ΤΑ ΔΥΟ ΚΥΠΕΛΛΑ ΤΗΣ ΚΝΩΣΟΥ <<ΜΕ ΤΙΣ ΕΠΙΓΡΑΦΕΣ ΤΩΝ ΕΞΟΡΚΙΣΜΩΝ>>ΑΠΟ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΩΝ ΜΟΝΟΛΙΘΙΚΩΝ ΣΤΥΛΩΝ

ΤΟ ΚΥΠΕΛΛΟ  ΤΗΣ  ΛΕΧΩΝΑΣ  ΚΑΙ Η  ΚΟΥΠΑ ΤΟΥ ΑΤΡΕΑ

knossoscoyp.jpg (18746 bytes) 

Η κούπα του Ατρέα

Το άγνωστο, μέχρι χθες, όνομα του Μυκηναίου Άνακτα της Κνωσού

Ανατολικά του ανακτόρου της Κνωσού και νότια των <<διαμερισμάτων της βασίλισσας>>, βρίσκεται η οικία των μονολιθικών πεσσών ή στύλων. Σώζεται μόνο το ισόγειο με δύο ψηλούς μονολιθικούς πεσσούς και τέσσερα αδιέξοδα που οι τοίχοι τους προφανώς στήριζαν τον επάνω όροφο. Από τον επάνω αυτό όροφο, ο οποίος μάλλον επικοινωνούσε με το δυτικά αυτού ευρισκόμενο ιερό, έπεσαν στο ισόγειο και βρέθηκαν εκεί δυό ενεπίγραφα κύπελλα που θεώρησαν και θεωρούν ακόμα, ότι τα κείμενα τους είναι μαγικές ρήσεις ή εξορκισμοί. Για να γραφούν αυτά τα κείμενα, σπειρωτά στο εσωτερικό των κυπέλλων, χρησιμοποιήθηκε μελάνι σουπιάς, πράγμα που δείχνει ότι η γραφή με μελάνι επάνω σε κατάλληλη ύλη ήταν συνηθισμένη. Τα κύπελλα είναι διαφορετικού μεγέθους, το μικρό μοιάζει με κούπα και το γράφει μάλιστα στην επιγραφή, όπως θα δούμε πιο κάτω. Το μεγαλύτερο και πιο ψηλό κύπελλο μοιάζει με ποτήρι.

Οι πληροφορίες που μας δίνουν τα κείμενα των δυο επιγραφών έχουν μεγάλη αξία από ιστορική και θρησκευτική άποψη. Και οι δύο επιγραφές μας δίνουν έθιμα μινωικής και μυκηναϊκής εποχής, το κείμενο δε της κούπας μας δίνει πλέον ιστορικά, το περιεχόμενο και το τελετουργικό της μινωικής Θρησκείας, της οποίας τις δοξασίες και τις πρακτικές δεν φαίνεται να έθιξαν σύμφωνα με την επιγραφή οι μυκηναίοι. Βέβαια αυτό για να το καταλάβει κάποιος πρέπει να έχει μελετήσει πολύ την μινωική θρησκεία όπως και όλα τα αρχαιολογικά ευρήματα από την Κνωσό, ιδικά τις τοιχογραφίες και τα διάφορα πασίγνωστα αγαλματίδια που βρίσκονται στα ελληνικά Μουσεία και τα κλεμμένα που βρίσκονται στα Μουσεία του εξωτερικού. Επίσης το κείμενο της κούπας, μας δίνει το όνομα ή την δυναστική καταγωγή του πρώτου μυκηναίου άνακτα της Κνωσού. Η γνωστοποίηση δε αυτού του ονόματος, σήμερα, ίσως επιτρέψει στους ιστορικούς να ερμηνεύσουν πολλά ανερμήνευτα μέχρι τώρα, τα οποία θεωρούνται ή μύθοι, ή έχουν οδηγήσει την έρευνα σε αδιέξοδο..

 Α) ΤΟ ΚΥΠΕΛΛΟ <<ΤΗΣ ΛΕΧΩΝΑΣ>> (ΜΕΓΑΛΟ ΠΟΤΗΡΙ) ΜΗ 2629

Το μεγάλο κύπελλο έχει επιγραφή της Γραμμικής Α', γραμμένη στο εσωτερικό του με μελάνι σουπιάς σπειρωτά, την οποία έχουν αντιγράψει σε χαρτί τοποθετημένο δίπλα του, στην προθήκη 44 του Μουσείου Ηρακλείου, όπου εκτίθεται. Την επιγραφή διάβασα στην βιντεοκασέτα που έγραψα όταν επισκέφθηκα το Μουσείο Ηρακλείου. Δεν γνωρίζω αν διαβάζεται από μέσα προς τα έξω ή το αντίστροφο, διότι δεν κατάφερα να την διαβάσω πάνω στο αντικείμενο επειδή δεν φαίνεται καλά.

