ποταμός "Καίρατος" στην Κνωσό

ΚΝΩΣΟΣ ΚΡΗΤΗ - kairatos river - KNOSSOS CRETE

 

 

ΟΙ ΕΤΕΟΚΡΗΤΙΚΕΣ (ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ) ΕΠΙΓΡΑΦΕΣ ΤΗΣ ΠΡΑΙΣΟΥ

ΚΑΙ

Η ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΒΟΡΕΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

Η επιγραφή αυτή για την οποία θα μιλήσομε αναλυτικά πιο κάτω βρέθηκε μαζί με άλλες δύο τεμαχισμένες και όχι ολόκληρες, σε λόφο της Πραισού που υπήρχε και βωμός. Ασχολήθηκε με το κείμενο στις αρχές του αιώνα ο Ιακ. Θωμόπουλος (ΠΕΛΑΣΓΙΚΑ 1912) και αργότερα τα τελευταία χρόνια ο Πωλ Φωρ (Πωλ Φωρ, ΚΡΗΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ τόμος ΚΗ-ΚΘ, 1988-1989), δεν μπόρεσαν όμως να κάνουν σωστή ανάγνωση με αποτέλεσμα να μην έχει νόημα η μετάφραση. Το κείμενο της εν λόγω επιγραφής παρά το ότι δεν διαβάζεται εύκολα όπως οι γραμμικές και τα ιερογλυφικά, ανταποκρίνεται με την γεωγραφία και τα ήθη των κατοίκων της περιοχής. Για τις άλλες δύο ετεοκρητικές επιγραφές που βρέθηκαν, δεν θα αναφέρομε τίποτα εδώ, διότι δεν μας δίνουν πλήρες κείμενο, επειδή είναι σπασμένες.

Πριν ασχοληθούμε με την  αλόβυτη   απιγραφη  PRA 1, θα εναφερθούμε στις Ετεοκρητικες επιγραφές που εχουν βρεθεί στην Κρήτη, για να μπορέσει ο αναγνώστης να σχηματίσει μια γενική εικόνα γύρω από τις επιγραφές αυτές. Μετά την κάθοδο των Δωριαίων οι Ετεοκρήτες   Μινωίτες ανέβηκαν σε ορεινες περιοχές της Κρήτης , οπου ίδρησαν διαφορες πόπλεις. Γνωστές από αυτές είναι η Αξός  Μυλοποτάμου Ρεθύμνης, ο Πρινιάς Μαλεβυζίου, το Βρώκαστρο, το Καβούσι, το Καρφί στο οροπέδιο Λασιθίου, ή Δρήρος και η Πραισός στην Ανατολική Κρήτη. Στη Δρήρο βρέθηκε ή δίγλωσση ετεοκρητική επίγραφή DRE 1A και Β, από τον   P.Demargne και  τoν  H.Van Effenterre, μέσα στο Δελφίνιο το 1936, μαζί με άλλες απιγραφές που βρέθηκαν πεταμένες  μέσα στη δεξαμενή. Οι περισσότερες από τις επιγραφές αυτές προέρχονται από την περιοχή της αγοράς και των δημόσιων κτηρίων που κάλυπταν το διάσελο των δύο λόφων.. Στην Πραισό  εκτός τις 3 μεγάλες επιγραφές που βρέθηκαν στην Ακρόπολη , την PRA1, PRA2 και PRa 3, βρέθηκε  η  PRA4 (=Ic III, V15) το 1904  από τον R.C.Bosanquet , στους Βαβέλους (Νέα Πραισός) η οποία βρήσκεται σήμερο στην επιγραφική συλλογή του Μουσείου Ηρακλειου και η PRA 5 (=I C III VI, 4, p137) στη θέση Περβόλια στην Νέα Πραισό, από τον G.Oliverio το 1924.   Επίσης  αγοράστηκε από το γιατρό Γιαμαλάκη στις 17/8/1953 μια επιγραφή  ετεοκρητική στο Ψυχρό Λασιθίου, η οποία βρίσκεται σήμερο στη   ομονυμη συλλογή του Μουσείου Ηρακλείου με αριθμό 1541, και ονομασία ARC (?) L.

