Οι πρώτοι βουλευτές του Ηρακλείου
 
                                 Από την εφημεριδα  "ΠΑΤΡΙΣ"" Ηρακλειου  Κρήτης . Επιμελεια του Αλ. Ανδρικάκη
 
H έρευνα στηρίχθηκε στο μοναδικό αρχείο της Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης Ηρακλείου

Οι πολίτες που ψήφιζαν τότε, έριχναν στην κάλπη λευκό σφαιρίδιο για το κόμμα ή τον βουλευτή της επιλογής τους. Και μαύρο για να καταψηφίσουν.

 

 

Ο Άγγλος πρόξενος πείθει τον Μιχελιδάκη να παραιτηθεί     
                                                            

Στην εφημερίδα “Η Ίδη” της 7ης Αυγούστου 1910 δημοσιεύεται το ρεπορτάζ της συνάντησης του Άγγλου προξένου με τον Α. Μιχελιδάκη, τον οποίο και έπεισε να αποσύρει την υποψηφιότητά του. Διαβάζουμε σχετικά:

“Την 3η τρέχοντος την πρωΐαν αφίχθη εις την ημετέραν πόλιν ο κ. Wratislaw πρόξενος της Αγγλίας. Κατά την δεκάτην ώραν επεσκέφθησαν εις την οικίαν του τον κ. Αντ. Μιχελιδάκην, ελθόντα επίτηδες εκ Ρογδιάς, ο κ. Πρόξενος μετά του διοικητού του καταδρομικού Diana και του υποπροξένου κ. Α. Καλοκαιρινού. Ο σκοπός της επισκέψεως ταύτης ήτο η σύστασις προς τον κ. Μιχελιδάκην εκ μέρους της Κυβερνήσεώς του εκ συμφώνου και μετά των τριων άλλων Κυβερνήσεων των Προστατίδων να παραιτηθή και εκείνος όπως και οι λοιποί πολιτικοί φίλοι του της υποψηφιότητος δια την εν Ελλάδι Αναθεωρητικήν Βουλήν, ίνα μη δοθή αφορμή εις την Τουρκίαν, να απειλήση πάλιν την Ελλάδα και να επέλθη κατάστασις πραγμάτων τοιαύτη, ώστε να μη είνε δύσκολον και μέχρι πολέμου να απολήξη το τοιούτον ζήτημα.

Αφʼ ου απεδόθη τοιαύτη σημασία υπό των Προστατίδων Δυνάμεων εις εν απλούν επεισόδιον, την υποψηφιότητα Κρητών πολιτευομένων εις Αθήνας, επιτρεπόμενον άλλως τε και υπό του Ελληνικού συντάγματος, ο πατριωτισμός και η πολιτική σύνεσις υπηγόρευον εις τους Κρήτας υποψηφίους και ως Κρήτας και ιδίως ως μέλη της μεγάλης πατρίδος ενδιαφερόμενα δια την ευημερίαν της, όπως και την απαλλαγήν των εν Τουρκία αλυτρώτων αδελφών ημών, τους οποίους δια τας φαινομενικάς ταύτας προφάσεις πολυειδώς καταδιώκουσιν οι διαδεχθέντες την Χαμίτειον τυραννίαν-Νεότουρκοι, να αρνηθώσι την υποψηφιότητα, ή και εκλεγόμενοι να μη αποδεχθώσι την εκλογήν.

Η σημασία άλλως τε του μέτρου τούτου της εκλογής Κρητών πολιτευομένων υπό των εν Ελλάδι αδελφών δεν ενέχει καμμίαν σπουδαίαν απώλειαν εις την μη αποδοχήν, ουδέ σοβαράν ωφέλειαν κατά την περίπτωσιν της αποδοχής. Είναι απλώς, όπως είπε και ο κ. Δ. Ράλλης ένδειξις τιμής εκ μέρους του ελευθέρου Βασιλείου δια την πατριωτικήν Κρήτην.

Δια τούτο ο κ. Μιχελιδάκης δεν εδίστασε διόλου, χάριν αποφυγής μειζόνων κακών απειλουμένων υπό της επιμονής εις την αποδοχήν και της υποψηφιότητος και της εκλογής, να δηλώση εις τον κ. πρόξενο ότι, το καθʼ εαυτόν παραιτείται της υποψηφιότητος, και αν εκλεγή δεν θα προσχωρήση εις την επιθυμίαν ταύτην των εν Ελλάδι αδελφών.

Ο κ. Μιχελιδάκης εδήλωσε την πρόθεσίν του ταύτην εις τους φίλους του κ.κ. Κούνδουρον, Πωλογεώργην και Παπαμαστοράκην, όπως και εις τον κ. Δ. Ράλλην”.
 
Η προσπάθεια της de facto Ενωσης της Κρήτης
Η εκλογή πέντε Κρητών βουλευτών στην Αττικοβοιωτία στις εκλογές του 1910 και η αντίδραση της Τουρκίας

Πριν από τις εκλογές του 1915, στις εκλογές της 8ης Αυγούστου 1910, έγινε μια απόπειρα εκπροσώπησης της Κρήτης στο ελληνικό Κοινοβούλιο. Φυσικά το νησί τότε ήταν αυτόνομη Πολιτεία, με τουρκική επικυριαρχία, και την εγγύηση των προστατιδών διεθνών δυνάμεων. Η κίνηση αυτή είχε συμβολικό και πολιτικό χαρακτήρα για να ενισχυθεί το αίτημα της Ένωσης, που είχε διατυπωθεί επίσημα το Νοέμβριο του 1908, χωρίς να το αποδεχτεί η ελληνική κυβέρνηση, φοβούμενη την αντίδραση της Τουρκίας, και ήλθε μερικά χρόνια αργότερα, στα 1913.

Ο ελληνικός πολιτικός κόσμος της εποχής, της μικρής και πολύ αδύναμης, αλλά και σπαρασσόμενης από εσωτερικές διαμάχες, Ελλάδας, καταρχήν συμφώνησε στην πρωτοβουλία να εκλεγούν στο εθνικό Κοινοβούλιο Κρήτες, με ταυτόχρονη ψηφοφορία και στο νησί, ώστε να δοθεί έτσι ένα μήνυμα στο εξωτερικό και κυρίως στην Τουρκία. Αργότερα άλλαξε αυτή η θέση και κυρίαρχησε στο να γίνει η εκλογή τους όχι με τις ψήφους των Κρητικών, αλλά με την ένταξη τους σε ψηφοδέλτια άλλων νομών.

Έτσι κι έγινε. Με απόφαση της συνέλευσης των πληρεξουσίων του νησιού τοποθετούνται υποψήφιοι οι Ελευθέριος Βενιζέλος, Αντώνιος Μιχελιδάκης, Μανούσος Κούνδουρος, Γεώργιος Παπαμαστοράκης και Χ. Πολογεώργης. (ή Πωλογεώργης). Αμέσως, όμως, αντιδρά η Τουρκία, θεωρεί casus belli τις πέντε υποψηφιότητες και δια στόματος του Μεγάλου Βεζύρη Χακή – βέη απειλεί ότι αν αυτό συμβεί τότε θα καταλάβει τη Θεσσαλία. Η απειλή προκαλεί και την αντίθεση των Προστατιδών Δυνάμεων και την υπαναχώρηση μέρους του πολιτικού κόσμου και της Κρήτης. Προκαλείται διεθνές θέμα και οι εφημερίδες πολλών ευρωπαϊκών χωρών στηρίζουν τη συμμετοχή των Κρητών στο ελληνικό Κοινοβούλιο.

