ΑΠΟ THN  ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ "ΠΑΤΡΙΣ" ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ.

Ξεφυλίζοντας την Ιστορία: 18 Μαρτίου 1936: Όταν “έσβησε” ο Εθνάρχης


Του Κώστα Μπογδανίδη

Eκτακτο παράρτημα! Ο Εθνάρχης άφησε την τελευταία του πνοή στο Παρίσι! Κάπως έτσι πρέπει να ανήγγειλαν τα φύλλα των εφημερίδων τη θλιβερή είδηση της 18ης Μαρτίου 1936. Ο Βενιζέλος, αυτοεξόριστος στο Παρίσι, άφησε την τελευταία του πνοή...

Η 18η Μαρτίου είναι μια ιδιαίτερη για ολόκληρο τον ελληνισμό (τον ελλαδικό και αυτόν της διασποράς) μέσα στις συγκυρίες και πραγματικότητες που διαμορφώνονται σήμερα για τη χώρα και τον λαό μας. Είναι μια μέρα "μνήμης" αλλά και παραδειγματισμού για το τι απαιτείται ως προϋπόθεση προκειμένου η πολιτική να καταστεί χρήσιμη και ωφέλιμη για το λαό και το έθνος αλλά και για το πως πρέπει να ενεργούμε όταν διαχειριζόμεθα από υπεύθυνες θέσεις θέματα και ζητήματα υψίστης εθνικής σημασίας.

Πέθανε μακριά από την Ελλάδα ο ίδιος που με την πολιτική και τους αγώνες του υπερδιπλασίασε ενσωματώνοντας όλες τις ελληνικές περιοχές Μακεδονία, Ηπειρο, Θράκη και Αιγαίο Πέλαγος. Ο άνθρωπος που έβγαλε από την πολιτική αφάνεια μια μικρή χώρα όπως η Ελλάδα δεν υπήρχε πια.

Στις δικές του ακόμα φροντίδες οφείλεται και η διάσωση του ελληνισμού της Μικράς Ασίας, του Πόντου και της Ανατολικής Θράκης μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή όταν με τη θέλησή του τέθηκε επικεφαλής της ελληνικής αντιπροσωπείας για να υπογραφεί μετά από φοβερούς διπλωματικούς αγώνες η γνωστή Συνθήκη της Λωζάνης το 1923. Ο Βενιζέλος κατόρθωσε να βγει νικητής στη Λωζάνη αντιμετωπίζοντας με σθένος τη "νικήτρια" Τουρκία και τους παγίως μισέλληνες "φίλους" μας δυτικοευρωπαίους αντιπροσωπεύοντας μια ταπεινωμένη και εξασθενημένη από την ήττα και τον εθνικό διχασμό Ελλάδα. Δεν "έκλεισε" το θέμα όπως-όπως από τον φόβο των συνεπειών και από την απειλή της απομόνωσης που και τότε ετίθετο πιεστικά. Εδωσε υπεράνθρωπες διπλωματικές μάχες και μετέτρεψε την ήττα σε νίκη στη Λωζάνη αποκαθιστώντας συγχρόνως το τραυματισμένο κύρος της Ελλάδας διεθνώς...

H EΞOPIA

Πρέπει να σημειώσουμε και να σταθούμε στο γεγονός του αυτοεξορισμού του Βενιζέλου στο Παρίσι. Μετά το αποτυχημένο κίνημα της 1ης Μαρτίου 1935, όπου ο Βενιζέλος δεν είχε καμία συμμετοχή, ο "ελευθερωτής" της Θεσσαλονίκης Ελευθέριος Βενιζέλος αναγκάζεται να φύγει από την Ελλάδα. Λίγους μήνες αργότερα ο μεγάλος πολιτικός και εθνάρχης δικάζεται ερήμην στην Αθήνα από την κυβέρνηση Τσαλδάρη και καταδικάζεται σε θάνατο ως "προδότης της πατρίδος" σε μια γενική ατμόσφαιρα μένους και οχλοκρατίας. Μάλιστα μερικοί συνεργάτες του στρατιωτικοί εκτελούνται μέσα στη Μεγάλη Εβδομάδα του Πάσχα. Ανάμεσά τους οι στρατηγοί Παπούλας και Κοιμήσης (στην Αθήνα) και ο ίλαρχος Στέλιος Βολάνης (στη Θεσσαλονίκη).

Η θανατική ποινή 4 άλλων αξιωματικών (Σαράφης, Χρ. και Ιω. Τσιγάντες και Στεφανάκος) θα μετατραπεί σε ισόβια μετά από ταπεινωτική απόταξη από το στράτευμα. Και δεν είναι οι μόνοι που αποτάχθηκαν τότε από το στράτευμα. Ολοι οι θεωρούμενοι "βενιζελικοί" απομακρύνθηκαν του στρατεύματος για να παραμείνουν σ' αυτό μόνο οι φιλομοναρχικοί που είχαν ταχθεί υπέρ της παλινόρθωσης της μοναρχίας με κατάργηση της αβασίλευτης δημοκρατίας...

Η ΧΡΟΝΙΑ-ΟΡΟΣΗΜΟ

Εκείνη η χρονιά πάντως ήταν σημαδιακή για τον ελληνικό πολιτικό κόσμο. Mια σειρά ατυχών συγκυριών στις αρχές του 1936 (θάνατος Bενιζέλου, έλλειψη ηγετικών προσωπικοτήτων) και η αδράνεια του πολιτικού κόσμου έδωσαν τη δυνατότητα στον ευνοούμενο του Παλατιού Iωάννη Mεταξά να αυτοανακηρυχθεί "Κυβερνήτης" της χώρας, προφασιζόμενος τον κίνδυνο "κοινωνικών ανατροπών".

