ΡΥΤΟ   ΘΕΡΙΣΤΩΝ   ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΑΣ  (ΥΡΣΩ)     

               ΤΟ ΑΓΓΕΙΟ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΠΟΤΕ ΟΛΟΚΛΗΡΟ

 

                            Ρυτό Θεριστών Β’

 

           Σέ ένα οδηγο γιά την Κρήτη ,η κ.Ναννω Μαρινάτου περιγράφοντας τό <<ανάκτορο>> της Αγίας Τριάδας,καί ιδικά γιά την

           δυτική πτέρυγα ,κάνει ορισμένες υποθέσεις πολύ σωστές,

           παρά τό ότι δέν γνωρίζει τό Ελληνικό κείμενο πού είναι  γραμμένο στό δίσκο της Φαιστού.Γράφει:<<Προχωρώντας πρός

           βορρά φθάνουμε στό βόρειο τμήμα της δυτικής πτέρυγας.  Εδώ τά διαμερίσματα αλλάζουν χαρακτήρα.Είναι μεγαλύτερα

           καί συνδέονται μέ πολύθυρα (2).Τέτοια διαμερίσματα έχουμε στά ανάκτορα καί τά ονόμασα <<τελετουργικά>>.Η συνη-

           θισμένη άποψη όμως θέλει εκεί τά κατοικίδια διαμερίσματα, τά οποία συμπεριλαμβάνουν υπνοδωμάτιο,σαλόνι καί τό

           λουτρό τού κυρίου της βίλλας.Αυτό είναι τελείως απίθανο όμως.Τό κύριο καί μεγαλύτερο δωμάτιο εχρησιμοποιείτο γιά

           τελετουργικά δείπνα. Αυτό φαίνεται από τά ευρήματα: ένα πιάτο,κωνικά κύπελλα καί μιά χύτρα βρέθηκαν εκεί. Τό

           λεγόμενο υπνοδωμάτιο (βόρεια από τό 3) είναι πολύ μικρό μέ μιά υψωμένη βάση πού θεωρείται κρεββάτι, καί είναι

           παράρτημα ενός άλλου δωματίου μέ πάγκους πού ανοίγει πρός στήν μεγάλη αίθουσα των πολυθύρων. Οσο γιά τό μικρό

           δωμάτιο πού θεωρείται κοιτώνας, σ'αυτό κάποια μυστική τελετουργία θά εκτελείτο, εφ'όσον είναι καί σκοτεινό

           αλλά καί τόσο κοντά σε χώρους επίσημους. Στά βόρεια υπήρχαν μικρά δωμάτια τά οποία,άν καί μικρά,έχουν

           θρησκευτικό χαρακτήρα. Εκεί βρέθηκαν οί περίφημες τοιχογραφίες τής Αγίας Τριάδας στό μουσείο Ηρακλείου.

           Η πιό γνωστή σχεδόν είναι αυτή πού απεικονίζει μιά γάτα έτοιμη νά ορμήσει σ'ένα πουλί. Η γάτα είναι μέρος μιάς

           σύνθεσης τό υπόλοιπο της οποίας παρουσιάζει μιά καθιστή γιναικεία μορφή (προφανώς τήν θεότητα),καί γυναίκες πού

           μαζεύουν κρόκους. Η θρησκευτική σημασία της τοιχογραφίας ενισχύει τήν άποψη ότι τά επίσημα διαμερίσματα μέ τό

           πολύθυρο είναι τελετουργικά μάλλον παρά ιδιωτικά. Μέ όλα αυτά τά δωμάτια συνδέεται καί ένα δωμάτιο(4) στό

           οποίο βρέθηκαν πολλά σφραγίσματα, καί τό οποίο θά ήταν αρχείο.Ανατολικότερα, στό κέντρο τού κτηρίου, υπήρχαν

           αποθήκες. Οί πίθοι περιείχαν σιτηρά,λάδι καί κέρατα κατσικών τά οποία ήταν μάλλον υπολείμματα από τά