Ελάχιστες μέρες πριν από τις εκλογές, στις 24 Ιουλίου 1910, διαβάζομε στην εφημερίδα «Ίδη» της εποχής, του Κατεργιαννάκη, που στήριζε το Μιχελιδάκη και τους αντιβενιζελικούς, έντονη αντίθεση για την εκλογή Κρητικών. Μέχρι τότε η εφημερίδα στήριζε την αποστολή Κρητών πληρεξουσίων στο εθνικό Κοινοβούλιο. Στις 3 Αυγούστου 1910 ο πρόξενος της Αγγλίας Wratislaw επισκέπτεται το σπίτι του Αντωνίου Μιχελιδάκη και μεταφέρει σύσταση της αγγλικής κυβέρνησης και των άλλων προστατιδών δυνάμεων να παραιτηθεί από την υποψηφιότητα, μαζί με τους πολιτικούς του φίλους που επηρεάζει. «Η σημασία άλλως τε του μέτρου τούτου, της εκλογής Κρητών πολιτευομένων υπό των εν Ελλάδι αδελφών δεν ενέχει καμμίαν σπουδαίαν απώλειαν εις την μη αποδοχήν, ουδέ σοβαράν ωφέλειαν κατά την περίπτωσιν της αποδοχής», γράφει η «Ίδη» στις 7 Αυγούστου. «Είναι απλώς, όπως είπε και ο κ Δ. Ράλλης, ένδειξις τιμής εκ μέρους του ελεύθερου Βασιλείου δια την πατριωτικήν Κρήτην».

Γι αυτό, μας πληροφορεί το ρεπορτάζ της εφημερίδας, ο Α. Μιχελιδάκης πείθεται ότι δεν πρέπει να συμμετάσχει στις εκλογές και δηλώνει την απόφασή του στους πολιτικούς του φίλους Κούνδουρο, Πωλογεώργη και Παπαμαστοράκη, που ήταν επίσης υποψήφιοι, όπως και στον αρχηγό του κόμματός του Δ. Ράλλη.

Και στη συνέχεια με τηλεγραφήματά του στην αθηναϊκή «Ακρόπολι» και στο Ράλλη γνωστοποιεί την παραίτησή του από την υποψηφιότητα. Με την προσθήκη ότι, εάν εκλεγεί δεν θα αναλάβει καθήκοντα βουλευτή. Το ίδιο πράττουν και οι Παπαμαστοράκης και Κούνδουρος.

Από την «Ίδη» διαβάζουμε τη σχετική αλληλογραφία του Μιχελιδάκη με την εφημερίδα και το Δ. Ράλλη:

“Το προς την Ακροπολιν τηλεγράφημα του κ. Μιχελιδάκη.

“Ευχαριστών από καρδίας και τους έχοντας την πρωτοβουλίαν της υποψηφιότητός μου ως βουλευτού δια την Διπλήν Αναθεωρητικήν της Ελλάδος και τους τιμήσοντας με δια της ψήφου των, αναγκάζομαι υπό λόγων εθνικού συμφέροντος να μη αποδεχθώ αυτήν.

Τούτο έστω εις γνώσιν των μελλόντων να με τιμήσουν δια της ψήφου των”.

Τηλεγράφημα του κ. Ράλλη προς τον κ. Μιχελιδάκην

“Αναγινώσκομεν εις την “Εστίαν” της Πεμπτης τα επόμενα:

Ο αρχηγός του ετέρου των εν Κρήτη μεγάλων κομμάτων κ. Α. Μιχελιδάκης ετηλεγράφησε χθες και προς τον κ. Δ. Ράλλην, ανακοινών ότι δεν αποδέχεται την τεθείσαν δια την Αναθεωρητικήν Βουλήν υποψηφιότητα του, βεβαιωθείς υπό του επισκεφθέντος αυτόν Άγγλου Προξένου, ότι αποδοχή εκ μέρους Κρητών υποψηφιότητος, άνευ εξαιρέσεως, θα γείνη αφορμή πολέμου μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας.

Ο κ. Ράλλης απήντησεν ως εξής:

Εξοχώτατον

Αντ. Μιχελιδάκην

Ηράκλειον (Κρήτης)

Υμετέρα υποψηφιότης, ως και ετέρων επιφανών Κρητών, προελθούσα εκ σπλάχνων Ελληνικού λαού, υποστηριχθήσεται αντί πάσης θυσίας. Ουδʼυπάρχει τις εκ του νόμου δυνάμενος ανακαλέσαι αυτήν, ουδʼ αντικαταστήσαι υμάς εν τη εκτιμήσει συμπολιτών μου.

Ελληνικός λαός ουδέποτε ανεχθήσεται ξενικήν επέμβασιν κατά ενάσκησιν πολιτικών του δικαιωμάτων.

Τούτο ήθελεν αποτελέσει απώλειαν ανεξαρτησίας. Υμίν απόκειται επιλογή. Δεχθήτε βαθύτατα σεβάσματά μου.

Δημητρ. Ράλλης.

Και η Κρητική Αδελφότης διʼ εκκλήσεως προς τους εκλογείς, εξορκίζει να ψηφισθούν άνευ εξαιρέσεως, οι εκ Κρήτης υποψήφιοι”.

Στις εκλογές, πάντως, ως πληρεξούσιοι του νομού Αττικοβοιωτίας, που είχε 45 θέσεις στο Κοινοβούλιο, εκλέγονται και οι 5 Κρήτες. Δηλαδή, οι Ελευθέριος Βενιζέλος, Αντώνιος Μιχελιδάκης, Μανούσος Κούνδουρος, Γεώργιος Παπαμαστοράκης και Χ. Πολογεώργης. (ή Πωλογεώργης). Και στο Κοινοβούλιο, που είχε τη μορφή αναθεωρητικής Βουλής, παραμένουν μόνο οι Βενιζέλος και Πωλογεώργης, καθώς εκτιμάται ότι δεν θα προκύψει πρόβλημα αφού ήταν παράλληλα δημότες Αθηνών.
Η εκδίκηση των θριαμβευτών προς τους δημοσίους υπαλλήλους
 

Η επόμενη μέρα των εκλογών, όπως συνήθως συμβαίνει στην Ελλάδα, είναι και η αρχή της εκδίκησης των νικητών σε βάρος των ηττημένων. Κι έτσι στις στήλες των εφημερίδων της εποχής διαβάζομε έκκληση προς τους Ηρακλειώτες να καταγγέλλουν υπαλλήλους που είχαν εμπλακεί στις κομματικές διεργασίες για να τους τιμωρήσει ο Βενιζέλος! Ιδού το σχετικό απόσπασμα, με τον τίτλο “Αι αναμίξεις των υπαλλήλων”:

“Παρακαλούνται πάντες εν γένει οι γνωρίζοντες οιανδήποτε ανάμιξιν υπαλλήλων εις την κομματικήν διαπάλην να μας καταγγέλωσι τούτον εγγράφως, διοτι θεωρούμεν καθήκον μας να συμπληρώσωμεν τον κατάλογον ον εξ αρχής εκρατήσαμεν προς διευκόλυνσιν των κεντρικών υπηρεσιών κατά την ημέραν της απολογίας των αναξίων τούτων υπαλλήλων.