Το θάνατο του Ελευθερίου Βενιζέλου στις 18 Μαρτίου 1936 ακολούθησαν πολλά σοβαρά και θλιβερά για την Ελλάδα γεγονότα. Ως ο θάνατος του εθνάρχη να ήταν το προμήνυμα του "κύκνειου άσματος της δημοκρατίας" ακολούθησαν συμβάντα που οδήγησαν γοργά τη χώρα σε τρομερές δοκιμασίες. Σε λίγες μέρες θα πεθάνει και ο πρωθυπουργός της Ελλάδας Κωνσταντίνος Δεμερτζής και στην εξουσία θα ανέλθει ο Ιωάννης Μεταξάς που στις 4 Αυγούστου 1936 θα επιβάλλει δικτατορία με το πρόσχημα -το γνωστό και εν συνεχεία- του "κομμουνιστικού κινδύνου".

ΣΤΗΝ ΑΡΧΗ

Το σύνολο που υπηρέτησε Βενιζέλος ως πρωθυπουργός της Ελλάδας φθάνει τα 11 έτη, 6 μήνες και 10 ημέρες και κατανέμεται σε επτά συνολικά περιόδους πρωθυπουργικής θητείας. Οι περίοδοι παραμονής του στην εξουσία είναι οι κυβερνήσεις του:

- της περιόδου 1910-1915 (4 έτη και 4 μήνες)

- της περιόδου 1917-1920 (2 έτη, 10 μήνες και 22 ημέρες), και

- της περιόδου 1928-1932 (3 έτη, 11 μήνες και 22 ημέρες)

Από τις τρεις μακρές περιόδους της πρωθυπουργίας Βενιζέλου, η του 1910-1915 συμπίπτει με τους Βαλκανικούς πολέμους και την έναρξη του Α? Παγκοσμίου Πολέμου. Η περίοδος 1917 - 1920, όπως και η του Κινήματος της Θεσσαλονίκης είναι τελείως πολεμική περίοδος.

Η μόνη ειρηνική περίοδος της πρωθυπουργίας του είναι η 4ετία 1928-1932.

Τα τέσσερα αυτά χρόνια συνιστούν μια ιδιοτυπία στη διαρκή ρευστότητα των κυβερνητικών σχημάτων του Μεσοπολέμου, καθώς η πολιτική -τουλάχιστον- ισορροπία διατηρείται ως την παραίτηση του γηραιού πολιτικού (Μάιος 1932). Παρά τις εντυπωσιακές κινήσεις του Bενιζέλου στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής (Σύμφωνο Φιλίας με την Tουρκία), η διακυβέρνησή του στο εσωτερικό της χώρας δε συνάντησε την προσδοκώμενη ανταπόκριση. Στις αρχές του 1930 τα ιδεολογικά χάσματα που χώριζαν παλαιότερα τα δύο στρατόπεδα, είχαν σε ένα βαθμό γεφυρωθεί. Eκείνο όμως που παρέμενε ζωντανό στη συνείδηση του εκλογικού σώματος, ήταν η μνήμη του Διχασμού.

Η τελευταία αυτή κυβέρνηση του Βενιζέλου είχε να επιδείξει σημαντικά επιτεύγματα στο πεδίο της εσωτερικής οικονομικής ανασυγκρότησης, όμως η παγκόσμια οικονομική κατάρρευση του 1929, και η ύφεση που επέφερε, επέδρασαν κατά τρόπο διαρκή και σωρευτικό. Η οικονομική πολιτική που υιοθέτησε η κυβέρνηση, υπό το βάρος των επιπτώσεων της παγκόσμιας ύφεσης, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις που οδήγησαν σε εσωτερική πολιτική πόλωση. Σ' αυτό συνέβαλαν ιδιαίτερα οι κατηγορίες που απευθύνονταν στην κυβέρνηση από την αντιπολίτευση -κυρίως του Λαϊκού Κόμματος- για κατάχρηση και διασπάθιση του δημόσιου χρήματος.

 

Η προσωπικότητα που κυριάρχησε στον 20ό αιώνα


Ο Ελευθέριος Βενιζέλος υπήρξε η πολιτική προσωπικότητα που κυριάρχησε το πρώτο μισό του 20ου αιώνα στην πολιτική, πολιτιστική και κοινωνική ζωή της Ελλάδος. Επηρέασε όμως πολύ περισσότερο τα πολιτικά και κοινωνικά πράγματα της Ελλάδας μετά το θάνατό του.

Γεννήθηκε το 1864 στις Μουριές της Κρήτης και πέθανε στο Παρίσι το 1936. Αφού σπούδασε νομικά στην Αθήνα, εγκαταστάθηκε στην Κρήτη, όπου ασχολήθηκε με την πολιτική και αναδείχθηκε σε μεγάλη πολιτική φυσιογνωμία, χάρη στη ρητορική του δεινότητα. Ηγήθηκε στην Επανάσταση της Θερίσου, εξανάγκασε σε παραίτηση τον πρίγκιπα Γεώργιο και προχώρησε στην ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα.

Το 1908 οργάνωσε ένοπλο συλλαλητήριο και κήρυξε την ανεξαρτησία του νησιού.