Η 2η μεγάλη επιγραφή της Πραισού, βρέθηκε τον Ιούνιο του 1901, από τον Αγγλο   R.C. Bosanquet (Ann.Brit.Shool VIII 1901-1902 σελίς 142-143) στην  τρίτη ακρόπολη της Πραισού, μεταξύ των ερειπίων  του τείχους που περιέβαλλε το τέμενος στη Βόρεια είσοδο. Δημοσιεύθηκε πρώτα από τον R.S.Conway  στην επετηρίδα της Βρετανικής Αρχαιολογικής σχολής Αθηνών, στη σελίδα 126, με φωτογραφία  του ανασκαφέα  και η 3η βρέθηκε τον Ιούνιο του 1904   από τον ίδιο αρχαιολόγο. Το σχήμα των γραμμάτων στις τρεις μεγάλες επιγραφές, τις χρονολογεί  από 6 - 4ο αιώνα π.Χ.

Με την γλώσσα  αυτών των Ετεοκρητικών επιγραφών, ασχολήθηκε ο R.S.Conway. The Annual of British School  Athens  VIII  1901/02  σελίς  125 εξ.  και (Γ επιγραφή)  Χ 1903/04 σελίς 115 εξ. Ασχολήθηκαν και πολλοί άλλοι. Κανένας όμως δεν εδωσε  κείμενο σωστό και ερμηνία η οποία να συμφωνεί με την ερμηνία που έδωσε κάποιος αλλος.

praissosepig2.jpg (11239 bytes)    praissosepig3.jpg (16390 bytes)

 ΕΤΕΟΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΓΡΑΦΗ : PRA 1

 Η Α' ετεοκρητική επιγραφή βρέθηκε από τον Halbherr, το 1893 κατά τις ανασκαφές των Ιταλών στην Πραισό. Είναι γραμμένη βουστροφηδόν με αρχαϊκά γράμματα του Ιωνικού αλφαβήτου, που σημαίνει ότι ανήκει στον 6ο π.Χ. αιώνα. Πάνω σε πλάκα από ασβεστόλιθο που έχει ύψος 0,27μ. μήκος 0,34μ. και πάχος 0,14 μ, με χαραγμένα γράμματα στενά και μακρά ύψους 0.04μ.-0,042μ, στους επάνω στίχους, στους δε κάτω 0,055μ..Οι στίχοι χωρίζονται μεταξύ τους με οριζόντιες, αλλά όχι ακριβώς παράλληλες γραμμές. Η πέτρα διατηρείται καλά στην αριστερά και κάτω πλευρά όπως την βλέπει ο θεατής, ικανοποιητικά δε στην επάνω πλευρά, της οποίας μόνο οι γωνίες έχουν λίγο φθαρεί. Πάνω από τον πρώτο στίχο υπάρχει περιθώριο, όσο περίπου το μισό ύψος των γραμμάτων, έτσι αποκλείεται η υπόθεση της ύπαρξης και άλλου στίχου γραμμάτων πάνω από τούτο τον πρώτο. Βεβαιώνεται δε ότι έχομε προς τα πάνω, κάτω και αριστερά για πλήρη και αλώβητο επιγραφή. Στο κάτω όμως μισό της δεξιάς πλευράς λείπει από φθορά του λίθου ένα μέρος, του οποίου το μέγιστο πλάτος στον κάτω στίχο δεν πρέπει να υπερβαίνει το πλάτος ενός γράμματος. Η πίσω επιφάνεια του λίθου, όπως και η πάνω του πλευρά φέρει εντομές, χάρη της τοποθέτησης της ασβέστου κατά την εντοίχιση. Στην πάνω δε πλευρά που δεν είναι οριζόντια, αλλά είναι λίγο επικλινής προς τα πίσω, υπάρχει λίγο πιο πάνω και πίσω από το πρώτο Κ (τουΝΚΑΛ) και από πάνω προς τα κάτω, μακρύ αυλάκι βάθους 0.002μ. - 0,012μ. και μήκους 0,037μ.. Η διεύθυνση αυτή του αυλακιού χρησίμευε προφανώς ως υποδοχή σιδερένιου υποστηρίγματος, και έχει υπαγορεύσει την εικασία ότι η πλάκα αυτή ήταν συνδεμένη με άλλη ίσου μεγέθους, με σιδερένια οριζόντια ράβδο, της οποίας τα υπό ορθή γωνία προς τα κάτω άκρα ήταν σφηνωμένα στο πάνω αυλάκι που υπήρχε σε κάθε μια από τις κολλημένες πλάκες. Εικάζεται έτσι ότι όλη η επιγραφή αποτελείτο από δύο κολλημένες μεταξύ τους πλάκες, εκ των οποίων σήμερα έχουμε την μία μόνο, την αριστερή.