Το κείμενο, σύμφωνα με το σχέδιο της προθήκης του Μουσείου Ηρακλείου, έχει ως εξής:

a-ka-pa-na    ma-me    ne-a-za   za-a-ra   a-na-jo    ti-pa-a

σε μετάφραση: Χωρίς θυσία ξεγέννησε νεαρά, γι'αυτό ευρισκόμενη σε ψυχική ταραχή χτυπιέται θρηνώντας. ή Από νεαρά που ξεγέννησε χωρίς θυσία, γι'αυτό το λόγο ευρισκόμενη σε ψυχική ταραχή χτυπιόταν κλαίγοντας.

Μαθαίνομε από αυτήν την επιγραφή ότι τη μινωική και μυκηναϊκή εποχή στην Κρήτη, πριν γεννήσει μια γυναίκα, έπρεπε να κάνει θυσία.

 ΛΕΞΕΙΣ:

a-ka-pa-na. Η λέξη είναι σύνθετη από το στερητικό α και τη λέξη καπανα > καπνά . Καπνίζω = θυσιάζω, (για θυσιαζόμενα ζώα ) καίγομαι.

ακαπανα > άκαπνα = χωρίς θυσία.

μαμμεύω = ξεγεννώ, βοηθώ γυναίκα να γεννήσει.

νεάζα > νεάς = νέα, νεαρή.

άρα, (για σχέση ή σύνδεση) τότε λοιπόν, γιαυτόν τον λόγο, γι'αυτό.

αναζέω = βρίσκομαι σε ψυχική ταραχή, βράζω από θυμό.

τυπετός = γοερός θρήνος που συνοδεύεται με χτυπήματα στο στήθος. Τυπή = (κατά τον Ησυχ.) χτύπημα.

Β)TO ΚΥΠΕΛΛΟ TOY ΑΤΡΕΑ. (ΤΟ ΚΥΠΕΛΛΟ ΜΕ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΜΥΚΗΝΑΪΟΥ ΑΝΑΚΤΑ ΤΗΣ ΚΝΩΣΟΥ).ΜΗ 2630

 Το κείμενο που είναι γραμμένο με μελάνι σουπιάς, σπειρωτά, στο εσωτερικό του κυπέλλου (κούπα) σε Γραμμική Α', διαβάζεται από το εσωτερικό προς τα έξω (όπως στο Δίσκο της Φαιστού) σε δυο προτάσεις και από δεξιά προς αριστερά, βλέποντας την επιγραφή από την εξωτερική μεριά (από το χείλος της κούπας) και όχι από το κέντρο. Έχομε δηλαδή αντίστροφη φορά ανάγνωσης από ότι στο Δίσκο της Φαιστού, επειδή και οι σπείρες στα αντικείμενα είναι αντίθετες, η βάση όμως των συλλαβογραμμάτων και στα δυο κείμενα έχει κατεύθυνση προς τα έξω. Η ανάγνωση στον πυθμένα της κούπας γίνεται από αριστερά προς τα δεξιά. Τα συλλαβογράμματα που είναι γραμμένα καλλιγραφικά και σε ταχυγραφική μορφή όπως το ενεπίγραφο δακτυλίδι από το Μαυρόσπηλιο, διατηρούν στοιχεία αρκαδοκυπριακής Γραμμικής γραφής. Μέχρι τώρα όλοι αναφέρονται σε κυπρομινωϊκή Γραμμική, δίνοντας την εντύπωση πως αγνοούν ότι οι Αρκάδες επέδρασαν γλωσσικά στους λαούς της Πελοποννήσου και της Κύπρου όπου κατοίκησαν. Επίσης έμμεση γλωσσική επίδραση από τους Αρκάδες, έχομε και στην Κρήτη την μινωική εποχή, επειδή οι Πελασγοί πριν έλθουν στο νησί πέρασαν από την κεντρική και νότια Πελοπόννησο.

Το κείμενο σε Γραμμική είναι το παρακάτω, σε δική μου ανάγνωση:

a-ti-re-a   pa-ja-no  ku-pa  ti-ki-da  di-a me-no  ku a-ky-ro  li-na   ku  sa-ta

Μετάφραση:

Από τον Ατρέα κύπελλο, στο Διόνυσο τον γεννημένο από τον Δία. Νεαρότατο αγόρι στα λήναια.