Το 1910 πηγαίνει στην Αθήνα, ιδρύει το Κόμμα των Φιλελευθέρων και κερδίζει τις εκλογές. Αναθεωρεί το Σύνταγμα, ανασυγκροτεί τη δημόσια διοίκηση και την οικονομία και εξοπλίζει τις Ένοπλες Δυνάμεις. Πρωθυπουργός της χώρας κατά τον Α? και τον Β? Βαλκανικό Πόλεμο (1912-1913), στη διάρκεια των οποίων διπλασιάστηκε η ελληνική επικράτεια. Υποστηρικτής της εισόδου της Ελλάδας στον Α? Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ, ήρθε σε ρήξη για το λόγο αυτό με τον βασιλιά Κωνσταντίνο τον Α? που ήταν οπαδός της "ουδετερότητας" απέναντι στους εμπολέμους.

Με το κίνημα της Δημοκρατικής Άμυνας το 1916, σχημάτισε Προσωρινή Κυβέρνηση στη Θεσσαλονίκη, προκάλεσε την εκθρόνιση του Κωνσταντίνου Α? με παρέμβαση της Αντάντ και έβαλε την Ελλάδα στον πόλεμο στο πλευρό της Εγκάρδιας Συνεννόησης (1917). Εκπροσώπησε την Ελλάδα στις διαπραγματεύσεις που κατέληξαν στη Συνθήκη των Βερσαλλιών (1919). Χάρη στον πολυετή διπλωματικό αγώνα του παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα, με τη συνθήκη των Σεβρών (1920), η Ανατολική Θράκη, η περιοχή της Σμύρνης, η Ίμβρος και η Τένεδος.

Έχασε τις εκλογές του Νοεμβρίου του 1920 και επανήλθε μετά την κατάρρευση του Μικρασιατικού Μετώπου.

Το 1923 υπέγραψε με τη Τουρκία την συνθήκη της Λωζάνης, που αποτελούσε το άδοξο τέλος της Μεγάλης Ιδέας.

Τον Ιανουάριο του 1924 εκλέγεται Πρωθυπουργός, αλλά διαφωνεί με την ανακήρυξη της Αβασίλευτης Δημοκρατίας χωρίς δημοψήφισμα και φεύγει για το Παρίσι.

Επανέρχεται στις εκλογές του 1928 και επανεκλέγεται.

Στις εκλογές του 1932 χάνει την πλειοψηφία, ενώ στις 6 Ιουνίου 1934 γίνεται δολοφονική απόπειρα εναντίον του.

Τον Μάρτιο του 1935 συμμετέχει σε αποτυχημένο ανατρεπτικό κίνημα και καταφεύγει στο Παρίσι. Ταυτόχρονα καταδικάζεται από έκτακτο στρατοδικείο σε θάνατο.

Στις 18 Μαρτίου 1936 πεθαίνει και η σορός του μεταφέρεται στα Χανιά, όπου και τάφηκε στην τοποθεσία Ακρωτήρι.

 

Θέματα & Αφιερώματα

18/3/2007

"Η ιστορία θα τον κρίνη ως επικήν φυσιογνωμίαν"

Σαν σήμερα, το 1936, αφήνει την τελευταία του πνοή στο Παρίσι ο Εθνάρχης Ελευθέριος Βενιζέλος. Φεύγει από τον κόσμο, μια μορφή που άλλαξε το ρου της Ελληνικής αλλά και της Ευρωπαϊκής Ιστορίας. Με αφορμή το γεγονός, δημοσιεύουμε αυτό το μικρό αφιέρωμά μας, που αποτελείται από δύο κείμενα.
Το ένα είναι της κυρίας Φωτεινής Τομαή ,προϊσταμένης της Υπηρεσίας Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου του υπουργείου Εξωτερικών, το οποίο δημοσιεύτηκε πέρυσι στο αφιέρωμα "70 χρόνια από το θάνατο του Ελευθερίου Βανιζέλου", της εφημερίδας "Το Βήμα".
Το άλλο είναι του φίλου της εφημερίδας μας, τιμημένου βετεράνου του Β' Παγκοσμίου Πολέμου κ. Ησίοδου Τσίγκου, ο οποίος ήταν παρών στην κηδεία του Εθνάρχη.

Χιλιάδες κόσμου υποδέχονται τη σορό του Ελευθέριου Βενιζέλου στο λιμάνι των Χανίων