           θυσιασμένα ζώα πού είχαν φυλαχθή.Υπήρχαν επίσης ρυτά ανάμεσα στούς πίθους τα οποία θάείχαν χρησιμοποιηθή γιά

           σπονδές ώστε νά επιτευχθή καλή σοδειά. Η ύπαρξη λατρευτικών σκευών ανάμεσα στά αποθηκευτικά σκευη ειναι μιά

           ακόμα ένδειξη τής στενής σχέσης της οικονομίας μέ τήν θρησκεία στην μινωική κοινωνία.Από τον επάνω όροφο

           έπεσαν σημαντικά λίθινα αγγεία πού μπορεί κανείς νά δεί στό μουσείο Ηρακλείου. Μερικά από αυτά είναι τό

           αγγείο των Θεριστών πού παριστάνει σκηνή θερισμού μέ έναν ιερέα νά οδηγεί την πομπή. Ενα άλλο αγγείο από

           στεατίτη παριστάνει ένα νεαρό πρίγκηπα ή ιερέα πού δέχεται μιά σειρά από άνδρες πού τούς οδηγεί ένας άλλος

           αξιωματούχος. Οί άνδρες φέρνουν δέρματα ζώων γιά νά τά προσφέρουν στόν πρώτο αξιωματούχο, τού οποίου η σπου-

           δαιότητα φαίνεται από τά κοσμήματα του.>>.

         Ο Ι.Σακελλαράκης,στόν εικονογραφημένο Οδηγό τού Μουσείου Ηρακλείου,  Εκδοτικής Αθηνών,γιά τό ρυτό των θεριστών γράφει:

         <<Στό ρυτό των θεριστών σέ πρόστυπο(χαμηλό) ανάγλυφο έχει αποδοθεί μιά πομπή ανδρών σέ ομάδες ανά δύο,πού επιστρέφουν

           από τίς γεωργικές τους εργασίες, μέ τά εργαλεία στόν ώμο,θρινάκια γιά τό λίχνισμα των σιτηρών.Ισως είναι μιά πομπή

          λατρευτική,ακόμη, γιατί ο πρώτος της πομπής μέ τά μακριά μαλλιά, που κρατάει ένα ραβδί,φορεί ένα περιεργο ιερατικό φόρεμα

          μέ φολίδες καί κρόσσια. Μιά ομάδα τραγουδάει,ενώ ένας από τούς μουσικούς κτατάει ένα σείστρο.

         Η ζωντάνια στήν απόδοση τής σκηνής φτάνει στό κατακόρυφο σέ μιά λεπτομέρεια.Ενας από τους ανθρώπους χάνει τό ρυθμό

         τού βηματισμού καί κλονίζεται,ενώ ο συνάδελφος του,πού προπορεύεται, στρέφει τό κεφάλι περιπαικτικά.Τό αγγείο είχε

         κατασκευαστεί σέ τρία κομμάτια,από τά οποία σώθηκαν τό ανώτερο μισό καί ο ξεχωριστός,ένθετος λαιμός.>>.

         Ο Κ.Δαβάρας σέ οδηγό γιά την Αγία Τριάδα γράφει(εμείς βάζομε τούς αριθμούς δωματίων της κ.Μαρινάτου):

         <<Από τρείς θύρες στό βάθος μπαίνουμε στό δωμάτιο 3,μέ αναστηλωμένο πεζούλι γύρω στους τοίχους. Αυτοί είναι ντυμένοι

          μέ πολυτελή ορθομαρμάρωση, με ενδιάμεσες θέσεις γιά κάθετα ξύλινα δοκάρια που συγκρατούσαν τήν κατασκευή

          καί της έδιναν συνοχή κι ελαστικότητα γιά τους συχνούς σεισμούς. Η θύρα αριστερά οδηγεί σ'ένα δωματιάκι μέ

          αξιοπρόσεκτο χαρακτηριστικό: μία υπερυψωμένη ορθογώνια γυψόπλακα που θεωρείται ότι χρησιμευε για ύπνο.