(H λέξη li-na διαβάζεται με το Κυπριακό συλλαβάριο)

Βλέπομε ότι το όνομα του Ατρέα είναι η λέξη στον πυθμένα της κούπας.

ΛΕΞΕΙΣ

Παιάνας= 1.προσωνυμία του Διός, του Ποσειδώνος, (μετά από σεισμό) του Διονύσου, του Ήλιου και του Πανός. 2.σωτήρας, λυτρωτής, γιατρός. 3.άσμα που τραγουδούσαν στα συμπόσια.

κύπελλον,το. 1.(κύπη ή κύμβη) αγγείο προς πόση με ευρεία κοιλία, ποτήρι, κύλιξ. 2.είδος ποτηριού κοσμημένου με άνθη ή πολύτιμους λίθους με το οποίο πινόταν το κρασί, κούπα. (<<εδέξατο χειρί, κύπελλον>> Ομ.Ιλ.). Στην Μυκηναϊκή απαντά και ως kupera = κύπελλα. Η λέξη συνδέεται με το λατ. cupa, αρχ.ινδ. kupa <<λάκος, κοιλότητα>>.

τίκτω. (για άνδρα ή και για τους δυό γονείς) φέρνω στον κόσμο, κάνω απογόνους, κάνω παιδιά. Ο τεκών = ο πατέρας. Ο Ζευς ερωτεύεται την Σεμέλη, την κόρη του Κάδμου και την κατακαίει με τον κεραυνό του. Η κυοφορία του αγέννητου ακόμη παιδιού ολοκληρώνεται στον μηρό του Διός, που παίζει τον ρόλο μιάς <<αρσενικής μήτρας>> και έτσι ο Διόνυσος ξαναγιεννιέται από τον μηρό για μια δεύτερη φορά. Ο Ερμής μεταφέρει το θείον βρέφος στις Νύμφες ή στις Μαινάδες στην μυστηριώδη μακρινή Νίσσα, όπου ο Διόνυσος αναπτύσσεται, για να επιστρέψει αργότερα απαιτώντας να τον λατρεύουν. Η γέννηση του Διονύσου, δηλαδή η πρώτη του επιφάνεια, που εορτάζεται με τον Διθύραμβο, συμπίπτει με μια <<άρρητη θυσία>>, η οποία στην λατρευτική πραγματικότητα αντιστοιχεί με την θυσία ταύρου.

Δία, αιτιατική (<ΔιF-a) του Ζευς.

Μένος. άκρατη ψυχική ορμή, μανία, πάθος.

Μου = που = σε κάποιο βαθμό ή κατά κάποιο τρόπο.

άκουρο. Το α- εδώ είναι επιτατικό και δίνει στην λέξη την έννοια νεαρότατο.

Λήναια. Ιωνική εορτή που γινόταν τον έβδομο μήνα Γαμηλιώνα προς τιμή του Βάκχου και κατά την οποία γινόταν πομπή και τελούνταν δραματικοί αγώνες, ιδίως μεταξύ των κωμικών ποιητών. Προσωνυμία του Διονύσου (Λήναιος). Ληνός = το πατητήρι.Τα Λήναια , η διονυσιακή αυτή γιορτή τελούνταν την 12η μέρα του μήνα Γαμηλίωνος ο οποίος αργότερα έχει την ονομασία Ληναιών (μέσα Ιανουαρίου - μέσα Φεβρουαρίου). Την επιμέλεια της γιορτής είχε ο άρχων βασιλεύς και δεν συμμετείχαν ξένοι. Το τελετουργικό βρισκόταν στη δικαιοδοσία γυναικών και είχε μυστηριακό χαρακτήρα. Με τις τελετές αυτές επιδιωκόταν να αφυπνιστεί ο νεαρός γονιμοποιός θεός που σε λίγους μήνες θα συντελούσε στη βλάστηση και αναγέννηση της φύσης.