Στις 13 Μαρτίου 1936 και ενώ βρισκόταν στο Παρίσι ο Βενιζέλος παθαίνει εγκεφαλική συμφόρηση, τη δεύτερη κατά σειράν, αφού όταν βρισκόταν στη Νάπολι είχε καταφέρει να διέλθει τον κίνδυνο. Πέφτει σε κώμα και πεθαίνει πέντε ημέρες αργότερα, το πρωί της 18ης Μαρτίου 1936.
    H σορός του μεγάλου ηγέτη θα μεταφερθεί στην Ελλάδα με αντιτορπιλικό, που θα αποπλεύσει στις 25 Μαρτίου από το Μπρίντιζι με συνοδεία δεύτερου αντιτορπιλικού και θα κατευθυνθεί στα Χανιά. H διέλευση της σορού από την Αθήνα προκειμένου να εκτεθεί ο νεκρός σε λαϊκό προσκύνημα απεφεύχθη την τελευταία στιγμή από τον φόβο ταραχών των αντιβεζινελικών και διασάλευσης της δημόσιας τάξης.
    Οπως ακριβώς η ζωή του, έτσι και η είδηση του θανάτου του θα αποτυπωθεί και στον Τύπο της εποχής. H πολιτική επιθεώρηση "Great Britain and East" δημοσίευσε για τον Βενιζέλο στο τεύχος της τής 26ης Μαρτίου 1936:
    "Εις μόνην την Ελλάδα εξ όλων των χωρών του κόσμου ωρισμέναι κομματικαί οργανώσεις έλαβον την προσωνυμίαν των εκ του ονόματος ενός ανδρός. Οτι ο Βενιζέλος ήτο μέγας πολιτικός, ουδείς έχων και στοιχειώδη ιδέαν της Ιστορίας ημπορεί να αρνηθή. Ειργάσθη ως μεγάλος, ωνειρεύθη ως μεγάλος και διεπραγματεύθη ως μεγάλος. Εκείνος, υπέρ πάντα άλλον Ελληνα, προσέδεσε την χώραν του εις τον τροχόν του άρματος της Ευρώπης· εκείνος, υπέρ πάντα άλλον Ελληνα, εφιλοδόξησε την "Μείζονα Ελλάδα" και όταν η ιδέα αυτή κατέρρευσεν εις τας χείρας των Κεμαλιστών, είχεν αρκετήν ευρετικότητα ώστε να προσαρμόση τας απόψεις της χώρας του εις τας μεταβληθείσας περιστάσεις.
    Καίτοι όμως ο Βενιζέλος έθεσε την χώραν του επί του "Ευρωπαϊκού χάρτου", την έρριψεν επίσης και "εις το κάρρον", από του οποίου δεν κατώρθωσεν εισέτι να απαλλαγή εξ ολοκλήρου. Το μεταξύ Βενιζελικών και Αντιβενιζελικών μίσος, το οποίον από της εποχής του Μεγ. Πολέμου παρώξυνε και εδηλητηρίαζε την πολιτικήν ζωήν της Ελλάδος, υπήρξεν αμετρίαστος συμφορά, η στειρότης της οποίας κατεδείχθη ιδία εις το εκτρωματικόν κίνημα του παρελθόντος έτους, του οποίου μετέσχε προσωπικώς και ο Κρης πολιτικός.
    Και όμως ο Βενιζέλος κατά τας τελευταίας του ημέρας εξεδήλωσεν όλην του την παλαιάν διαύγειαν και φιλοπατρίαν, και ο κόσμος θα ενθυμήται επί πολύ με ευγνωμοσύνην την συμβουλήν του προς τους οπαδούς του όπως υποστηρίξωσι το έργον του Βασιλέως Γεωργίου. Ητο αρκετά μεγάλος ώστε να αναγνωρίση τα σφάλματά του και τώρα, μετά την έκλειψίν του, δυνάμεθα να ελπίζωμεν ότι εδόθη επίσης τέρμα και εις τας μηδαμινάς εχθρότητας αίτινες διεγεννήθησαν περί το όνομά του. Και είναι μεν ενδεχόμενον ότι αντίπαλοι πολιτικαί αντιλήψεις και αρχαί θα εξακολουθήσουν εισέτι χωρίζουσαι τους πολιτικομανείς Ελληνας, η εμμονή των όμως εις τας προσωπικάς μικροδιαφοράς και εχθρότητας ως μόνον αποτέλεσμα θα έχη την απώλειαν της διεθνούς εκτιμήσεως". (Πρεσβευτής X.I. Σιμόπουλος, Λονδίνο προς KY, ΑΠ 912/Στ/36 31.3.1936)
    Δύο ημέρες αργότερα (28 Μαρτίου) το δεκαπενθήμερο φύλλο "News Letter" του Εργατικού Κόμματος του Μακ Ντόναλντ έγραφε για τον θάνατο του Βενιζέλου:
    "Διά του θανάτου του Βενιζέλου ο κόσμος έχασε μίαν μεγαλοπρεπή προσωπικότητα. Εις ολίγους ανθρώπους έλαχεν ο κλήρος να δοκιμάσουν τοιαύτας ακρότητας θριάμβων και συμφορών, τοιαύτας ακρότητας νομιμόφρονος πίστεως και εγκαταλείψεως. Εσωσε την Μοναρχίαν και η αμοιβή του υπήρξε το άσπονδον μίσος ενός Βασιλέως· προσέφερεν εις την χώραν του μίαν αυτοκρατορίαν και η αμοιβή του υπήρξεν εξορία και δολοφονική απόπειρα· τρεις φορές έθεσεν εις την διάθεσιν της Γαλλίας και της Αγγλίας τους πόρους και τας δυνάμεις του λαού του, και η αμοιβή του υπήρξεν εγκατάλειψις και αποκήρυξις.
    Εάν εδικαιολογείτο τις να καταστή σαρκαστής και να δοκιμάση ψυχικήν πικρίαν, ο άνθρωπος αυτός ήτο ο Βενιζέλος. Και όμως, δι' όλων των δοκιμασιών του διετήρησε μίαν ευγενικήν απλότητα και μίαν φιλοσοφικήν ανοχήν προς εκείνους οι οποίοι ήσαν μικρότεροί του διανοητικώς. Το γενναιόφρον εκείνο μειδίαμά του, το οποίον ήτο το σύμβολον του θελγήτρου του, ουδέποτε επεσκιάσθη ή επικράνθη εκ της συμφοράς· και κατά τας τελευταίας εβδομάδας της ζωής του ηδυνήθη διά μιας γενναίας συνδιαλλακτικής χειρονομίας να συνενώση τους Ελληνας εν πιστή αφοσιώσει προς το Κράτος των.
    Κατά την κρίσιν των εχθρών του, η μεγαλοφυΐα του ήτο προ παντός καταστροφική. Κατά την κρίσιν των φίλων του, ήτο πολύ μεγάλος και διά την πατρίδα του και διά τον αιώνα εντός του οποίου έζησε. Και όμως η ιστορία θα τον κρίνη ως άνδρα μεγάλου χαρακτήρος και εμπαθών φιλοδοξιών: ως επικήν φυσιογνωμίαν, της οποίας ο θρύλος θα επαυξάνει από γενεάς εις γενεάν, ως τον μεγαλύτερον, αδιαφιλονικήτως, όλων των συγχρόνων Ελλήνων". (Σιμόπουλος, Λονδίνο προς KY, ΑΠ 916/Στ/36 31.3.1936).