Διότι πρέπει καλά να εννοήση ο κόσμος ότι ο κ. Βενιζέλος ο οποίος τους επροστάτευσε δια των τόσον προστατευτικών νόμων του εκείνος γνωρίζει και να τους τιμωρή οπόταν, άνευ ουδεμιάς ανάγκης μετατρέπονται εις μπράβους εκλογικών διαδηλώσεων και εις μεσίτας ψήφων”.
 
Και παραλίγο φονική συμπλοκή στους πανηγυρισμούς
 

Τα επεισόδια δεν ήταν μόνο προεκλογικά, αλλά και μετεκλογικά. Μάλιστα ένα από αυτά παραλίγο να κοστίσει και ανθρώπινες ζωές. Η περιγραφή των γεγονότων είναι πολύ χαρακτηριστική.

Φονική συμπλοκή

Περί την 4ην μ.μ. της Κυριακής αυθόρμητος διαδήλωσις σχηματισθείσα εις το Κέντρον των Φιλελευθέρων ήρξατο κατερχομένη προς την Πύλην Χανίων εν ζητωκραγαίς υπέρ του Βενιζέλου, όταν όμως αυτη ευρίσκετο έξωθι του καφφενείου του Μουσουλμάνου Μπογατζατζή εις πυροβολισμός ερρίφθη εκ του καταστήματος και βροχή λίθων εναποθηκευμένων εις το κατάστημα αυτό και το αντικρυνόν έπεσεν επί των διαδηλωτών.

Προ της τοιαύτης δολοφονικής ενέδρας ευρεθέντες οι αμέριμνοι διαδηλωταί ήρξαντο αμυνόμενοι δια των χειρών και των γρόνθων εναντίον εκείνων οι οποίοι δολοφονικώς επιπίπτοντες εναντίον των τους ετραυμάτιζον. Το τι έγινεν εκεί δεν περιγράφεται. Ο δολοφονικώς πληγείς λαός ως θάλασσα μαινομένη εζήτει εκδίκησιν δια την άνανδρον επίθεσιν και η στρατιωτική αρχή ταχέως επεμβάσα μετά μεγίστου κόπου κατώρθωσε να προλάβη την αιματοχυσίαν.

Αλλʼ ο λαός εις τοιαύτας στιγμάς οταν αναιτίως κτυπάται μετά τόσης ανανδρίας και δολοφονικότητος εκ μέρους ανθρώπων τους οποίους ουδέποτε έβλαψε ουδέποτε παρέλειψεν ευκαιρίαν όπως εκδηλώση υπέρ αυτών σεβασμόν και προστασίαν, εξέρχεται των ορίων του λογικού και εκτρέπετε και εις πράξεις αι οποίαι τίποτε άλλο ειμή την ψυχικήν του οδύνην και την ψυχικήν διαμαρτυρίαν είναι ικανοί να εκφράσουν. Αποτέλεσμα τούτου υπήρξε η θραύσις των υέλων όλων των Οθωμανικών καταστημάτων του Βαλιτέ Τζαμί και ο τραυματισμός πολλών πολιτών.

Ευτυχώς χάρις εις τας συστάσεις των φρονιμωτέρων και την ταχείαν επέμβασιν όλων των αξιωματικών και οπλιτών της τε χωροφυλακής και του στρατού και την έγκαιρον ενίσχυσιν αυτών υπό αριθμού αγροφυλάκων κατωρθώθη το κακόν να περισταλή και να επανέλθη η προτέρα τάξις, αφʼού πρότερον ηπειλήθη φοβερά και αιματηρά σύρραξις, χάρις εις τας πατριωτικάς συστάσεις των διευθυνόντων το κόμμα των Γουναρικών”.
Τα πανηγύρια των νικητών βενιζελικών στις πρώτες εκλογές του 1915
 

Του Αλ. Α. Ανδρικάκη

Τις πρώτες εκλογές στην ενωμένη με την Ελλάδα Κρήτη, αυτές του 1915, παρουσίασε χθες η “Π” με το πρώτο μέρος της ιστορικής έρευνας για μια άγνωστη σελίδα της τοπικής μας Ιστορίας. Εκείνες οι εκλογές είχαν ολοκληρωθεί με το θρίαμβο των Φιλελευθέρων του Ελευθερίου Βενιζέλου, είχαν εκλεγεί και οι 7 υποψήφιοι του συνδυασμού στο Ηράκλειο (Μ. Μαρκάκης, που μπήκε στη Βουλή με κρητική βράκα, Γ. Μαρής, Γ. Κοκκινάκης, Μ. Μανασάκης, Α. Ζητάκης, Δ. Αναγνωστάκης, Μ. Σακλαμπάνης) ενώ είχε αποτύχει παταγωδώς ο Αντώνιος Μιχελιδάκης, πρωθυπουργός της Κρητικής Πολιτείας και αντίπαλος του Βενιζέλου.

Σήμερα, συνεχίζοντας το αφιέρωμα, αναφερόμαστε στο μετεκλογικό κλίμα των πρώτων ενωτικών εκλογών. Στα πανηγύρια, αλλά και τις αιματηρές συμπλοκές. Κι ακόμα στις προγενέστερες προσπάθειες (1910 και 1912) να εισέλθουν βουλευτές της αυτόνομης Κρήτης στο ελληνικό Κοινοβούλιο.

Πολύ ζωντανά είναι τα ρεπορτάζ των εφημερίδων για τους πανηγυρισμούς των Φιλελευθέρων την επομένη των εκλογών της 31ης Μαΐου 1915.. Η εικόνα είναι γνώριμη ακόμη και για τη σημερινή εποχή, κι ας υπάρχει απόσταση ενός, σχεδόν, αιώνα.

Και η περιγραφή των γεγονότων πολύ χαρακτηριστική:

Η εκκίνησις

Την 5 1/2 ακριβώς όλη εκείνη η μάζα των διαδηλωτών η οποία τόσον ασφυκτικά είχε στριμωχθή στην πλατείαν, εξεχύνετο ως ένας τεράστιος χείμαρρος προς την οδόν Μαρτύρων. Της όλης διαδηλώσεως προηγείτο τεραστία ανθίνη άγκυρα επί κοντού 3 μέτρων φιλοτεχνηθείσα υπό του ενθουσιώδους εφέδρου υπαξιωματικού Ράδου Μαλεβυζώτου και εκατέρωθεν συνώδευον λάβαρα με τα εθνικά χρώματα και τας εικόνας του Βασιλέως και του Βενιζέλου εν τω μέσω.

Είποντο δυο μεγάλαι εικόνες εις φυσικόν μέγεθος του Βασιλέως και του Βενιζέλου με καλλιτεχνικώτατα στέφανα εκ φυσικών ανθέων. Δεξιά και αριστερά μικρότεραι άγκυραι των επαρχιακών αντιπροσωπειών και εικόνες όλων των σχημάτων και όλων των χρωμάτων του Βασιλέως και του Βενιζέλου. Η πρωτοπορεία εν γένει παρουσίαζε μιαν όψιν μεγάλης και επισήμου τελετής με όλον το ύψος της επιβλητικότητος και της επισημότητος.