σήτειος,-εία,-ον. (κατά το Ησύχ.) <<νέος>>. ΕΤΥΜΟΛ. <<σάτες, σήτες, άλλος τ. του τήτες <<φέτος, αυτή την χρονιά>>.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Από την επιγραφή στο κύπελλο αυτό βγαίνει το συμπέρασμα ότι ηγεμόνας της Κνωσού κατά την εποχή που ήκμασε υπό Μυκηναϊκή κυριαρχία ήταν ο Ατρεύς ή κάποιος γιος του (πιθανότερο ο Μενέλαος, επειδή αυτός είχε πάει μέχρι την Αίγυπτο. Τα ευρήματα του Βαφειού τα οποία μοιάζουν με τα ευρήματα των Αρχανών, έχουν αντιγραφεί από τα δεύτερα και ανήκαν στην επικράτεια του Μενέλαου. Η περιγραφή του Ομήρου για το ανάκτορο της Σπάρτης είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακή. Η πολυτέλεια αποδίδεται με χρυσάφι, κεχριμπάρι, ασήμι και ελεφαντοκόκαλο. Αλήθεια, αυτή η περιγραφή δεν φέρνει στο νού το νεκροταφείο του ανακτόρου της Κνωσού, στις Αρχάνες; Να μην ξεχνούμε ότι ο Μενέλαος δεν είναι ένα απλό μυθολογικό πρόσωπο, αλλά μάλλον ιστορική μορφή, η οποία εμπλουτίστηκε από την ποιητική φαντασία. Αργότερα θεοποιήθηκε κατ' αναλογίαν της θεοποίησης της συζύγου του Ελένης, η οποία ούτως ή άλλως είχε θεϊκή καταγωγή. Είναι, έτσι, ο μόνος ήρωας του τρωικού κύκλου που απολαμβάνει επέκταση της ζωής του και μετά τον θάνατό του.). Επίσης εδώ φαίνεται ότι η Κνωσό είχε πολλές φορές δεχθεί καταστροφή από σεισμό, αφού μετά από σεισμό προσφέρθηκε στον Διόνυσο από τον Ατρέα το κύπελλο, επειδή σώθηκε από το τότε πρόσφατο ξέσπασμα του Εγκέλαδου. Η επιγραφή αυτή είναι η δεύτερη που διαβάζω, στην οποία έστω και έμμεσα αναφέρεται ότι γινόταν σεισμοί στην Κρήτη. Το κείμενο όμως που γράφει καθαρά ότι η Φαιστό <<όλο σείεται>>, γι'αυτό είναι κατεστραμμένη και σκεπασμένη με υλικά από τα διαλυμένα από τους σεισμούς κτίρια, είναι αυτό που αποτυπώνεται με τέχνασμα στο Δίσκο της Φαιστού και με το Κρητικό αλφάβητο. Μετά την πρώτη μου περιληπτική δημοσίευση για το κείμενο στο Δίσκο της Φαιστού, σε ανασκαφές στη Φαιστό από τον V. La Rosa, χωρίς να το γνωρίζει, επα-λήθευσε την γραμμένη στο Δίσκο αλλεπάλληλη σεισμικότητα στην περιοχή. Στον V. La Rosa aiuooi?iίησα το περασμένο καλοκαίρι την παράγραφο του κειμένου που αναφέρεται σε όσα φέρνει στο φως η ανασκαφή στο Ανάκτορο της Φαιστού.

Μέχρι σήμερα είχαμε ενδείξεις ότι κάποια σχέση είχε ο Ατρέας με την Κρήτη. Επίσης σχετιζόμενη με αυτόν αρχιτεκτονική είχε παρατηρηθεί στις Μυκήνες και στις Αρχάνες αλλά και μεταξύ Κνωσού - Τίρυνθος τώρα που γνωρίζομε ότι ηγεμόνευσε στην πρώτη.

Ο Ατρέας ήταν γιος του Πέλοπος και της Ιπποδάμειας, εγγονός του Ταντάλου και πατέρας του Αγαμέμνονος και του Μενέλαου. Γενάρχης του σημαντικότερου οίκου της μυκηναϊκής εποχής, των Ατρειδών, οι οποίοι βασίλεψαν στην Αργολίδα εξήντα χρόνια, με έδρα τις Μυκήνες. Η οικογένεια του Ατρέα ξεκληρίστηκε μετά τον τρωικό πόλεμο. Έχομε δηλαδή διεξαγωγή του τρωικού πολέμου σε μια από από τις τελευταίες δεκαετίες αυτής της εξηκονταετίας.