          Νότια του δωματίου 3,υπάρχει σκάλα από γυψόλιθο που οδηγούσε στόν πάνω όροφο καί είναι προσιτή από μία θύρα

          στη νότια πλευρά τού δωματίου 2>>. Στά δυτικά υπαρχει πλακόστρωτο πού οδηγούσε στό λιμανι,καί στά ανατολικά

          άλο πού οδηγούσε μάλον στην Φαιστό.

           Αυτά όλα τά γράφομε μέ παραστάτική λεπτομέρεια διότι παρακάτω σε συσχέτισμό μέ τό ανάκτορο της Φαιστού,

           καί μέ τόν δίσκο της Φαιστού, θά αποδείξομε ότι η κ. Μαρινάτου σκέφτηκε σωστά ,ότι τό ρυτό τών θεριστών

           δέν κατασκευάστηκε η δέν σχεδιάστηκε ποτέ από την μέση καί κάτω καί ότι η περιοχή είχε μεγάλη επιροή

           θρησκευτική καί κοινωνική στόν υπόλοιπο κόσμο.

          Τώρα θά αφίσομε τόν κ.Στ.Αλέξιου,μέσα από τό βιβλίο του, Μινωικος Πολιτισμός,νά περιγράψει τά κτιρια στά οποία

           βρέθηκε ο Δίσκος της Φαιστού,τά γνωστά μέ τούς αριθμούς 101,102,103,διότι χρειάζεται η περιγραφή τους.

           <<Επισκεπτόμεθα ένα σύνολο κτισμάτων,πού ευρίσκεται βορειοανατολικώς του ανακτόρου(101-104). Τό ανατολι-

           κώτερον τμήμα των κτισμάτων έχει προσανατολισμόν διαφορετικόν από τό παλάτι καί πιθανώς δέ αποτελεί

           μέρος αυτού, αλλά ιδιαίτερον οικοδομικόν συγκρότημα εμμέσσως εξαρτώμενον από τό ανάκτορον.Δέν αποκλεί-

           εται νά πρόκειται περί ιδιωτικής οικίας. Η χρήσις μικρών αδρώς πελεκημένων λίθων εις τάς οικοδομάς αυτάς

           δεικνύει,κατά τους Ιταλούς ανασκαφείς , ότι αύται ανήκουν είς τήν εποχήν των παλαιών ανακτόρων,εχρησιμοποι-

           ήθηκαν ομως καί κατά την νεοανακτορικήν εποχήν. Τό πρώτον από τά κτίσματα αυτά (101)είναι περίφημον,διότι

           εκεί ανεκαλύφθη ο πασίγνωστος πήλινος δίσκος της Φαιστού,ο οποίος φέρει μακράν ιερογλυφικήν επιγραφήν

           αγνώστου περιεχομένου. Ο δίσκος ευρέθη εις επίμηκες στενον δωμάτιον, πού υπάρχει νοτίως του ανατολικού

           άκρου μιάς σειράς διαχωρισμάτων σχηματιζομένων από μικρούς τοίχους.Οι τοίχοι είχαν κτισθή μέ πλίνθους

           από χώμα καί άχυρον,οι οποίοι είχαν ξηρανθή εις τόν ήλιον. Ο δίσκος ευρέθη μαζί μέ κεραμικήν ΜΜ ΙΙΙβ

           χρόνων καί μέ τέφραν, άνθρακας καί καμμένα οστά βοών, πού ίσως δεικνύουν ότι τό στενόν αυτό καί χωρίς

          θύρας δωμάτιον είναι αποθέτης. Κατά τούς ανασκαφείς ο δίσκος είχε πέσει από τόν

           ανώτερον όροφον. Μαζί μέ αυτόν ευρέθη καί μια πινακίς του συστήματος Α καί ένεκα τούτου υπέθεσεν ο Pernier

           ότι εις τό συγκρότημα 101 ευρίσκοντο <<τά αρχεία>>  τού ανακτόρου.Πιθανώτερον όμως είναι, ώς ελέχθη,

          ότι ο χώρος είχεν ιερόν χαρακτήρα,αφού άλλωστε καί τό κείμενον του δίσκου είναι,ώς εικάζεται,λατρευτικό.