Η μουσική

Από νέους της Φιλαρμονικής του Απόλλωνος είχε σχηματισθή μια Μπάντα ήτις καθʼ όλον το διάστημα προπορευομένη επαιάνιζεν εμβατήρια, προσδίδουσα ούτω περισσοτέραν μεγαλοπρέπειαν και επιβλητικότητα εις την διαδήλωσιν.

Με την τάξιν αυτήν εξεκίνησε η παλλαϊκή εκείνη διαδήλωσις, ήτις με τας φωνάς και τας εκκωφαντικάς ζητωκραυγάς και χειροκροτήματα, έδινε τον τόνον του κρατούντος ενθουσιασμού.

Ζήτω ο Βενιζέλος ο ελευθερωτής.

Ζήτω το κόμμα των Φιλελευθέρων.

Ζήτω η Βράκα ήσαν αι λέξεις αι οποίαι εκυριάρχουν, ήσαν αι λέξεις αίτινες ηλέκτριζον τα πλήθη εις εκκωφαντικάς ζητωκραυγάς και ζωηρότατα χειροκροτήματα.

Η διαδήλωσις προχωρεί βραδέως λόγω του συνωστισμού, ο οποίος διαρκώς αυξάνει προστιθεμένων των καθυστερησάντων εκ των συνοικιών.

Εις την οδόν Μαρτύρων

Ενα έξοχον θέαμα εκτυλίσσεται ήδη ενώπιόν μας. Αι κυρίαι και δεσποινίδες αίτινες έχουν καταλάβη τας εξώστας των τριορόφων καταστημάτων της οδού Μαρτύρων ραίνουν διʼ ανθέων τους διαδηλωτάς και σείουν εις τον αέρα μικράς σημαίας και λευκά μανδήλια. Το πλήθος ζητωκραυγάζει και χειροκροτεί συγχρόνως. Ο ενθουσιασμός υπερεκχειλίζει και ακούονται από τας κυρίας και δεσποινίδας αι κολακευτικώτεραι εκφράσεις υπέρ του Μεγάλου Αρχηγού μας. Ενταύθα πρέπει να σημειώσωμεν το ποιόν των διαδηλωτών, το οποίον αποτελείται, από ό,τι εκλεκτόν έχει να επιδείξη ο επιστημονικός ο εμπορικός και εργαζόμενος κόσμος της πόλεως. Ολαι αι τάξεις, όλα τα επαγγέλματα, εν μια λέξει όλον το Ηράκλειον.

Μια προφητεία που επηλήθευσεν

Η διαδήλωσις προχωρεί και έχει φθάση κάτω εις την προκυμαίαν. Δεν ξέρω πως όταν η διαδήλωσις έφθασεν εκεί ενεθυμήθην μια παληά μαύρη σκηνή ήτις εξετιλίχθη εκεί προς 8ετίας. Μου την υπενθύμησεν η εικών του Βενιζέλου την οποίαν έβλεπα σαν να κύτταζε προς τον κούλε, και αι μυριόστομοι ζητωκραυγαί υπέρ του ονόματός του.

Μετεφέρθη έτσι ασυνειδήτως εις την εποχήν κατά την οποίαν οι κώδωνες του ιερού ναού του Αγίου Μηνά είχον συναθροίση εκεί τους εναπομείναντας και μέχρι σήμερον πιστούς φίλους του κ. Αντωνίου Μιχελιδάκη, όπως κατά τας διαταγάς και οδηγίας του Μεγάλου και τρανού τότε Μπατζακαρά, λιντζάρουν τον αποτολμήσαντα να αποβιβασθή επί του ιερού Λιμερίου του κ. Μιχελιδάκη, προδότην Βενιζέλον. Ενεθυμήθην λέγω την σκηνήν εκείνην και την συνέκρινα με την σημερινήν διαδήλωσιν για να εύρω την διαφοράν. Τότε συγχρόνως ενεθυμήθην και μιαν πολιτικήν πρόβλεψιν ήτις κάλλιστα μπορεί να ονομασθή προφητεία, την οποίαν ο Μέγας πολιτικός νους του Βενιζέλου εξήγγειλε μετά την επιβίβασίν του εν τω ατμοπλοίω.

“Ο κ. Μιχελιδάκης όπως πολιτεύεται θάττον ή βράδιον θα τερματίση πολύ αδόξως τον πολιτικόν του βίον”.

Την προφητικήν ταύτην πρόβλεψιν έβλεπα επαληθεύουσαν εκείνην την στιγμήν, διότι όντως ο κ. Μιχελιδάκης ευρέθη την πρωΐαν της παρελθούσης Δευτέρας πολιτικός αυτόκτων, αγκαλιάζων με το ένα χέρι ένα τουρκικόν ψήφον και με το άλλο ένα ρακοκάζανο. Και βεβαίως διαφορετικόν δεν μπορούσε να είνε το πολιτικόν τέλος του κ. Μιχελιδάκη αφʼ ου δεν ηννόησε να εξελιχθή και να αλλάξη τας παλαιάς του πολιτικάς μεθόδους αι οποίαι εις το τέλος τούτο τον ωδήγουν.

Εις τας συνοικίας

Η διαδήλωσις ολοέν ογκουμένη στρέφει προς το Μπεντενάκι και πλημμυρίζει όλην την πλατείαν λεωφόρον διαρκώς ζητωκραυγάζουσα.

Από το Μπεντενάκι η διαδήλωσις εισήλθεν εις τας συνοικίας και αφʼ ου διήλθεν έξωθι της οικίας του βουλευτού κ. Μακράκη εισήλθε εις την οδόν Πλατειάς Στράτας δια να διευθυνθή εις την Πύλην Χανίων.

Το τι έγινε κατά την διέλευσιν της διαδηλώσεως δια των συνοικιών, είναι αδύνατον να περιγράψη και αποδώση τελείως κανείς δια της πέννας. Από κάθε σπήτι, από κάθε εξώστη, μπουμπούκια από κυρίες και δεσποινίδες έρραινον με άνθη και με πολυτελή αρώματα τους διαδηλωτάς, των οποίων ο ενθουσιασμός διαρκώς ηύξανεν. Από της οικίας του κ. Περίδη ολόκληρα κάνιστρα ανθέων ερρίπτοντο προς τους διαδηλωτάς. Οταν η διαδήλωσις έφθασεν προ της οικίας του κ. Στεργιάδου οι διαδηλωταί επευφήμισαν και εζητωκραύγασαν τον κ. Στεργιάδην. Από του εξώστου της οικίας του, δεσποινίδες με κάνιστρα ανθέων και με αρώματα πολυτελή έρραινον τους διαδηλωτάς. Η μήτηρ του κ. Στεργιάδου καθημένη πλησίον του κάτω παραθύρου της οικίας έγινεν αντικείμενον λαϊκωτάτων εκδηλώσεων.