Οι περιπέτειες των προσώπων της οικογένειας του ενέπνευσαν τους αρχαίους τραγικούς ποιητές σε πολλά έργα. Αυτοί καθώς και νεώτεροι συγγραφείς, συμπεριλαμβανομένων και των σχολιαστών των τραγικών μέχρι την εποχή του Ι.Τζέτζη, τον 12ο αιώνα, είναι υπεύθυνοι για το πλήθος των παραλλαγών των παλαιών μύθων. Σε ένα μυθολογικό κύκλο ο οποίος φαίνεται να περιέχει περισσότερα ιστορικά στοιχεία σε σχέση με τους άλλους (πηγές πληροφοριών: Παυσανίας, Απολλόδωρος, Διόδωρος, Στράβων) εντάσσεται η εγκατάσταση του Ατρέως στην Αργολίδα, που θεωρείται και πατρίδα του, τόπο ηρωικών γεγονότων αλλά και δολοπλοκιών των Ατρειδών και θέατρο της συμπλοκής τους με τους Ηρακλείδες και τους Δωριείς. Ύστερα από πρόσκληση του Σθενέλου, απογόνου του ιδρυτή των Μυκηνών Περσέως, ο Ατρεύς και ο Θυέστης με την μητέρα τους Ιπποδάμεια εγκαταστάθηκαν στην οχυρή ακρόπολη της Μιδέας, με κυκλώπειο τείχος μήκους 440 μέτρων και πάχους 5-7 μέτρα. Η όλη κατασκευή δείχνει ότι το τείχος χρονολογείται από τις αρχές του 14ου αιώνα π.Χ.. Η πόλη στα τέλη των μυκηναϊκών χρόνων είχε ήδη εγκαταλειφθεί, γι'αυτό και δεν αναφέρεται στον Όμηρο. Στο νεκροταφείο αυτής της πόλεως βρέθηκαν αντικείμενα που τα συναντούμε στην Κρήτη στο νεκροταφείο στην θέση φουρνί των Αρχανών, όπως χάλκινα και πήλινα αγγεία, κράνος επενδεδυμένο με χαυλιόδοντες κάπρου, που βλέπομε σε ελεφαντοστό στις Αρχάνες, χτένι χάλκινο με χρυσά δόντια που το έχομε από ελεφαντοστό στις Αρχάνες, κ.α. Μετά τον θάνατο του τελευταίου βασιλιά των Μυκηνών, από τον οίκο του Περσέως, Ευρυσθέως, γνωστούς από τους άθλους που επέβαλε στον Ηρακλή να φέρει σε πέρας, το βασίλειο των Μυκηνών περιήλθε στα χέρια του Ατρέως. Εγκατεστημένος πια στις Μυκήνες, απέκτησε από την Κρητικιά Αερόπη, κόρη του Κατρέως και εγγονή του Μίνωος, τους δυο του γιους, Αγαμέμνονα και Μενέλαο, μετέπειτα βασιλείς των Μυκηνών και της Σπάρτης αντίστοιχα, και μία κόρη, την Αναξίβια, τη μητέρα του Πυλάδη (κατά τον Ησίοδο και τον Ευριπίδη) ή την Κυδραγόρα (σύμφωνα με τους σχολιαστές του Ευριπίδη). (Ο Κατρεύς ήταν γιος του Μίνωος και της Πασιφάης. Ο Κατρεύς θανατώθηκε από τον γιο του Αλθαιμένη, που ο τελευταίος τον εξέλαβε πειρατή, όταν ο πατέρας του πήγε στην Ρόδο γέρος πια για να τον δει. Εκεί είχε καταφύγει ο Αλθαιμένης για να μην εκπληρωθεί χρησμός, που έλεγε πως ο Κατρεύς θα σκοτωνόταν από ένα του παιδί).

Τον Ατρέα δολοφόνησε ο Αίγισθος, γιος του Θυέστη από την κόρη του Πελοπία, η οποία έτυχε να είναι και σύζυγος του Ατρέως. Λέγεται ότι μετά τον θάνατο του Ατρέως, συγκεντρώθηκαν στην Κρήτη όλοι οι απόγονοι του Μίνωος που βασίλευαν στην Ελλάδα, για να μοιράσουν τους θησαυρούς του νεκρού, ο Ιδομενεύς, γιος του Δευκαλίωνος , ο Μηριόνης του Μόλου, ο Παλαμήδης και ο Οίαξ, γιοι της Κλυμένης (αδελφή της Αερόπης) και οι Ναύπλιοι Μενέλαος και Αναξιβία, παιδιά κατ'άλλους της Αερόπης και του Πλεισθένη, αφού σε άλλη παραλλαγή του Μύθου την Αερόπη πάντρεψε ο Ναύπλιος ο γιος του Ποσειδώνα στο Αργος με τον Πλεισθένη, ο οποίος απ'αυτήν <<παίδας Αγαμέμνονα και Μενέλαον ετέκνωσε>> (Απολλοδ.3.2.2).