           Η ιερότης του τμήματος αυτού φαίνεται καί από έν άλλο στοιχείον:αμέσως πρός ανάτολάς των <<θησαυροφυλακίων>>

           υπάρχει μικρόν τετράγωνον δωμάτιον (102)μέ κεντρικόν πεσσόν,εντός του οποίου ευρέθη πήλινον σπονδικόν σκεύος

           ή <<ρυτόν>>είς σχήμα ταύρου.Αφθονα οικιακά σκεύη καί τριποδικαί χύτραι,πού ευρέθησαν είς τό δωμάτιον αυτό,

           έκαμαν τόν Pernier νά υποθέση ότι πρόκειται περί μαγειρίου,αλλά γνωρίζομεν ότι καί είς άλλα ιερά ηδύνατο νά

          παρασκευάζεται τροφή.Ισως υπήρχε καί ανώτερον ιερόν, μέ κίονα επάνω από τόν τετράγωνον στύλον, καί

           από αυτό προήλθεν ο δίσκος. Πρός ανατολάς του δωματίου μέ τόν πεσσόν ευρίσκεται μικρά ορθογώνια αποθήκη

           οικιακών σκευών, σχήματος ομοίου μέ τό δωμάτιο του δίσκου καί κλιμακοστάσιον διά την άνοδον εις τόν

           ανώτερον όροφον, του οποίου αί βαθμίδες δέν σώζονται.>>.

           Τά δωμάτια αυτά ήταν ένα ανεξάρτητο συγκρότημα αλλά προσαρτιμένο στό ανάκτορο. Μάλιστα έχει δική του είσοδο

           από βορρά.

           Γιά τά Μάλια η Σ.Λογιαδου-Πλατωνος,γράφει: <<Στό βορειο δυτικό τμήμα της δυτικής πτέρυγας του ανακτόρου βρίσκονται

           τά λεγόμενα <<οικιακά διαμερίσματα>>. Αυτά περιέχουν πολύθυρα καί <<δεξαμενή καθαρμών>> η οποία θεωρείται τό

           βασιλικό λουτρό.Οπως ανέφερα καί πρίν,πιστεύω ότι οί  <<δεξαμενές>> είναι ιεροί χώροι. Αν αυτό αληθεύει τότε

           τά ιδιαίτερα διαμερίσματα είναι στην πραγματικότητα  τελετουργικοί χώροι.>>. Στά βόρεια της αυλής του Πύργου

           είναι η βόρεια αυλή τού ανακτόρου πού περιβάλλεται από εργαστήρια καί αποθήκες.Εδώ ήταν η βόρεια είσοδος απ'

           όπου ξεκινούσε πλακόστρωτος δρόμος για τή θάλασσα. Η βόρεια είσοδος είναι από βορειοδυτικά καί βόρεια τών

           <<οικιακών διαμερισμάτων>>. Ολα τά δωματια νότια του πολύθυρου εχουν ομοιότητες μέ τά αντίστοιχα της Αγίας

           Τριάδος καί των άλλων μεγάλων ανακτόρων. Εδώ βρέθηκε καί <<τό ξίφος του ακροβάτη>>.

           Στήν περιγραφή του ανακτόρου της Ζάκρου,η κ.Ναννώ Μαρινάτου,γράφει:< <Η βόρεια πτέρυγα του ανακτόρου

           περιείχε μεταξύ άλλων καί ένα μεγάλο δωμάτιο πού χρησίμευε σάν κουζίνα. Ανατολικά από αυτή (βορειοανα-

           τολικά της κεντρικής αυλής)υπάρχει μιά ακόμη <<δεξαμενή>>(ιερό). Σέ αυτό,βρισκόταν μιά τοιχογραφία πού

           απεικόνιζε ιερά κέρατα επάνω σε βωμούς. Πρέπει λοιπόν καί αυτή η <<δεξαμενή>> νά θεωρηθή ιερή.>>.