Τι έγραφαν οι τουρκικές εφημερίδες

    Δύο ημέρες μετά την ανακοίνωση του θανάτου του Ελ. Βενιζέλου, με ΑΠ 631 ο έλληνας πρεσβευτής από την Αγκυρα Ραφαήλ Ραφαήλ γράφει για τον τρόπο που "πέρασε" στον Τύπο και στην τουρκική κοινωνία η είδηση του θανάτου του μεγάλου ανδρός.
    "Εχω την τιμήν να πληροφορήσω υμάς ότι ο θάνατος του Ελευθερίου Βενιζέλου εποίησε βαθυτάτην αίσθησιν εν Τουρκία τόσον παρά τοις επισήμοις κύκλοις όσον και τη κοινή εν γένει γνώμη.
    Ολαι σχεδόν αι τουρκικαί εφημερίδες έγραψαν επί τη ευκαιρία ταύτη άρθρα. Παρά το γεγονός, το οποίον δεν παραλείπουσι να σημειώσωσιν, ότι ο Ελευθέριος Βενιζέλος ήτο ο πρωτουργός της Ελληνο-τουρκικής προσέγγισης, δεν λησμονούσι συγχρόνως ότι υπήρξε και ο μεγαλύτερος της Τουρκίας εχθρός και ότι εκ της δράσεως αυτού η χώρα των διέτρεξε τον σοβαρώτερον των κινδύνων. Διά τούτο και η γλώσσα των άρθρων, αν και πλήρης κολακευτικών λέξεων, είναι πάντως επηρεασμένη από αναμνήσεις πικράς ας ο χρόνος και η μετέπειτα εξέλιξις των γεγονότων δεν έχουσιν ακόμη διασκεδάσει.
    H εξαφάνισις του Ελευθερίου Βενιζέλου, αν προυκάλεσεν αίσθησιν εν Τουρκία, δεν νομίζω ότι προυκάλεσε συγχρόνως και λύπην. Διά τους Τούρκους η απερχομένη μεγάλη μορφή ήτο πάντοτε το ζωντανόν σύμβολο της Μεγάλης Ιδέας, παρά την χαραχθείσαν κατόπιν πολιτικήν προσεγγίσεως και φιλίας προς την Τουρκίαν. Χαίρουν διότι μετ' αυτού τάφεται οριστικώς το παρ' ολίγον πραγματοποιηθέν εθνικόν όνειρον. Δι' ο και μετά χαιρεκακίας τινές των τουρκικών εφημερίδων τονίζουσιν ότι η ημέρα του θανάτου του Βενιζέλου υπήρξεν ημέρα εθνικού πένθους διά τους Ελληνας της Κωνσταντινουπόλεως. Ο Πρόεδρος της Κυβερνήσεως απέστειλε θερμόν συλλυπητήριον τηλεγράφημα εις την κυρίαν Βενιζέλου. Μοι διετυπώθη επίσης η επιθυμία της Τουρκικής Κυβερνήσεως όπως απευθύνει τηλεγράφημα εις την Ελληνικήν Κυβέρνησιν και συγχρόνως η ερώτησις αν θα ήτο τούτο ευχάριστον εις αυτήν. Ενόμισα ότι έπρεπε να δώσω την διαβεβαίωσιν ότι η Ελληνική Κυβέρνησις θα ήτο λίαν συγκινημένη επί τη εκδηλώσει ταύτη της Τουρκικής Κυβερνήσεως και ότι οιαιδήποτε εσωτερικαί έριδες εξαφανίζονται προ ενός τάφου".    
    Εν τω μεταξύ, στις 27 Μαρτίου η "Τζούμχουριέτ" αναδημοσιεύει την είδηση της αθηναϊκής εφημερίδας "Ανεξάρτητος" ότι "ο θάνατος του Βενιζέλου προήλθε δήθεν από εγκεφαλικήν συμφόρησιν ήτις συνέβη κατόπιν σφοδράς λογομαχίας με τον Τιτουλέσκου εν Παρισίοις". Σύμφωνα με το δημοσίευμα, "ο Τιτουλέσκου είχε δηλώσει ότι εν περιπτώσει πολέμου μεταξύ Γαλλίας και Γερμανίας τα κράτη της Βαλκανικής Συνεννοήσεως θέλουν σπεύση εις βοήθειαν της Γαλλίας".
    Την ίδια ημέρα, σε χρονογράφημα του Αμπεντίν Νταβέρ.