Η επιγραφή δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1894 από τον Comparetti, ( Mon. Antich. III  1894 σελ. 449-450) έπειτα από τον Evans (Journal Hell.Stud.XIV,1894 ,σελ.355) και τέλος από τον Conway (Annual Brit.School VIII 1901-1902,σελ.131). Η φωτογραφία που έχομε, ελήφθη από τον Halberr που ανακάλυψε την επιγραφή, και δημοσιεύθηκε πρώτη φορά από τον Evans.Το σχεδιάγραμμα της επιγραφής που έχομε είναι αυτό που σχεδίασε ο Comparetti διορθωμένο σε μερικά σημεία από αυτό που σχεδίασε ο Evans.

Όπως συμφωνούν όλοι η επιγραφή διαβάζεται από την πλάκα ως εξής.

1) . . . Ν Κ Α Λ Μ Η Τ Κ Ε -

2) Ο Σ Ι Β Α Ρ Ξ Ε Ι Α . . Ο

3) Α Ρ Κ[Ι]Α Π Σ Ε Τ Ι Μ Ε Γ Ν

4) Α Ρ Κ Α Κ Ο Κ Λ Ε Σ Ι Γ Ε Π

5) . Α Σ Ε Π Γ Ν Α Ν Α Ι Τ

 Δεν θα προσπαθήσω να συμπληρώσω τα φθαρμένα γράμματα της επιγραφής, επειδή και χωρίς αυτά το νόημα της, παραμένει το ίδιο. Διαβάζω την επιγραφή συμπληρώνοντας μόνο τα γράμματα που λείπουν από τις λέξεις της αρχαϊκής διαλέκτου, τα οποία αρχικά θέτω μέσα σε παρένθεση.

1)(ΤΗ)Ν ΚΑΛ(Η) ΜΗΤ(ΕΡΑ) Κ(Λ)Ε-

2)ΟΣ ΙΒΑΡ(ΕΙΑ) ΞΕΙ(Τ)Α(Ν)Ο

3)ΑΡΚ(Ι)ΑΠ ΣΕΤΙ ΜΕ ΓΝ(ΑΘΟ)

4)ΑΡΚΑΚΟΚΛΕΣΙ ΓΕΠ(Α)-

5)(Σ)Α ΣΕΠ(ΤΟ) ΓΝΑ(ΘΟ) ΝΑΪ Τ(ΟΥΤΟ)

 και σε ολοκληρωμένο κείμενο με την μετάφραση των λέξεων κάτω από αυτές.