Από τα προηγούμενα και από το κύπελλο φαίνεται, ότι η Κνωσό είχε τον Μυκηναίο Ατρέα ηγεμόνα, ιστορικό πρόσωπο όπως αποδεικνύεται εδώ, ο οποίος εγκαταστάθηκε με δυναστικό γάμο, ο δε Ατρεύς πέθανε την εποχή που ηγεμόνευε στην Κρήτη, αφού εκεί συγκεντρώθηκαν οι κληρονόμοι να μοιράσουν τους θησαυρούς του. Ο Ατρεύς μεταφέρθηκε και τάφηκε στις Μυκήνες, διότι οι άνακτες θάβονταν πάντοτε στο νεκροταφείο της παλαιάς πρωτεύουσας και μητρόπολης τους Μυκήνες. Ακόμα και στην κοντινή Τίρυνθα δεν βρέθηκε τάφος. Κάτι ανάλογο παρατηρήθηκε πρόσφατα στην Μακεδονία με τον βασιλικό οίκο των Αργεάδων. Ακόμη και όταν η πρωτεύουσα του κράτους μεταφέρθηκε από τις Αιγές στην Πέλλα οι βασιλείς εξακολούθησαν να θάβονται στην παλαιά πρωτεύουσα, τις Αιγές (σημερινή Βεργίνα). Δεν είναι βέβαια σίγουρο εάν ο Ατρεύς έμενε στην Κρήτη όλες τις εποχές του έτους. Οπωσδήποτε όμως ορισμένα από τα μέλη της οικογένειας του διέμεναν στην Κνωσό και στην μάλλον πολύ αγαπητή γι'αυτούς περιοχή των Αρχανών, όπου βρισκόταν οι βασιλικοί και πριγκιπικοί αρχιερατικοί τάφοι, οι ναοί, τα ιερά και τα πριγκιπικά κτίρια (όχι ανάκτορα) όπου έμεναν οι ιέρειες και αρχιέρειες.

Ο Παυσανίας όταν επισκέφθηκε τις Μυκήνες, είδε τα ερείπια υπόγεια οικοδομήματα του Ατρέως και των γιων του, όπου έκρυβαν τους θησαυρούς τους, καθώς και τον τάφο του Ατρέως (Παυσ.ΙΙ,16,16). Τα υπόγεια οικοδομήματα, όπου οι Μυκηναίοι βασιλείς έκρυβαν τους θησαυρούς τους, θεωρούνται ότι είναι οι θολωτοί τάφοι. Από αυτούς ο πιο επιβλητικός και καλοδιατηρημένος είναι ο λεγόμενος <<Θησαυρός (δηλ.θησαυροφυλάκιο) του Ατρέως>> ή και τάφος του Αγαμέμνονος, ο οποίος είχε συληθεί ήδη κατά την αρχαιότητα, πριν από την εποχή του Παυσανία. Ανασκάφηκε και ερευνήθηκε επανειλημμένα από τον Sligo και Elgin, τον H.Schliemann και τους αρχαιολόγους Ι.Σταματάκη και A.Wace. Μαζί με τον τάφο των Δαιμόνων είναι ο καλύτερα σωζόμενος από τους εννέα που βρέθηκαν στις Μυκήνες. Όπως όλοι οι θολωτοί τάφοι, έχει δρόμο, στόμιο και θάλαμο κυκλικό που στεγάζεται με θόλο. Επί πλέον στον τάφο αυτό όπως και στον <<θησαυρό του Μινύα>> στον Ορχομενό αλλά και στον ερευνηθέντα από τον Ι.Σακελλαράκη θολωτό τάφο Α στο <<Φουρνί>> των Αρχανών, ένα πλευρικό δωμάτιο έχει λαξευθεί στα πλάγια του θαλάμου. Το πλευρικό δωμάτιο στον θησαυρό του Ατρέα είναι δεξιά του θόλου, ενώ στις Αρχάνες είναι αριστερά. Από τους εννέα θολωτούς τάφους των Μυκηνών, αυτός του Ατρέα είναι ο μοναδικός του οποίου όπως παρατήρησα (σε σχεδιάγραμμα της εγκ.Παπ- Λαρ-Μπριτ), ο διάδρομος έχει κατεύθυνση από ανατολικά προς τα δυτικά, όπως ακριβώς των Αρχανών και του Βαφειού. Το σύνολο της κατασκευής εκάλυπτε χώμα σε σχήμα τύμβου. Ο δρόμος μήκους 36 μέτρων και πλάτους 6 μέτρων, οδηγεί με μικρή ανοφερική κλίση στο στόμιο. Ο A.Wace θεωρεί τον τάφο ότι ανήκει στην γ' και νεώτερη ομάδα, σύμφωνα με την κατάταξη των εννέα τάφων της περιοχής των Μυκηνών που έκανε ο ίδιος. Κατά τον ίδιο ερευνητή, είναι σύγχρονος με την Πύλη των Λεόντων και τοποθετείται στην ΥΕ ΙΙΙ Α εποχή, γύρω στο 1330 π.Χ.