Ο θάνατος του Ελ. Βενιζέλου

    Tην 18 Μαρτίου 1936 άφηνε στο Παρίσι την τελευταία του πνοή ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Το νέο κυκλοφόρησε στην Αθήνα αστραπιαία. Το τι επακολούθησε θα 'ταν καλύτερα να 'χε σβήσει από τη μνήμη όλων. Δεν ταίριαζε αυτή η αθλιότητα στη περηφάνια, στη μεγαθυμία, το περίσσευμα καρδίας στη λεβεντιά της ελληνικής ψυχής. Γιόρταζαν τον θάνατο ενός ανθρώπου. Ό,τι δεν πέτυχαν με τ' αναθέματα, τις κατάρες, τις σατανικές δολοφονικές απόπειρες εναντίον ενός ανθρώπου που διπλασίασε την Ελλάδα αφού προηγουμένως οργάνωσε το Κράτος, όπλισε τον Στρατό, γαλβάνισε τις ψυχές και ενέπνευσε την εμπιστοσύνη ύστερα από την ταπεινωτική ήττα του 1897, το πέτυχε η θλίψη, η απέραντη θλίψη, κει στην εξορία για την τύχη της πατρίδας του και τα όσα δεινά τώρα κι ένα χρόνο υφίσταται ο κόσμος του, ο κόσμος που τον πίστεψε και τον ακολούθησε. Κι όλα αυτά εξ αιτίας ενός ηλιθίου κινήματος (όπως το απεκάλεσε ο ίδιος), τους έδωσε την ευκαιρία που ζητούσαν επιτέλους. Επρεπε να εκδικηθούν για την εκτέλεση των έξι και την εκθρόνιση του βασιλέως, που είχε επιδιώξει και επέτυχε το 1924 παρά τας αντιρρήσεις του Ελ. Βενιζέλου, ο νικητής του κινήματος Γιώργος Κονδύλης, άνθρωπος δικός τους που τους έδινε τη σημερινή ευκαιρία.
    Ενα χρόνο τώρα θύουν και καταλύουν. Εκτελούν τους Στρατηγούς Α. Παπούλα και Κοιμίση. Οργιο φυλακίσεων, διώξεων, καθαιρέσεων γενναίων αξιωματικών σε τελετές αίσχους και καταισχύνης. Κι όμως, δεν είχαν ικανοποιηθεί. Και ήρθε η αγγελία του θανάτου του Εφιάλτη, του προδότη, του σατανά και άρχισε το πανηγύρι. Δεν πίστευες στα μάτια σου και στ' αφτιά σου για όσα έβλεπες κι άκουγες. Η ψυχή σου, η καρδιά σου, δεν είχε θέση για θλίψη. Είχε πεθάνει ο πατέρας της Πατρίδας. Μόνο αηδία, ναυτία και οικτιρμό για την κατάντια και τον εκπεσμό. Γιόρταζαν τον θάνατο ενός ανθρώπου, που τον έστειλε ο θεός μόνο για την Ελλάδα και σ' αυτήν αφιέρωσε τη ζωή μισού αιώνα. Ομάδες, ομαδούλες, πορείες με αλαλαγμούς και ζητωκραυγές. Αλλά εκεί που η ελληνική ψυχή σου έμεινε μετέωρη, η καρδιά σου σφίχτηκε και το μυαλό σου σταμάτησε, ήταν το γλέντι των Ελλήνων Αξιωματικών στα παραπήγματα, όπου το Π.Τ. Ευζώνων, το Ιο Σύνταγμα Πεζικού και το 34ο Σύνταγμα Πεζικού. Δεν είχε μείνει στην Αττική ούτε βενιζελικό αστέρι ή γαλόνι. Αγκαλιές, φιλιά, κεράσματα, γυροβολιές, σαλπίσματα και χαχανητά, λες και είχε παρθεί η βασιλεύουσα.
    Σε στιγμές που βούρκωναν τα μάτια σου και το μυαλό σου απελευθερωνόταν, αναρωτιόσουν τί κακό έκανε στην πατρίδα ο Ελ. Βενιζέλος και σε τί έβλαψε αυτούς τους αξιωματικούς που γλεντούσαν τον θάνατο του. Δεν έκαμε εκστρατεία ο Ε.Β. στη Μικρά Ασία. Εκστρατεία, που αναμασάτε σημαίνει πόλεμος. Η Ελλάδα πήγε στη Μ. Ασία ως εντολοδόχος της ΑΝΤΑΝΤ. Την εντολή πήρε ο Βενιζέλος από τους συμμάχους. Στο υπόμνημα του έλεγε και το αίτημα του ήταν να διαφυλαχθεί ο Ελληνισμός της Μ. Ασίας. "Το αγνότερο τμήμα της Ελληνικής φυλής, όπερ καλύτερον διετήρησε τον Εθνικόν Τύπον". Ετσι έγινε η θριαμβική ιστορική εγκατάσταση του Ελληνικού Στρατού στη Μ. Ασία. Σας έβλαψε κύριοι, εορτάζοντες ο Ελεύθ. Βενιζέλος; Αν ο ελληνικός λαός, δεν απέσυρε την εμπιστοσύνη του το 1920 από τον Ελ. Βενιζέλο και δεν επανέφερε τη βασιλεία (κόκκινο πανί για την ΑΝΤΑΝΤ), ο Ελευθ. Βενιζέλος θα πάλευε όλα τα θέματα στην εξέλιξη με τη βοήθεια των συμμάχων και προς το συμφέρον του Εθνους. Θα είχαμε την Ανατ. Θράκη και θα είχε αποφευχθεί το ξεκλήρισμα και οι καταστρεπτικές επιπτώσεις που ακόμα πληρώνει η Ελλάδα. Οι έξι που εκτελέστηκαν ήταν τα εξιλαστήρια θύματα μιας άφρονης πολιτικής και τραγικά θύματα μιας τραγικής εποχής. Κανείς δεν λυπήθηκε για την εκτέλεση, όσο ο Ελ. Βενιζέλος.