ΤΗΝ  ΚΑΛΗ  ΜΗΤΕΡΑ  ΚΛΕΟΣ ,   ΙΒΑΡΕΙΑ  ΞΕΙΤΑΝΟ

Στην μεγάλη μητέρα την ξακουστή, στον κόλπο της Ιτάνου

ΑΡΚΙΑΠ  ΣΕΤΙ  ΜΕ  ΓΝΑΘΟ,

σε θαλάσσια θέση κοντά στην αιχμή (του ακρωτηρίου)

ΑΡΚΑΚΟΚΛΕΣΙ  ΓΕΠΑΣΑ

Ξακουστός από τους αρχαίους χρόνους , σε όλη τη γη,

ΣΕΠΤΟ  ΓΝΑΘΟ  ΝΑΪ  ΤΟΥΤΟ

ο θαυμάσιος αυτός ναός στην αιχμή (του ακρωτηρίου)

Μετάφραση με συνέχεια των λέξεων.

 Στην μεγάλη μητέρα την ξακουστή, στον κόλπο της Ιτάνου, σε θαλάσσια θέση κοντά στην αιχμή (του ακρωτηρίου). Ξακουστός, από τους αρχαίους χρόνους σε όλη την γη, ο θαυμάσιος αυτός ναός στην αιχμή (του ακρωτηρίου).

Επαληθεύεται από την ανάγνωση ότι οι πελασγοί από το ανατολικό Αιγαίο μεσω Πελοποννήσου πέρασαν στην Κρήτη, αφού παρατηρούμε λακωνική επίδραση στην γραφή, όπως π.χ. στην λέξη ΣΕΤΙ= Θέση , έχομε αντί του Θ το Σ., και το Τ αντί Σ, όπως συμβαίνει στην αιολική και Δωρική.

Την περιγραφή που γίνεται στο κείμενο της επιγραφής, εύκολα μπορεί σήμερα να εξακριβώσει 'οποιοσδήποτε επισκεφθεί την τοποθεσία βόρεια της Ιτάνου.

Με δεδομένη την αντιδικία Πραισού και Ιτάνου για το ιερό του Δικταίου Δία, φαίνεται από την επιγραφή η σπουδαιότητα του ναού της Μεγάλης Μητέρας σε μια εποχή μάλιστα που είχε κυριαρχήσει η Πραισός στο βορειοανατολικό αυτό άκρο της Κρήτης. Αποδεικνύεται ότι στην θέση αυτή της Ανατολικής Κρήτης, έχομε ναό μεγάλης φήμης, όπως στην Δυτική Κρήτη το ονομαστό ιερό της Δίκτυννας (Βριτομάρτιδος) επί της ανατολικής πλευράς της χερσονήσου που στην αρχαιότητα ονομαζόταν Τίτυρος, 4 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά του ακρωτηρίου Σπάθα στην περιοχή Κίσσαμου.

Στην Ιτανο σύμφωνα με τον μύθο οι Αργοναύτες έκτισαν ναό της Αθηνάς. Πράγματι υπήρχε στην πόλη ναός της Πολιάδος Αθηνάς. Άλλος ναός της Σαμωνίας Αθηνάς, πιθανόν της εφευρέτριας της ναυσιπλοΐας και προστάτιδας των πλοίων, ήταν στο Σαμώνιο ακρωτήρι (Σίδερο), σήμερα σκεπασμένος από την άμμο. Δεδομένου ότι η Αθηνά είχε και το προσωνύμιο <<Μεγάλη Μητέρα>>, πρέπει ο ναός που αναφέρεται στην επιγραφή της πέτρας, την εποχή που γράφτηκε, να ήταν ο αφιερωμένος στην Σαμωνία Αθηνά, του ακρωτηρίου, στην αιχμή όπως γράφει, στον κόλπο της Ιτάνου. Εξάλλου στην Κρήτη η Αθηνά είχε το προσωνύμιο Σαμωνία. Ίσως διερωτηθεί κάποιος εάν το προσωνύμιο <<Σαμωνία>> δόθηκε στην Αθηνά από το ακρωτήρι ή το έδωσε η Αθηνά σ'αυτό το μέρος. Πιθανότερη περίπτωση είναι η δεύτερη, δηλαδή το ακρωτήρι πήρε το όνομα από την Αθηνά, η οποία ήταν θεά της καταιγίδας και της αστραπής, αφού στους περισσότερους Ασιατικούς και Ευρωπαϊκούς λαούς η καταιγίδα παρομοιάζεται με αγώνα των θεών εναντίον φοβερών δαιμόνων, η αστραπή ως όπλο και ο κεραυνός ως πολεμική κραυγή ή οιωνός νίκης. Κατά τον Ησύχιο: σαμώση = <<κεραυνώση>>.