Το πλήθος εφιλούσε το χέρι της εν ω εκ συγκινήσεως διαρκώς εκείνη έκλαιεν. Παντού όθεν διήλθε η διαδήλωσις εκ των συνοικιών παρόμοιαι σκηναί εξετιλύσσοντο και όλοι ανεφώνουν προς το πλήθος το “Χριστός Ανέστη”. Αι συνοικίαι εμοσχοβόλησαν από τα άνθη και τα αρώματα.

Προς την Πύλην Χανίων

Με αυτήν την τάξιν η διαδήλωσις επροχώρει προς την Πύλην Χανίων δια να υποδεχθή τους εκ των επαρχιών αναμενομένους εκείνην την στιγμήν βουλευτάς. Πράγματι μετʼ ολίγην ώραν το αυτοκίνητον το φέρον τους Βουλευτάς Μανασάκην και Σακλαμπανάκην εμφανίζεται και ο λαός εκσπά εις ουρανομήκεις ζητωκραυγάς. Επιβαίνουν επί του αυτοκινήτου και οι λοιποί βουλευταί Μακράκης, Μαρής, Κοκκινάκης και προσπαθούν να προχωρήσουν αλλά ο λαός περιτρυγιρίζει το αυτοκίνητον χαιρετώντας τους λαοφιλείς βουλευτάς των και εμποδίζει ούτω την προχώρησιν. Προσφέρεται εις τους βουλευτάς εκ μέρους των εκλογέων της πόλεως Ηρακλείου ωραία ανθοδέσμη εκ φυσικών ανθέων, με μικράν σημαίαν επί της κορυφής, την οποίαν κρατεί όρθιος επί του αυτοκινήτου, ο λεβεντάνθρωπος εκ Μεσσαράς Αλέξανδρος Τρουλλινός. Προσπαθεί να προχωρήση το αυτοκίνητον, αλλά αι χιλιάδες του λαού ζητούν να σικώσουν τούτο και να οδηγήσουν έτσι διθυραμβικά τους θριαμβευτάς της προχθεσινής Κυριακής εις την πόλιν.
 
Το...ρουσφέτι για τους Αρχανιώτες
 

Στη «Νέα Εφημερίδα» της Τετάρτης 15 Απριλίου διαβάζουμε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα του τρόπου της αντιπαράθεσης. Με τίτλο «Σκηναί», ο βενιζελικός Μουρέλλος λοιδορεί τον Αντώνιο Μιχελιδάκη, σε μια προσπάθεια του τελευταίου να πάρει με το μέρος του τους Αρχανιώτες, που προφανώς στήριζαν το Βενιζέλο.

“Εις το γραφείον του κάθηται ο κ. Μιχελιδάκης. Ο υπηρέτης του εισέρχεται και του αναγγέλλει ότι επιτροπή Αρχανών θέλει να τον δη. Εκείνος δίδει την άδειαν και η επιτροπή εισέρχεται και καθίζει.

Ο κ. Μιχελιδάκης-Και ίντα, θα ζητήξετε να σας δώσω για να μείνετε μαζί μας.

Επιτροπή- Το Ειρηνοδικείον.

κ. Μιχελιδάκης. Ηδώκασας το! άλλο;

Επιτροπή. Την κατάργησι της ενιαίας.

κ. Μιχελιδάκης. Άντε ηδωκα σας τηνε! άλλο;

Επιτροπή. Τα καζάνια της ρακής!

κ. Μιχελιδάκης. Άντε κι αυτό ήδωκά σας το! άλλο;

Επιτροπή. Κι ένα βουλευτή από τις Αρχάνες.

κ. Μιχελιδάκης. (εγειρόμενος μετά θυμού). Όσκε! δεν σας το δίδω αυτό!

Επιμύθιον. Και έτσι ο κ. Μιχελιδάκης προσέφερεν εις τους Αρχανιώτας ότι δεν είχε και το μόνον που δεν τοις εδωκε είνε εκείνο που μπρούσε να δώση.

Και η επιτροπή εξωργισμένη απέρχεται φωνάζουσα. Ντα δίδεις μας ότι δεν έχεις κι ότι έχεις μας το αρνάσαι; αντίο!!
 
Τσιγάρα και μεζέδες... μόνο για Φιλελεύθερους
 

Μέσα στο κλίμα θριάμβου των Φιλελευθέρων διαβάζουμε και μια διαφήμιση ότι πωλούνται «σιγάρα» ειδικά για τους θριαμβευτές! Είναι μια διαφήμιση που αλιεύσαμε στην ίδια βενιζελική εφημερίδα, που μας πληροφορεί ότι «Σιγάρα των Φιλελευθέρων πωλούνται μόνον εις το καπνοπωλείον Φωφώς Μουρέλλου – πλατ. Βενιζέλου»! Προφανώς η ιδιοκτήτρια του καταστήματος με τα… φιλελεύθερα «σιγάρα» είναι συγγενής του εκδότη της εφημερίδας. Στο ίδιο φύλλο όμως διακρίνεται κι άλλη μία διαφημιστική καταχώριση για τα γλέντια των νικητών. «Μετά τον θρίαμβον των Βενιζελικών», αναφέρει «υπενθυμίζομεν εις το κοινόν ότι ο κ Εμμ. Χανιωτάκις παρασκευάζει εις το εν Σπήλια κατάστημά του όλα τα είδη των μεζέδων δια τους επιθυμούντας να επισκεφθούν και να διασκεδάσουν εκεί την νίκην του κόμματος. Όλοι λοιπόν στα Σπήλια όλοι στο ρωμαντικό τοπείο για το ποιητικόν γλέντι που χρειάζεται επί τη νίκη».
 
Ασπρο στο Βενιζέλο, μαύρο... δαγκαμένο στο Μιχελιδάκη
 

Η θετική ψήφος για ένα κόμμα ή για κάποιο υποψήφιο δινόταν με το λευκό σφαιρίδιο. Και η αρνητική με το μαύρο.

Μεταξύ των συνθημάτων που κυριάρχησαν στις πρώτες εκλογές του Ηρακλείου ήταν και τα παρακάτω:



Ασπρο!



ΑΣΠΡΟ στο Βενιζέλο που είναι γνήσιον τέκνον της Κρήτης, που είναι μέσα από τα σπλάγχνα μας, που ετίμησε την Πατρίδα μας δια των μεγαλουργημάτων του που μόνον αυτός θα κάμη καλό στον τόπον μας ως Κρητικός.

ΑΣΠΡΟ στο Βενιζέλο που κληθείς υπό της Επαναστάσεως του Γουδή έσπευσε και έσωσε το Εθνος ευρισκόμενον εις το χείλος της καταστροφής, όπου το είχαν οδηγήση οι σημερνοί κυβερνήται.

ΑΣΠΡΟ στο Βενιζέλον που ηρνήθη να συγκαλέση συνέλευσιν Συντακτικήν παρά την επιμονήν του λαού και ούτω έσωσε το έθνος και την Βασιλείαν ήτις τότε ηπειλείτο να εξορισθή αδίκως κατηγορουμένη δια τας μέχρι της εποχής εκείνης καταστροφάς.

Ασπρο στον Βενιζέλο όσοι δεν θέλουν την κατάραν των πολεμιστών δυο πολέμων οίτινες επί της πρωθυπουργίας του μας εμεγάλωσαν την μικράν Ελλάδα.