    Ο Ελ. Βενιζέλος δεν ήθελε τον διχασμό, θα επανέφερε τη βασιλεία, όπως είχε δώσει δείγματα της πολιτικής του ευφυΐας στην υπηρεσία του Εθνους, όταν έδωσε σκληρή μάχη στη Βουλή εναντίον των δικών τους ανθρώπων (του Κ. Κουμουνδούρου, του Σ. Δραγούμη και του Δ. Ράλγές. Αλλά εκεί που η ελληνική ψυχή σου έμεινε μετέωρη, η καρδιά σου σφίχτηκε και το μυαλό σου σταμάτησε, ήταν το γλέντι των Ελλήνων Αξιωματικών στα παραπήγματα, όπου το Π.Τ. Ευζώνων, το 1ο Σύνταγμα Πεζικού και το 34ο Σύνταγμα Πεζικού. Δεν είχε μείνει στην Αττική ούτε δενιζελικό αστέρι ή γαλόνι. Αγκαλιές, φιλιά, κεράσματα, γυροβολιές, σαλπίσματα και χαχανητά, λες και είχε παρθεί η βασιλεύουσα.
    Σε στιγμές που βούρκωναν τα μάτια σου και το μυαλό σου απελευθερωνόταν, αναρωτιόσουν τί κακό έκανε στην πατρίδα ο Ελ. Βενιζέλος και σε τί έβλαψε αυτούς τους αξιωματικούς που γλεντούσαν τον θάνατο του. Δεν έκαμε εκστρατεία ο Ε.Β. στη Μικρά Ασία. Εκστρατεία, που αναμασάτε σημαίνει πόλεμος. Η Ελλάδα πήγε στη Μ. Ασία ως εντολοδόχος της ΑΝΤΑΝΤ. Την εντολή πήρε ο Βενιζέλος από τους συμμάχους. Στο υπόμνημα του έλεγε και το αίτημα του ήταν να διαφυλαχθεί ο Ελληνισμός της Μ. Ασίας. "Το αγνότερο τμήμα της Ελληνικής φυλής, όπερ καλύτερον διετήρησε τον Εθνικόν Τύπον". Ετσι έγινε η θριαμβική ιστορική εγκατάσταση του Ελληνικού Στρατού στη Μ. Ασία. Σας έβλαψε κύριοι εορτάζοντες ο Ελεύθ. Βενιζέλος; Αν ο ελληνικός λαός, δεν απέσυρε την εμπιστοσύνη του το 1920 από τον Ελ. Βενιζέλο και δεν επανέφερε τη βασιλεία (κόκκινο πανί για την ΑΝΤΑΝΤ), ο Ελευθ. Βενιζέλος θα πάλευε όλα τα θέματα στην εξέλιξη με τη βοήθεια των συμμάχων και προς το συμφέρον του Εθνους. Θα είχαμε την Ανατ. Θράκη και θα είχε αποφευχθεί το ξεκλήρισμα και οι καταστρεπτικές επιπτώσεις που ακόμα πληρώνει η Ελλάδα. Οι έξι που εκτελέστηκαν ήταν τα εξιλαστήρια θύματα μιας άφρονης πολιτικής και τραγικά θύματα μιας τραγικής εποχής. Κανείς δεν λυπήθηκε για την εκτέλεση, όσο ο Ελ. Βενιζέλος.
    Ο Ελ. Βενιζέλος δεν ήθελε τον διχασμό, θα επανέφερε τη βασιλεία, όπως είχε δώσει δείγματα της πολιτικής του ευφυΐας στην υπηρεσία του Εθνους, όταν έδωσε σκληρή μάχη στη Βουλή εναντίον των δικών τους ανθρώπων (του Κ. Κουμουνδούρου, του Σ. Δραγούμη και του Δ. Ράλλη) και ενέκρινε η Βουλή τον διορισμό του διαδόχου Κωνσταντίνου ως Αρχιστρατήγου στους πολέμους 1912-13. Οι δικοί του χρέωναν στην ανικανότητά του την ταπεινωτική ήττα του 1897. Το κίνημα διαιώνιζε τον διχασμό κι αυτό το μαράζι τον σκότωσε κι ας μην ξεχνάμε ότι γύρω απ' αυτό έγινε ο θυελλώδης καυγάς με την Ελενα το μοιραίο εκείνο βράδυ της 12ης προς 13ην Μαρτίου, το οποίο προκάλεσε το καρδιακό επεισόδιο.
    Ο Ελ. Βενιζέλος είχε ζήσει και πεθάνει για την Ελλάδα και μόνο γι' αυτήν. Την έκανε των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών.