Η μεταγενέστερη ονομασία του ακρωτηρίου οφείλεται στην Μονή του Αγίου Ισιδώρου που υπάρχει στο ακρότατο σημείο του, η οποία είναι ίσως παλαιότερη και από την Μονή Τοπλού. Όπως πιστεύουν δε πολλοί, οι μοναχοί του Αγίου Ισιδώρου εξ αιτίας των πειρατικών επιδρομών κατέφυγαν σε ασφαλέστερη θέση και απετέλεσαν τον αρχικό μοναστικό πυρήνα της μεγάλης Μονής της Κυρίας Ακρωτηριανής. Εάν αυτό είναι σωστό, δείχνει ότι ήταν γνωστή στους μοναχούς η ύπαρξη του ναού της μεγάλης μητέρας στο ακρωτήρι και επηρεασμένοι από αυτό έκτισαν το μοναστήρι της Μεγάλης Χριστιανικής μητέρας. Ο παλαιότερα ξακουστός και θαυμαστός ναός της Μεγάλης Μητέρας, από την μινωική εποχή, ίσως ήταν της Κυβέλης ή της Ρέας, με μεγαλύτερη πιθανότητα την δεύτερη, εάν η ύπαρξη του ναού συνδυαστεί με την λατρεία του Δικταίου Διός στον Ρουσόλακο.

Μετά από αυτήν την ανάγνωση του κειμένου πιστεύω ότι η επιγραφή ήταν τοποθετημένη σε πολυσύχναστο δρόμο της Πραισού για να ενημερώνει το λαό, αλλά και τους ξένους που επισκεπτόταν τον απόκρημνο λόφο-βωμό, (γιατί εκεί βρέθηκε), ότι υπάρχει αυτός ο διάσημος ναός στο ακρότατο σημείο του ακρωτηρίου βόρεια της Ιτάνου. Υπάρχει όμως και η περίπτωση να λάτρευαν και να έκαναν θυσίες στο βωμό του λόφου ,προς τιμή της Μεγάλης Μητέρας Ακρωτηριανής. Δεν πρέπει να φανεί παράξενο εάν πούμε ότι η σημερινή Παναγία Ακρωτηριανή της μονής Τοπλού είναι σε φήμη, συνέχεια της μινωικής Μεγάλης Μητέρας Ακρωτηριανής ,ανεξάρτητα αν ο ένας ναός είναι σε διαφορετικό μέρος του ακρωτηρίου από τον άλλο.

ΛΕΞΕΙΣ

Αρχία = κόρη του Ωκεανού (μεταφορικά η θάλασσα). (Εγκ.Παπυρος-Λαρούς-Μπριτάννικα)

Ιβαρι = το βιβάρι = κλειστός θαλάσσιος χώρος όπου εκτρέφονται ψάρια. (Εκ. Π.Λ. Μ.)

Γνάθος = πορθμός, αιχμή.(Εγκ.Π.Λ.Μ.)

Σεπτός = θαυμάσιος. ( Εγκ.Π.Λ.Μ)

Κλέος = φήμη, λόγος, δόξα. Αρχική σημασία: <<αυτό για το οποίο ακούει κανείς πολλά>>, προβλ. και νεοελ. ξακουστός. (Εγκ. Π.Λ.Μ.)