Αντίθετα ο Γ.Μυλωνάς υποστηρίζει και για τα δύο μνημεία μια χαμηλότερη χρονολογία, γύρω στο 1250 π.Χ., στηριζόμενος στα μικρά κινητά ευρήματα από τον δρόμο και το στόμιο του τάφου. Η Κρητική επιγραφή όμως, στο κύπελλο της Κνωσού, δείχνει ότι σωστή εκτίμηση έχει κάνει ο Α.Wace. Αναπάντητο θα μείνει το ερώτημα, εάν η αρχιτεκτονική του τάφου του Ατρέα είναι αντιγραφή του τάφου των Αρχανών, διότι όλοι οι όμοιοι τάφοι ανήκουν στον ίδιο αιώνα και σχετίζονται με την παρουσία τις οικογένειας ή του ίδιου του Ατρέα. Ο τάφος του Μινύα πρέπει να είναι Κρητική επιρροή το πιθανότερο, διότι όπως θεωρεί ο Persson και άλλοι, η λέξη Μίνυες στη Βοιωτία είναι ταυτόσημη με το Μινώοι, πιθανώς δε οι περί Μινύων Βοιωτικές παραδόσεις απηχούν μινωική επιρροή η οποία να συνεχίστηκε και κατά την Μυκηναϊκή ηγεμονία στην Κρήτη.

Στις Αρχάνες το πλευρικό δωμάτιο του θολωτού τάφου Α ανήκει σε αρχιέρεια-βασίλισσα ή πριγκίπισσα, σύζυγο, κόρη ή νύφη του Ατρέα, με τον αρχιερατικό, γυναικείο τίτλο <<ζωνίτης>> που αναφέρεται σε ιερογλυφική επιγραφή στο δακτυλίδι των Αρχανών μαζί με επιγραφή στο ίδιο δακτυλίδι που αναφέρει ότι μέρος του ανάγλυφου παριστάνει βάθρο ιέρειας από το οποίο ικέτευε τους θεούς. Την ίδια ακριβώς περίπτωση έχομε και στον θολωτό τάφο του βαφειού ,όπου στο ομώνυμο δακτυλίδι αναγράφεται η ίδια ιερογλυφική επιγραφή για τον γυναικείο τίτλο, στην Λακωνική διάλεκτο και έχομε μάλλον πριγκίπισσα με τον πολεμιστή σύζυγο της. Το ίδιο πρέπει να συμβαίνει και στις Αρχάνες, αλλά εδώ τα κτερίσματα του άνδρα στον κυρίως θάλαμο έχουν καταστραφεί ή κλαπεί από παλιά. Βέβαια εδώ έχομε θυσία αλόγου όπως και σε τάφο πολεμιστή στον Πλάτανο Μεσσαράς, όπως γράφει η επιγραφή της γνωστής ασημένιας περόνης. Επίσης σε τάφο, Μακεδόνα πολεμιστή ο οποίος κάηκε, βρέθηκε να έχει γίνει θυσία αλόγου. Φαίνεται ότι από την μινωική εποχή συνήθιζαν στον Ελληνικό χώρο να θυσιάζουν τα άλογα των πολεμιστών στον τάφο τους για να συνυπάρχουν με αυτούς στον << άλλο κόσμο>>. Επειδή η παράσταση του δακτυλιδιού από το βαφειό, είναι μέρος της παράστασης του δακτυλιδιού των Αρχανών και τα ευρεθέντα εκεί κύπελλα έχουν κατασκευασθεί με κρητική τεχνική λεπτότητα, υποθέτω με κάποιο σκεπτικισμό, ότι οι ανωτέρω δυο τάφοι της Πελοποννήσου έχουν ως υπόδειγμα τον τάφο των Αρχανών.

Αξιοπρόσεκτο είναι ότι στα ανάκτορα της εποχής του Ατρέα συναντούμε πανομοιότυπες κατασκευές και από τα ίδια υλικά, όπως π.χ. η δεξαμενή καθαρμών στην βορειοδυτική πλευρά του ανακτόρου της Κνωσού είναι όμοια με ανάλογη στο ανάκτορο της Φαιστού και της Τίρυνθας όπως παρατηρεί ο Στ.Ξανθουδίδης. Οι Αρχάνες την εποχή αυτή έχουν στενή σχέση με την Κνωσό και μέσω αυτής συναλλάσσονται με τον έξω κόσμο. Η σχέση μάλιστα είναι τέτοια που μας δίνει το δικαίωμα να υποθέσουμε ότι ο Ατρεύς με την οικογένεια του διέμεναν στα δύο κτιριακά συγκροτήματα, ασκώντας παράλληλα και ιερατικά καθήκοντα, με τον Ατρέα αρχιερέα Κνωσού και τις πριγκίπισσες ιέρειες στις Αρχάνες και στο Ιερό κορυφής του Γιούκτα.