Μαύρο!



ΜΑΥΡΟ δαγκαμένο εις τον Μιχελιδάκην και Γούναρη τους νεκροθάπτας παντός Ελληνικού τους βρυκόλακας του παλαιοκοματισμού που θέλουν να καταστρέψουν το μέγα έργον του Βενιζέλου.

ΜΑΥΡΟ στον Μιχελιδάκην και Γούναρην διότι είνε φίλοι της Αυστρίας που θέλει να μας αρπάξη την Θεσσαλονίκην και της Γερμανίας που μας επέβαλλε τον έλεγχον του 1897.

ΜΑΥΡΟ στον Μιχελιδάκην και τον Γούναρην διότι υποστηρίζουν την Αυστρίαν που δεν μας αφίνει να παρωμεν την Βόρειον Ηπειρον και ούτω να ελευθερωθούν τόσες χιλιάδες Ηπειρώται.
 
Η πρόταση στο Στεργιάδη και η απόρριψή της
 

Ενδιαφέρον σʼ αυτές τις πρώτες εκλογές έχει κι ένα περιστατικό με πρωταγωνιστή τον Αριστείδη Στεργιάδη, μια προσωπικότητα που έχει χαρακτηριστεί αμφιλεγόμενη, κυρίως για το ρόλο του, στη συνέχεια, σε σχέση με τον ελληνισμό της Μικράς Ασίας όπου τον έστειλε ως αρμοστή ο στενός του φίλος Ελευθέριος Βενιζέλος. Παλιότερα, στην πρωτη δεκαετία του 20ου αιώνα, ο Στεργιάδης υπήρξε πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου Ηρακλείου. Η επιτροπή των εκλογέων των Αρχανών τον πρότεινε να είναι υποψήφιος με το κόμμα των Φιλελευθέρων. Εκείνος δεν δέχεται την πρόταση, χωρίς να εξηγεί το γιατί, αλλά ζητεί να στηριχτεί «το μεγάλο έργο του Αρχηγού ημών», όπως λέει σʼ αυτήν το Βενιζέλο. Στη «Νέα Εφημερίδα» της 19ης Μαίου 1915 διαβάζουμε τη σχετική απάντηση του ίδιου του Στεργιάδη:

“Προς τους κ. αντιπροσώπους των εκλογέων Αρχανών

Κύριοι

Αισθάνομαι αληθή ανάγκην να Σας ευχαριστήσω δια την τιμήν της αυθορμήτου προτάσεως υπέρ της υποψηφιότητός μου. Η αποποίησις και η έλλειψις ειδικής εκπροσωπήσεως των Αρχανών εν τω συνδυασμού των Φιλελευθέρων δεν πρέπει να διασπάση την ενότητά σας ουδέ να γεννήση αμφιβολίαν περί της μελλούσης προνοίας δια τα τοπικά αλλά νόμιμα, συμφέροντα των Αρχανών. Η μερίς των Φιλελευθέρων θα θεωρήση καθήκον τιμής να προνοήση περί αυτών. Διότι δεν διέφυγε την προσοχήν ουδενός ότι η προς εμέ εκδηλωσείσα τιμή απορρέει ες εμπιστοσύνης προς την μερίδα των Φιλελευθέρων και εκ βαθέως κατανοήσεως του μεγάλου έργου του Αρχηγού ημών. Αλλά το έργον τούτο δεν συνεπληρώθη όλον και δια την συμπλήρωσιν αυτού διεξάγωμεν την πολιτικήν πάλην.

Εάν εις τον νέο τούτο αγώνα εκ του οποίου ίσως θα εξαρτηθή το μέλλον της φυλής μας συνεισφέρετε οι Αρχκνιώται ό,τι άλλοτε συνεισφέρετε ενδόξως παλαίοντες κατά τους απελευθερωτικούς αγώνας των Κρητών, δηλαδή ενότητα δυνάμενος μετʼ επιμονής και πίστεως εις τον αγώνα θα κατακτήσατε την ευγνωμοσύνην όλων ημών και θα καταλίπετε εις τους απογόνους σας όνομα και παράδοσιν εκ των τιμιωτέρων.

Σας παρακαλώ, Κύριοι να δεχθήτε υμείς και να ανακοινώσετε εις όλα τα μέλη της Κοινότητάς σας την βεβαίωσίν μου ότι και μη αποδεχθείς την υποψηφιότητα αισθάνομαι την υποχρέωσιν να σας συνδράμω πάντοτε προς πραγματοποίησιν πάσης προόδου και παντός δικαίου αιτήματος της Κοινότητας υμών.

Μετά βαθυτάτης τιμής

Α. Στεργιάδης

Εν Αθήναις 7 Μαΐου 1915
 
Αχ Αντωνάκη, ύπαγε εις μοναστήριον!
Ο αποχαιρετισμός στο Μιχελιδάκη μετά την ήττα

Οι νικητές της εποχής δεν σέβονταν, ούτε μετά τη νίκη, τους ηττημένους. Και μάλιστα τον αρχηγό, και με μεγάλη προσφορά στον απελευθερωτικό αγώνα, Αντώνιο Μιχελιδάκη. Την επομένη των οριστικών αποτελεσμάτων ένα κείμενο με τον τίτλο «Και τώρα;» δεσπόζει στο πρωτοσέλιδο της εφημερίδας του Μουρέλλου. Φέρει υπογραφή Ι. Πύργος και είναι πραγματικό…φαρμάκι!

Διαβάστε για να καταλάβετε:

“Και τώρα;

Ε; κύριε Μιχελιδάκη! Τι θα κάμης τώρα; Τι θα απογίνης, ως σοφή κεφαλή, αδίκως και παραδίκως παραγνωρισθείσα υπό του αχαρίστου λαού του Νομού Ηρακλείου;

Ενδύσου χιτώνα τρίχινον και ύπαγε εις Μοναστήριον, όπου και ο αγαπητός σου Αφθόνιος τας διατριβάς ποιεί.

Εκεί, Αντώνιε, εκεί, αγαπητέ μου Αντωνάκη, θα σου στείλωμεν τα φύλλα της “Νέας Εφημερίδος”, για να διαβάσης και να δης το τι ʽχεις καωμένα! Εκεί, υπό την κυπάρισσον, ήτις, φεύ! θα σου ενθυμίζη τον πολιτικόν σου θάνατον, θα διαβάζης το τι σου προείπομεν και δεν μας επίστευες!

Εκεί θα ιδής που σου ελέγομεν πως ο λαός πού μερες, δεν υπάρχει πεια, πως δεν σέρνεις πεια, τον κόσμον, πως σε νοιώσανε, σε γνωρίσανε, πως σε καταλάβανε, πως το γενάκι σου εξεπρόβαλε κάτω από την πολιτικήν σουμάσκαν και σε ένοιωσαντελείως και δεν θα περνούσες πεια! Και συ, άπιστε, δεν μας επίστευες και μας έκανες πεισματικά και χουτζούμια.