Αρχαϊκός,-ή,-όν= [αρχαίος]. αυτός που μιμείται ή θυμίζει τους αρχαίους στη γλώσσα, στις σκέψεις ή στο ντύσιμο. (Εγκ. Π.Λ.Μ.)

Αρκακοκλεσι = αρχακο-κλεσι < αρχαϊκό + κλέος .

έμεν και έμεναι =(απαρεμφ.) είναι (Εγκ.Π.Λ.Μ.)

γέα = γη, (γεα-πάσα=γεπασα) (Εγκ.Π.Λ.Μ.)

Όλες οι λέξεις έχουν αντίστοιχες ερμηνείες και στα άλλα λεξικά

Βιβλιογραφία

1.Εγκ.Παπυρος-Λαρους-Μπριτάννικα

2.Λεξικά της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης: α. Ι.Σταματάκου β.Liddell-scott

3.Ι.ΠΑΝΤΑΖΙΔΟΥ: <<Ομηρικόν Λεξικόν>>

4.Jan de Groot: <<Ομηρικό Λεξιλόγιο>>

5.ΛΕΞΙΚΑ ΡΗΜΑΤΩΝ: 1.Π.Διαμαντάκου, 2.Κονταίος 3. Ι.Ρώσση 4.Β.Π.Βλάχου

5.Στ.Πατάκης-Μιχ.Τζιράκης.

6. Ι.ΘΩΜΟΠΟΥΛΟΥ: <<ΠΕΛΑΣΓΙΚΑ>>

7.Χριστ. Μπουοντελμόντι: <<ΕΝΑΣ ΓΥΡΟΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΣΤΑ 1415>>

8.Ιωσήφ Χατζιδάκης: <<ΠΕΡΙΗΓΗΣΙΣ ΕΙΣ ΚΡΗΤΗΝ>>

9.Ν.Ψιλάκη: <<ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΕΡΗΜΗΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ>>

10.Β.Ψιλάκη: <<ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ>>

11.ΠΩΛ ΦΩΡ: (άρθρο) .ΚΡΗΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ τόμος ΚΗ-ΚΘ ,1988-1989

12.Στέργιος Σπανάκης : ΚΡΗΤΗ (ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ-ΙΣΤΟΡΙΑ-ΑΡΧΑΟΛΟΓΙΑ)

 

Αντώνης Βασιλάκης του Θωμά
Αναγνώστης, μεταφραστής, Πελασγικών, μινωικών γραφών και του Δίσκου της Φαιστού στο κρυφό και φανερό κείμενο. Ρωμαϊκές επιγραφές σε νομίσματα. Επιγραφές Κυπρομινωικής Γραμμικής γραφής και Κυπρομινωικών ιερογλυφικών..
Βλυχιά Κνωσού
Όχι αρχαιολόγος.
(Γράφω όχι αρχαιολόγος, διότι το <<αρχαιολόγος>> καλύπτει μόνο το 1/100 , των γνώσεων που χρειάζονται , για την δουλειά που κάνω, στην ανάγνωση και μετάφραση, των επιγραφών Γραμμικής Α, και κρητικών (ελληνικών) ιερογλυφικών).

e-mail: kairatos@kairatos.com.gr

 home1.jpg (2786 bytes)

Escati Free Counter
You are Visitor No:

View Counter Stats από 30/11/2000

 

 

 

 

horizontal rule

Questions or problems regarding this web site should be directed to [kairatos@kairatos.com.gr].
Copyright © 2000-2014[kairatos.com.gr][ANTONIS THOMAS VASILAKIS]. All rights reserved.
Last modified: Κυριακή, 22 Φεβρουαρίου 2015 11:09 μμ.

Για να ακούτε και την μουσική σε όσες σελίδες υπάρχει χρησιμοποιήστε Microsoft  internet explorer

Αν υπάρχει πρόβλημα στη σελίδα ενημερώστε με. kairatos@kairatos.com.gr