           Η είσοδος του ανακτόρου γίνεται σήμερα από την ΒΑ πλευρά όπου υπάρχει πλακόστρωτος δρόμος, πού

           συνέδεε το ανάκτορο με τό λιμάνι. Στά αριστερά αυτής της πλευράς υπάρχουν εργαστήρια καί τό περίφημο

           χυτήριο χαλκού.

           Γιά τό ανάκτωρο των Αρχανών ,η Εφη καί ο Γιάννης Σακελλαράκης,στό κεφάλαιο<<ΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΚΑΙ ΜΙΝΩΙΚΗ ΚΡΗΤΗ>>,

          τού βιβλιου , ΚΡΗΤΗ,ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ, πού έχει εκδόσει η Βικεκαιλέα βιβλιοθήκη, γράφουν μεταξύ άλλων:

           <<Ενα άλλο ιερό,πάλι στόν δεύτερο όροφο,βρισκόταν αριστερά της κεντρικής βόρειας εισόδου καί πάνω από ένα εξαιρετικά

           επίσημο δωμάτιο,που έβλεπε στήν αυλή.Τό ιερό αυτό έδωσε μία τεράστια μονολιθική τράπεζα θυσιών ζώων,2Χ1,60 μ.,

           περίπου,καί τριάντα τριποδικές τράπεζες,διαμέτρου 0,30μ.κατασκευασμένες από χοντρό κονίαμα καί ζωγραφισμένες

           μέ γαλάζιο,άσπρο καί κοκκινο χρώμα. Τμήμα τρίτωνα, πού βρέθηκε μέσα σε ένα τελετουργικό λίθινο αγγείο στά

           ερείπια τού πρώτου ορόφου αμέσως κάτω από τό ιερό,συμπλήρωνε την σκευή ενός άλλου ιερού.>>

           Παρατηρούμε από τις περιγραφές τών ανακτόρων,ότι πάντα από την μεριά πού ηταν δυνατόν νά έλθει κάποιος ξένος

           υπήρχε ιερό περίπου ομοίου τύπου σέ όλα.Εκτός από τά οικιστικά συγκροτήματα της εισόδου τά οποία εχρησιμο-

           ποιούντο γιά μυστηριακές τελετουργίες,υπήρχαν καί τά εσωτερικά ιερά.Στά ιερά της εισόδου των ξένων,οπως θα

           δούμε παρα κάτω έδιναν μεγαλύτερη σημασία στό τελετουργικό.Τά ιερά αυτά σε όλα τά ανάκτορα είχαν καί πρώτο

           όροφο,από τόν οποίο στίς περισότερες περιπτώσεις βρέθηκαν νά είχαν πέσει αξιόλογα τελετουργικά αντικείμενα,

           ανεπανάλιπτης κατασκευαστικής τεχνικής. Ιερό εισόδου το κοριφαίο από όλα,εχομε στην βορειοδυτική πλευρά του

           ανακτόρου της Αγιας Τριάδας όπου κατέλιγε ο δρόμος από τό λιμάνι. Εδώ βρέθηκε πεσμένο από τόν Α όροφο τό ρυτό

          των θεριστών.Στήν Φαιστό στήν βορειοανατολική πλευρά, όπου κατελιγε ο δρόμος από την Αγία Τριάδα.Εκεί βρέθηκε

          ο ορφικός δίσκος της Φαιστού.Στά Μάλια στην βορειοδυτική πλευρά όπου κατέλυγε ο δρόμος του λιμανιού,καί βρέθηκε

           τό ξίφος του ακροβάτη. Στήν Ζάκρο στήν βορειοανατολική πλευρά πού κατέλιγε ο δρόμος του λιμανιου,καί στήν

           Κνωσό στην βόρεια πρός βορειοδυτική πλευρα όπου κατελιγε επισης ο δρόμος του λιμανιού.