    Πρόεδρος της κυβερνήσεως ο Κ. Δεμερτζής. Πρόεδρος της Βουλής ο Θ. Σοφούλης (είχε εκλεγεί με τους 15 ψήφους του Παλλαϊκού Μετώπου). Υπουργός Στρατιωτικών ο Ι. Μεταξάς. Το Υπουργικό Συμβούλιο σταθμίζοντας την όλη κατάσταση (είχε πληροφορίες) απεφάσισε να μην έρθει η σορός του Εθνάρχη στην πρωτεύουσα για προσκύνημα. Υπήρχε φόβος ταραχών. Ο Θ. Σοφούλης αντέδρασε, αντέδρασε και ο Ι. Μεταξάς, ανελάμβανε την ευθύνη να τηρηθεί η τάξη. Η κυβέρνηση επέμενε. Η απόφαση δεν ήταν αυθαίρετη. Η Αθήνα μάλλον δεν θα είχε αποφύγει το αιματοκύλισμα. Τα πνεύματα ήταν εξαγριωμένα. Το προσφυγικό στοιχείο δεν ήταν αμελητέο και ήταν όλο βενιζελικό. Κοκκινιά, Περιστέρι, Ν. Ιωνία, Καισαριανή, Κούβα, Βύρωνας, Ν. Φιλαδέλφεια, Ν. Σμύρνη, Πολύγωνο, Δουργούτι κλπ και δεν θα περίμενε τη μοίρα του, όπως τη Μ. Ασία που τους παρέδωσαν αυτοί στο γιαταγάνι του Κεμάλ. Θα 'ταν και γι' αυτούς μια ευκαιρία. Θα κατέβαιναν συν γυναιξί και τέκνοις να προσκυνήσουν το λείψανο. Στον πρώτο πρόπηλακισμό θα ζητούσαν κι αυτοί εκδίκηση. Εχασαν το ιερό χώμα της πατρίδας τους. Έχασαν τους δικούς τους, έχασαν το βίος τους. Ζούνε στις παράγκες, πείνα, φτώχεια και απελπισία.
    Η Ελενα δεν ήθελε να έρθει η σορός στην Αθήνα. Ηταν πρόσφατη η δολοφονική απόπειρα εναντίον της. Τα παιδιά του, Κυριάκος και Σοφοκλής και οι στενοί συνεργάτες τους Α. Γύπα-ρης, Χρ. Τρουλλινός, Β. Σκουλάς και οι προστρέξαντες επέμεναν να περάσει η σορός από την Αθήνα. Η απόφαση της Κυβέρνησης των Αθηνών, έλυσε τη διαφωνία. Η Ελενα δεν ήθελε την παρουσία της επίσημης Ελλάδας. Ανελάμβανε τα έξοδα της μεταφοράς στα Χανιά. Ο πρεσβευτής στο Παρίσι Ν. Πολίτης, βρισκόταν σε πολύ δύσκολη θέση και δυσκολότερη η κυβέρνηση των Αθηνών. Ο Ελ. Βενιζέλος δεν ήταν ο κάποιος πρώην πρωθυπουργός. Ηταν ο σύμμαχος. Ηταν ο φίλος. Ηταν ο άνθρωπος που έβαλε την Ελλάδα στον πόλεμο δίπλα στο πλευρό των συμμάχων με μύριους κινδύνους. Ηταν ο πρωθυπουργός της χώρας, του οποίου ο Στρατός διέσπασε πρώτος το Γερμανοδουλγαρικό μέτωπο και συντόμευσε τον πόλεμο κατά έξι μήνες. Ηταν ο πολιτικός με παγκόσμια ακτινοβολία. Ενας ουλαμός δρακοφόρων κρατούσε τους μεγαλόσταυρους και τα παράσημα των ξένων κρατών κατά τη μεταφορά. Ο θάνατος του είχε συγκινήσει όλη την Ευρώπη, συμμάχους και αντιπάλους. Ο Ν. Πολίτης πηγαινοερχόταν από Πρεσβεία στην οδό Μποζόν. Τελικά, βρέθηκε λύση με την παρέμβαση των διαλλακτικών. Να δεχθεί η Ελενα το αντιτορπιλικό στο Πρίντεζι και να μεταφερθεί η σορός στα Χανιά.
    Ενας λόχος ευζώνων του Π.Τ. θα πήγαινε στα Χανιά να αποδώσει τις κεκανονισμένες τιμές. Και εδώ ασχήμιες και ευτέλειες. Δεν είναι του παρόντος και ούτε προσθέτουν τίποτα στις όσες αθλιότητες.
    Ημουν ένας εκ των τεσσάρων αξιωματικών που στελέχωσαν το άγημα που μετέβη στα Χανιά και επέδωσε τιμές. Παρέμεινα άγρυπνος όλες τις ημέρες πλάι στη σορό. Είδα γνωστούς αντιβενιζε-λικούς να προσκυνούν και να δακρύζουν. Ηταν, όπως έλεγε και ο ίδιος, ο αρχηγός των Βενιζελι-κών και των αντιβενιζελικών. Δεν δέχθηκα να αντικατασταθώ από συναδέλφους διμοιρίτες αξιωματικούς. Εζησα όλο εκείνο το βουβό κατανυκτικό μεγαλείο της παρέλασης, όχι μόνο του Κρητικού λαού, αλλά και από τα πέρατα του κόσμου, Είχε πεθάνει για όλους ο Πατέρας της Φυλής.

ΗΣΙΟΔΟΣ ΤΣΙΓΚΟΣ

 

 

1on.gif (2742 bytes)