Παρατηρούμε επίσης ότι κατά την εποχή που ηγεμόνευε ο Ατρεύς στην Κνωσό και σε πολλές άλλες πόλεις της Κρήτης, υπήρχε μια έξαρση της σφραγιδογλυφίας. Το παράξενο δεν είναι αυτή η ίδια η έξαρση της σφραγιδογλυφίας, αλλά η σχεδίαση πάνω στις σφραγίδες κρητικών ιερογλυφικών, ανεξάρτητα εάν βρέθηκαν ή κατασκευάστηκαν στην Κρήτη ή στην ηπειρωτική Ελλάδα, κάτι το οποίο μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει αντιληπτό ότι αφορά μεγάλο ποσοστό αντικειμένων. Αξιοπρόσεκτο επίσης είναι το γεγονός ότι στα δακτυλίδια, στους σφραγιδόλιθους και στα διάφορα άλλα αντικείμενα που κατασκευάστηκαν την εποχή του Ατρέα οι επιγραφές των ιερογλυφικών είναι γραμμένες στην αντίστοιχη τοπική διάλεκτο της Ελληνικής γλώσσας. Π.χ. στο δακτυλίδι των Αρχανών και στο δακτυλίδι του Βαφειού η λέξη <<ζωνίτης>> είναι γραμμένη στην αντίστοιχη τοπική διάλεκτο. Όλες οι σφραγίδες έχουν επιγραφές ιερογλυφικών, οι οποίες σε μεγάλο τους ποσοστό διαβάζονται και μεταφράζονται σχετικά εύκολα.

Στο δακτυλίδι των Μυκηνών με τις τρεις γυναίκες που κλίνουν το κεφάλι και το κορμί τους από την μέση και πάνω, προς πλάγια κατεύθυνση, γράφει την λέξη <<οι κλίνουσες>>, κάτι το οποίο διέφυγε της προσοχής μέχρι σήμερα. Στο δακτυλίδι των Ισοπάτων γράφει την λέξη -κεμάς= μικρό ελάφι- που είναι η προσωνυμία <<Κεμήλιος>> του Διονύσου και αναφέρεται σε Διονυσιακή λατρεία κατά την οποία οι ιέρειες τρέχουν στα βουνά χορεύοντας με οργιαστικές μυστηριακές Διονυσιακές τελετουργικές κινήσεις (κατ' αγρούς Διονύσια). Ένα χορό τον οποίο επειδή δεν χόρεψαν οι κόρες του Μινύα στον Ορχομενό, περιφρονώντας την λατρεία του Διονύσου τιμωρήθηκαν από τον Θεό. Στο δακτυλίδι από την Φαιστό γράφει ότι ανήκει στην <<άνα>> = άλλος τύπος κλητικής της <<άνασσα>>, δηλαδή στην βασίλισσα. Στον πολυσυζητημένο σφραγιδόλιθο από το Σανατόριο, του οποίου η παράσταση χρησιμοποιείται ως σφραγίδα του Τ.Ε.Ι./Ηρακλείου, υπάρχει επιγραφή <<ακανθών>>, η οποία αναφέρει πως τα εικονιζόμενα ζώα είναι <<ίρεα>>, δηλαδή προορίζονται για θυσία. Η σφραγίδα δηλαδή τοποθετήθηκε με αυτήν την παράσταση, αντί πραγματικής θυσίας ζώων.

Όταν ο Ατρεύς ηγεμόνευε στην Κρήτη έχοντας υπό την διοίκηση του τον κρητικό στόλο με τους κρήτες ναυτικούς, έχομε πάλι, όπως την μινωική εποχή, τα πλοία να ταξιδεύουν στα πέρατα του κόσμου. Το όνομα του Ατρέα όπως και του Μίνωα έγινε γνωστό παντού. Ακόμα ακούμε στην Ισλανδία να αποκαλούν την θεατρική σκηνή Atridi, από τους Ατρείδες, σε αντίθεση με τους λοιπούς Ευρωπαίους που την αποκαλούν scena, escena, zene. Αλλά και στην Αγγλία βρέθηκαν Μυκηναϊκά όστρακα, παρόμοια των οποίων συναντούμε στο Βερβάτι κοντά στις Μυκήνες.

ΑΝΤΩΝΗΣ ΘΩΜΑ ΒΑΣΙΛΑΚΗΣ

Ερευνητής Προϊστορικών Γραφών

Βλυχιά - Κνωσού

Ηράκλειο - Κρήτης ,Τηλ. 081-235.509

home1.jpg (2786 bytes)

Escati Free Counter
You are Visitor No:

View Counter Stats από 30/11/2000