Εκεί, παρά το ρακοκάζονον της Μονής, θα μονολογής και θα λές - Αχ! γιατί να μη μου φανής χρήσιμο, που σε σένα προσφιλές ρακοκάζανο εστήριζα όλας μου τας ελπίδας! Και αυτό, Αντωνάκη μου, θα κάνη Μπου! Μπου! και συ θα ξυπάσαι γιατί θα θαρής πως είναι ντενέκα! Μα μη στενοχωράσαι, Αντωνάκη μου, γιατί κανείς, δεν θάρθη να σε ενοχλήση πεια εκεί, γιατί όλοι Αντωνάκι μου, θα σε ξεχάσουνε!

Εκεί, Αντωνάκι μου, θα δης την προφητεία μας, που λέγαμε πως από Αντωνάκης θα γίνης μαυραντωνάκης και τουλόγου σου, σκληρέ, έκανες χουιτζούμι και νάζα.

Εκεί, Αντωνάκι μου, θα πεισθής πως άδικα έβανες στον κόπο τους αδελφούς κ.κ. Θειακάκη (ο αδελφός των είναι εις την Αμερική, πρώην οικονομικός αξιωματικός, καταδικασθείς ερήμην εις δεκαετή ειρκτήν ως καταχραστής 300 δρ. τι να έγιναν άρα αφʼ ου αυτός πένεται;) για να μαθαίνουν τους Τούρκους πώς θα μαυρίσουν τον Βενιζέλο, και πως άδικα τους ήλεγες πως ο Βενιζέλος θα πάρη τη Σμύρνη, το Στανά-Καλεσί και Πόλη.

Εκεί, Αντωνάκη μου, θα κλαύσης πολύ, μα πολύ, μέχρις ότου συγχωρηθούν τα αμαρτήματα που έκαμες εναντίον του δυστυχισμένου αυτού Νομού εις τα στέρνα του οποίου εκάθητο το απεχθές γόνυ σου επί τραικονταετίαν, παροκωλύον κάθε απόπειράντου όπως εγερθή και ορμήση προς την πρόοδον και την ανάπτυξιν.

Άπελθε γουν εις Μοναστήριον και με τον τρίχινον δουρβάν από του τραχήλου κλίνε το γόνυ εις την ψυχράν πλάκα του πολιτικού σου τάφου και κλάψε, κλάψε δια την κουταμάραν του πολιτικού σου νου!!!!!

Ι. ΠΥΡΓΟΣ”
 
Οι σιλουέτες των βουλευτών
 

Μεθυσμένος από χαρά ο συντάκτης της βενιζελικής «Νέας Εφημερίδος», λίγες μέρες μετά τις εκλογές γράφει για τους πρώτους βουλευτές που εξέλεξαν οι Ηρακλειώτες:

Και η περιγραφή του είναι πραγματικά γλαφυρή:



ΕΥΘΥΜΑ Η ΣΙΛΟΥΕΤΕΣ ΤΩΝ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ

Είμεθα απολύτως βέβαιοι ότι θα συμφωνήσουν τελείως μαζύ μας οι προχθεσινοί διαδηλωταί με όσα παρακάτω γράφομεν δια την εντύπωσιν που μας εγεννούσαν από το μπαλκόνι της “Νέας Εφημερίδος” οι νικηταί βουλευταί:

- Ο κ. Μακράκις με το σκονισμένο του πρόσωπο έδειχνε σαν Καπετάνιος που εμοίρασε προ ολίγου κουραμάνες στους αντάρτες του και τάφερε ίσα-ίσα γιʼ αυτό ήτο ευχαριστημένος.

- Ο κ. Μαρής απησχολημένος με τα νοήματα του ωραίου λόγου του ελησμόνησε ολότελα τα χέρια του και την φωνήν του τα οποία συνήψαν εν τω μεταξύ συμμαχίαν και ομολογούμεν ότι τα μεν χέρια με πολλήν ευσυνειδησίαν εξετέλεσαν την φωνήν η οποία όμως περί το τέλος είχεν εξαντλήσει και το τελευταίον της φυσίγγιον.

- Ο κ. Μανασσάκις ολοκόκκινος και ολογέλαστος έμοιαζε σαν νεόνυμφος που υπέγραψε προ ολίγου το συμβόλαιον μιας πλουσίας προικός.

Ο κ. Σακλαμπάνης εφαίνετο στενοχωρημένος διότι δεν είχε χώρον να κάμη μιαν χειρονομίαν ακόμη προς την φαυλοκρατίαν “αλλά ας είναι”!

- Ο κ. Κοκκινάκις τέλος “καταστρέφων τον λόγον” με ζητωκραυγές υπέρ του πολέμου μας έδειξε ότι η φωνή του δεν έχει καμμίαν σχέσιν με την καρδιά του.

Κ.
 
Το...ρουσφέτι αλλάζει κόμμα!
Οι δηλώσεις των πρώην Μιχελιδακικών

Το προεκλογικό κλίμα έχει πάρει φωτιά και καθημερινά σχεδόν στις εφημερίδες της εποχής εμφανίζονται δηλώσεις πρώην οπαδών του Μιχελιδάκη που αλλάζουν στρατόπεδο και δηλώνουν πίστη στον Ελευθέριο Βενιζέλο. Από τις επιστολές εκείνες αξίζει ίσως τον κόπο να δημοσιεύσουμε το κείμενο του εμπόρου Εμμ. Κατεχάκη, που δημοσιεύεται στο φύλλο της «Ν. Εφημερίδας» της 19ης Μαΐου 1915, και, λίγο ως πολύ, δηλώνει ότι δεν του έκανε ρουσφέτι ο Μιχελιδάκης, γι αυτό και προσχωρεί στους βενιζελικούς! Γράφει λοιπόν ο επιστολογράφος:

“Εν Πλατάνω τη 13 5 1915

Κύριε Διευθυντά

Καταχωρήσατε παρακαλώ εις την εφημερίδα υμών ότι, ανήκων από πολλού εις την υπό τον κ. Μιχελιδάκην πολιτικήν μερίδα και κατιδών την εθνικήν πολιτικήν του κ. Βενιζέλου και την τόσον επωφελή δια το έθνος δράσιν αυτού μεθίσταμαι εις το κόμμα των Φιλελευθέρων από σήμερον, το οποίον θέλω συνδράμει κατά τας μελλούσας εκλογάς.

Εις την απόφασίν μου ταύτην συνετέλεσε και ο εκ μέρους του κ. Μιχελιδάκη διαρκής παραγκωνισμός της οικογενείας μου.

Μεθʼ υπολήψεως

Εμμαν. Μ. Κατεχάκης

Εμπορος”.
 
Τα προεκλογικά επεισόδια
 

Η προεκλογική αντιπαράθεση φτάνει σε όρια ασύλληπτα, ακόμη και για σήμερα. Στα ρεπορτάζ της εποχής διαβάζουμε στον βενιζελικό τύπο σφοδρές κατηγορίες προς το Μιχελιδάκη και τους οπαδούς για μαζικούς ξυλοδαρμούς των αντιπάλων. Μάλιστα γινόταν αναφορά και για πληρωμή των «πρωτοπαλίκαρων» έναντι 4 δραχμών, για να ξυλοφορτώνουν τους βενιζελικούς! Σε ένα μαζικό επεισόδιο που γίνεται περίπου 10 μέρες πριν από τις εκλογές, η «Νέα Εφημερίς» δεν κατηγορεί μόνο τον Αντώνιο Μιχελιδάκη, αλλά και άλλους παράγοντες της πόλης, κρατικούς λειτουργούς της εποχής, ότι συμμετείχαν σε ξυλοδαρμούς πολιτών. Και μάλιστα, σε ρεπορτάζ με τίτλο «Καμαρώστε πολική!» κατονομάζει τους πρωταγωνιστές του επεισοδίου. «Δια την ιστορίαν παραθέτομεν τα ονόματα εκείνων που έλαβον μέρος ενεργόν προς διοργάνωσιν του καυγά.

