομοιώνει και ενσωματώνει αναγεννησιακά στοιχεία της Τέχνης και δεν τα αντιγράφει από εκείνους, οι οποίοι γνώρισαν και σπούδασαν την δυτική τέχνη. Από το ίδιο αυτό καλλιτεχνικό περιβάλλον με το Μ. Δαμασκηνό προέρχεται επίσης ο γνωστός και μεγάλος ζωγράφος Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, ο οποίος γεννήθηκε στο Ηράκλειο Κρήτης.

Με αρκετές Ι. Εικόνες αντιπροσωπεύονται επίσης ο 17ος, 18ος και 19ος αιώνας που είναι σημαντικές περίοδοι για την εξέλιξη της εικονογραφίας σε συνδυασμό με την ιστορία του τόπου, αλλά και γενικότερα του Ελληνισμού.

Στις Ιερές αυτές εικόνες είναι εμφανείς οι επιδράσεις των αναγεννησιακών στοιχείων της τέχνης, τόσο στην τεχνοτροπία, όσο και στη θεματογραφία της.

Την Έκθεση πλαισιώνουν και συμπληρώνουν τα λατρευτικά αντικείμενα (Δισκοπότηρα, Σταυροί, λειτουργικά κείμενα, Άμφια κλπ), απαραίτητα στοιχεία του χώρου και του χρόνου για τη βίωση του γεγονότος της Σαρκώσεως του Υιού και Λόγου του Θεού.

Αυτό είναι το στοιχείο που θα πρέπει να έχει υπόψη του ο επισκέπτης και όχι ότι τα αντικείμενα είναι μάρτυρες ή εκθέματα ενός περασμένου πολιτισμού.

Η ορθόδοξη Εικόνα δεν είναι ανεξάρτητη από τη Θεία Λειτουργία και συνεπώς δεν είναι δυνατόν να συγκριθεί με ένα πίνακα θρησκευτικής ζωγραφικής, που, απλώς, αναπαριστάνει γεγονότα στα πλαίσια ενός απλού νατουραλισμού.



Ο ναός



Ο ναός της Σιναϊτικής μονής της Αγίας Αικατερίνης, παλαιότερα μετόχιον της ομώνυμης Ι. Μονής του Σινά σήμερα βρίσκεται βορειοανατολικά του Μητροπολιτικού ναού του Αγίου Μηνά.

Είναι βασιλική με εγκάρσιο κλίτος που το βόρειο τμήμα του διαμορφώθηκε με τρούλο σε παρεκκλήσιο των Αγίων Δέκα. Ιδρύθηκε τη β' βυζαντινή περίοδο και αποτέλεσε πνευματικό και καλλιτεχνικό κέντρο από τον 15ο έως τον 17ο αι. Με τα εισοδήματα που διέθετε ήταν σε θέση να συντηρεί πολλούς μοναχούς. Κατά την τουρκοκρατία μετατράπηκε σε τζαμί, γνωστό με το όνομα Ζουλφιακάρ Αλή πασά.

Σήμερα στο χώρο στεγάζεται έκθεση με αντιπροσωπευτικά έργα της κρητικής αναγέννησης ανάμεσα στα οποία ξεχωριστή θέση κατέχουν τα έργα του Μιχαήλ Δαμασκηνού. Επίσης εκτίθενται συλλογές με εκκλησιαστικά σκεύη, βιβλία, άμφια και αποτοιχισμένες τοιχογραφίες. Το μουσείο ιδρύθηκε από το Μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Κρήτης Ευγένιο. Εντάχθηκε στο Επικοινωνιακό και Μορφωτικό Ίδρυμα της Ι. Αρχιεπισκοπής Κρήτης. Προβάλει ένα μέρος των θησαυρών της Εκκλησίας.

Το 10ο αιώνα ιδρύεται μοναστήρι αφιερωμένο στην Αγία Αικατερίνη, το κτίριο που σώζεται σήμερα ήταν το καθολικό του μοναστηριού από το 16ο αιώνα για αυτό έχει και επιρροές στην αρχιτεκτονική από την Ενετική τέχνη. Λειτουργεί σα μοναστήρι μέχρι το 1669, έπειτα οι Οθωμανοί το μετατρέπουν σε Τζαμί και σα μουσουλμανικός ναός λειτουργεί μέχρι και το 1922 που έχουμε την ανταλλαγή των πληθυσμών και το 1924 το παραχωρεί η Αρχιεπισκοπή του Σινά στην Αρχιεπισκοπή της Κρήτης. Λειτουργεί σα χώρος συγκεντρώσεων και γίνεται στο παρεκκλήσι βωμός αφιερωμένος στην Αγία Αικατερίνη, σαν εκκλησία λειτουργεί μετά το 1944, το 1967-68 αποφασίζεται να γίνει μουσείο και μέχρι σήμερα τελείται μια λειτουργία, την ημέρα που γιορτάζει ο ναός.

Από τα πρώτα χρόνια της ζωής του μοναστηριού λειτούργησε και σχολή που παρείχε βασική εκπαίδευση, η οποία έφτασε να γίνει ένα είδος πανεπιστημίου τα χρόνια της Ενετοκρατίας και διδάσκονταν μαθήματα φιλοσοφίας, αρχές ελληνικής λογοτεχνίας, ρητορικής. Στη σχολή φοίτησαν, μεταξύ άλλων, ο Κύριλλος Λούκαρης που αργότερα έγινε Πατριάρχης στην Κωνσταντινούπολη και ο Μελέτιος Πηγάς που έγινε Πατριάρχης Αλεξανδρείας.

Μερικά από τα εκθέματα του μουσείου :

Χριστός Παντοκράτορας

Προσκύνηση των Μάγων

Θεοτόκος η Βάτος

Ρίζα Ιεσσαί

Αποτομή Κεφαλής Προδρόμου

Άγιος Ονούφριος

Άγιος Γεώργιος με σκηνές από τον βίο του

Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος με τον Πρόχορο

Θεία Λειτουργία

Δευτέρα Παρουσία

Άγιοι Πάντες

Α' Οικουμενική Σύνοδος

Μυστικός Δείπνος

Το χαίρε των Μυροφόρων



Στοιχείο για το μουσείο:

Πλατεία Αγίας Αικατερίνης

71201 Ηράκλειο Κρήτης

Τηλ. 2810 2888825-320931-335840

Φαξ 2810 326759

http://www.iak.gr/epikoin_idryma_mouseio.html

email: emi-iak@her.forhnet.gr

Ώρες λειτουργίας: καθημερινά 9.30-15.30, Σάββατο: 9.30-15.00