ΕΚΔΟΣΕΙΣ "ΚΑΙΡΑΤΟΣ"-KAIRATOS "EDITIONS

ΒΛΥΧΙΑ   ΚΝΩΣΟΥ-ΗΡΑΚΛΕΙΟ  ΚΡΗΤΗΣ

http://www.kairatos.com.gr     e-mail: kairatos@hol.gr Kairatos=Knossos

ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (1883-1957)

Στο χώρο της ελληνικής πεζογραφίας, ο Ν. Καζαντζάκης (1883-1957) ήλθε να προσθέσει τον μεστό λόγο του με τις πολύχρονες αναζητήσεις του και την εναγώνια προσπάθειά του να "βρη" το Θεό. Ο Θεός, η υλοποίηση μιας βιοθεωρίας ικανής να επιλύσει τα άμεσα προβλήματα του σκεπτομένου ανθρώπου, βασάνισε πολύ τον Καζαντζάκη και ερμηνεύει τις κατά καιρούς αισθητικές και κοινωνικές προτιμήσεις του. Από τον ασκητισμό του Βούδα, τον πλάνητα βίο του Οδυσσέα, την ταπεινοφροσύνη του Ιησού και την υπεροψία του Νίτσε, θα βγει τελικά ο κόσμος του Καζαντζάκη, ένας κόσμος που καθρεφτίζεται στις σελίδες των έργων του και επισημαίνει τις διαθέσεις και τη φύση των προβληματισμών του. Δεν υπάρχει είδος γραπτού λόγου, που να μη γνώρισε την τυραννική παρουσία του στοχασμού του. Η ποίηση που υπήρξε νεανική του προτίμηση, θα τον ελκύσει και στα ώριμα χρόνια με την γλωσσοπλαστική πολυμέρεια της "Οδύσσειας" (1938). Το θέατρο θα τον απασχολήσει με μια σειρά τραγωδίες, όπου ο μελετητής του θα βρει απαντήσεις σε πολλά ερωτήματα. 'Ομως η προσφορά του βρίσκεται στην πεζογραφία , σε αυτήν θα εκδηλωθεί "κατ' ανιούσαν κλίμακα" η δυναμικότητα του λόγου του και η βαθύτητα του στοχασμού του. Πολυταξιδευμένος, γνώρισε, γεύθηκε, αισθάνθηκε τον άνθρωπο σε όλη την έκταση της αγωνίας του και τις εντυπώσεις του τις διοχέτευσε στα ταξιδιωτικά κείμενά του, με τα οποία ανέβασε τα οδοιπορικά στο επίπεδο της καθαρής λογοτεχνίας. Στα ταξιδιωτικά του, βρίσκονται όλα τα προτερήματ α και τα ελαττώματα του πεζού λόγου του, οι πιο γνήσιες στιγμές των αναζητήσεών του. Στις σελίδες τους προαναγγέλλεται ο μυθιστοριογάφος, ο δημιουργός που έστησε και ζωντάνεψε μορφές σαν τον Ζορμπά και τον Καπετάν Μιχάλη και μπόρεσε με αυτές να διαβρώσει το φράγμα της απομόνωσης της λογοτεχνίας μας, με την παγκόσμια αναγνώριση του έργου του. Υστερα από μια σειρά ανεπιτυχείς προσπάθειες που περικλείουν όμως αξιόλογες σελίδες, ο Καζαντζάκης με τον "Βίο και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά" επιχειρεί την μεγάλη εξόρμηση που τελικά θα τον δικαιώσει και θα τον καθιερώσει. Ο "Ζορμπάς" (1946) είναι η "άλλη φωνή" του Καζαντζάκη, η άρνηση του ασκητισμού και η αποθέωση της ζωής. Αυτός ο αμόρφωτος, αυτός ο πρωτόγονος , είναι στην πραγματικότητα ο τέλειος άνθρωπος που περιφρονεί τη μεταφυσική των "σπουδασμένων" και διακηρύττει εμφαντικά τον πρωτογονισμό του ανεβάζοντας τον σε σύμβολο την επιταγή. Με τον "Καπετάν Μιχάλη" (1953) η αποθέωση της ζωής παραμερίζεται για την αποθέωση της Ελευθερίας . Η πονεμένη μορφή της Κρήτης που αγωνίζεται, είναι ένα σύμβολο με γενικότερες προεκτάσεις. Ο Καπετάν Μιχάλης δεν γνωρίζει άλλο χρέος από τούτο να μάχεται κατά των τυράννων της πατρίδας του. Και το χρέος αυτό, χρέος καθολικό, δεν αφορά πια στην Κρήτη, απλώνεται και κυκλώνει τη γη. Ο "Καπετάν Μιχάλης" είναι η φωνή της συνείδησης ενός ολόκληρου κόσμου. Αυτή τη φωνή θα την ξαναβρούμε και στο "Ο Χριστός ξανασταυρώνεται" (1955), βιβλίο κατώτερο σε μορφή από τα προηγούμενα, αλλά όχι λιγότερο αξιόλογο στο σύνολό του. Ο Μανωλιός και ο Παπα-Φώτης είναι ενωμένοι στη συνείδηση του χρέους ο καθένας από τη σκοπιά του, οδεύουν μαζί τον τραχύ ανήφορο, ξέρουν και οι δύο τις συνέπειες και το τέλος. Φαινομενικά άλλης υφής ο "Φτωχούλης του Θεού" (1956) είναι στην πραγματικότητα συνειδητό συμπλήρωμα των άλλων, το τελευταίο μέρος μιας τετραλογίας γραμμένης με πολύ αίμα και πολύ στοχασμό. Ο Καζαντζάκης κάποτε είπε: "Χώμα πολύ θέλω και πολύν ανθό". Στον "Φτωχούλη του Θεού", ο "Ανθός" υπερισχύει , ο Φραγκίσκος της Ασσίζης που μιλούσε με τα πουλιά, μιλά και στις ψυχές των ανθρώπων με την καλωσύνη και την πραότητα του ανθρώπου που νίκησε τις επιθυμίες του. Στον κύκλο των μεγάλων του έργων θα προσθέσουμε και την "Αναφορά στον Γκρέκο" (1961), αυτοβιογραφικές σελίδες, στις οποίες δίδεται με την νηφαλιότητα των μεγάλων στοχασμών, η αγωνία της ψυχής του στην αναζήτηση της οριστικής ερμηνείας του κόσμου. Ο Καζαντζάκης με την όρθια φλόγα του στοχασμού του ήταν φυσικό να προκαλέσει τη θέση όσο και την άρνηση. Μοίρα των μεγάλων. Ο Παλαμάς, ο Καβάφης, ο Παπαδιαμάντης, δεν είναι τυχαία παραδείγμα τα. Ο Καζαντζάκης δεν πρόκειται βέβαια να μειωθεί από την άρνηση. Τις περγαμηνές του τις κέρδισε με το μέγα πάθος που διαπνέει το έργο του, έργο συνειδητού καλλιτέχνη και γνήσιου στοχαστή. Το έργο του μεταφρασμένο σε τριάντα γλώσσες, αποτελεί μιαν αδιάψευστη απόδειξη της υπεροχής του. Την υπεροχή αυτή περισσότερο από τις επικρίσεις των αρνητών, την καθιερώνει η μεταθανάτια καταξίωσή του στο εξωτερικό. Οι ξένοι, απαλλαγμένοι από προκαταλήψεις, μπορούν ασφαλώς να δουν καθαρότερα .

                                                                                   1on.gif (2742 bytes)ΣΥΝΕΧΕΙΑ...arrow2.gif (362 bytes)