“Γεώργιος Χαιρέτης δικηγόρος, Ευάγγελος Λογιάδης δικηγόρος, Ευάγγελος Μεϊμαράκης δικηγόρος, Γεώργιος Ανδρουλάκης γραμμ. Τελωνείου, Β. Βρέντζος υπάλληλος Δημ. Εργων, Μ. Σγουρός Νομάρχης, Αδελφοί Κυπριωτάκη λεμβούχοι, Μιχ. Φουντουλάκης, Στυλ. Τζουλιάς καφφεπώλης και οι κ.κ. Μπιγκάζας Καραμουχιάλας, Ροδίτης, Πιτσόκολος και μερικοί άλλοι των οποίων τα ονόματα παρασιωπώμεν καθότι δεν ηδυνήθημεν να εξακριβώσωμεν επακριβώς τον ρόλο των.

Μεταξύ των επιλέκτων διεκρίθησαν και οι κ.κ. Καραμπίνης, Σημαιάκης ή Νικολού και Παντουβάκης ή Μανώλια Δημαρχιακοί κλητήρες”.

Στη συνέχεια παραθέτει και τα ονόματα περίπου 15 τραυματιών στις συμπλοκές, άλλοι εκ των οποίων μεταφέρθηκαν στο νοσοκομείο, άλλοι απλώς είχαν «μώλωπας εις διάφορα μέρη του σώματός των»

Και σε άλλο ρεπορτάζ, με τον τίτλο «Επέκτασις ανδραγαθιών» κατηγορεί 17 Μιχελιδακικούς (!) ότι έδειραν ανηλεώς έναν βενιζελικό διερχόμενο του καφενείου Ροϊδου. Ο ατυχής άνδρας, γράφει, «εξεδιώχθη υπό των απίστων και αιμοχαρών τυράννων των Τούρκων, οι οποίοι αφʼ ού ατίμασαν την γυναίκα του την έσφαξαν κατόπιν» και τώρα πέφτει θύμα των Μιχελιδακικών.

“Και έπρεπεν ο δυστυχής αυτός άνθρωπος να το περιμένη ότι αφʼ ου οι εδώ Μιχελιδακικοί συμμαχούν με εκείνους που έσφαξαν τα παιδιά τους, τους γονείς τους, τους συγγενείς των και ητίμασαν τας αθώας χριστιανοπούλας, προκειμένου μάλιστα περί ζητήματος καθαρώς εθνικού και αφʼ ού αυτοί και οι Τούρκοι δια της ψήφου των δεν θα υποστηρίξουν τίποτε άλλο ειμή την συμμαχίαν με την Γερμανίαν και την Τουρκίαν, έπρεπε, λέγομεν, να περιμένη το ξύλο, γιατί ετόλμησε να ζητωκραυγάση για κείνον που εζήτησε να πάρη η Ελλάς την Μικράν Ασίαν.

Ουαί και τρισαλοίμονον εις τους απαισίους Γουναρικούς και τους συμμάχους των εάν η αναίδειά τους και η ασέβειά τους προς τους δυστυχείς πρόσφυγας υπερβεί και ολίγον τα όρια!”.
 
Οι πρώτοι βουλευτές του Ηρακλείου στο ελληνικό κοινοβούλιο
Η ΑΓΝΩΣΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ NOMΟΥ

Του Αλ. Α. Ανδρικάκη

Οι επεισοδιακές εκλογές του Μαΐου του 1915, πρώτες στις οποίες συμμετείχαν οι Κρητικοί μετά την Ένωση με την Ελλάδα.

Ο θρίαμβος των Βενιζελικών, που κατέλαβαν και τις 7 έδρες, και η παταγώδης αποτυχία του αρχηγού των αντιβενιζελικών Αντωνίου Μιχελιδάκη


Σχεδόν 1,5 χρόνο μετά την επίσημη ανακήρυξη της Ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα, οι Κρήτες, ως Έλληνες πλέον, καλούνται να συμμετάσχουν στις πρώτες, στην ιστορία, εθνικές εκλογές και να εκλέξουν τους πρώτους εκπροσώπους τους στο εθνικό κοινοβούλιο. Βεβαίως πριν την Ένωση, που είχε επισήμως ανακηρυχθεί την 1η Δεκεμβρίου 1913 με τη συμβολική ενέργεια της έπαρσης της ελληνικής Σημαίας, παρουσία του πρωθυπουργού Βενιζέλου και του βασιλιά Κωνσταντίνου, στο Φιρκά, στο κοινοβούλιο συμμετείχαν Κρήτες βουλευτές, οι οποίοι είτε εκλέχτηκαν (ως εκπρόσωποι του νομού Αττικοβοιωτίας το 1910, όπως ο Ελευθέριος Βενιζέλος) είτε με δυναμικές ενέργειες έγιναν δεκτοί (1912, εκ εκπρόσωποι της κρητικής συνέλευσης).

Οι πρώτοι όμως εκλεγμένοι βουλευτές σε εθνικές εκλογές αναδείχτηκαν στις 31 Μαΐου 1915, στις εκλογές που θριάμβευσε ο Βενιζέλος. Και οι 7 πρώτοι βουλευτές του νομού ήταν βενιζελικοί, ενώ απέτυχε να εκλεγεί ο μεγάλος αντίπαλος του Βενιζέλου Αντώνιος Μιχελιδάκης, πρόεδρος της Εκτελεστικής Επιτροπής (πρωθυπουργός, θα λέγαμε σήμερα) της Κρητικής Πολιτείας, που ήταν υποψήφιος με το Γούναρη.

Κι αν κανείς θεωρήσει ότι οι σημερινές εκλογές γίνονται σε κλίμα έντασης, πόλωσης και οξύτητας, μάλλον δεν έχει καν διαβάσει για εκείνες τις εκλογές του 1915, όταν η αντιπαράθεση βενιζελικών και αντιβενιζελικών γινόταν σε κλίμα καθημερινών επεισοδίων! Κι είναι χαρακτηριστικό και το ύφος της αντιπαράθεσης, όπως θα δούμε στη συνέχεια, που ασφαλώς ξεπερνούσε κατά πολύ και τα όρια της σημερινής οξύτητας.

Σʼ εκείνες τις πρώτες εκλογές οι υποψήφιοι και των δύο παρατάξεων ήταν 14. Θριαμβευτές οι βενιζελικοί υποψήφιοι, καθώς κατέλαβαν και τις έδρες, ενώ ο Μιχελιδάκης σε προχωρημένη πλέον ηλικία, ήλθε μόλις πέμπτος ανάμεσα στους 7 αντιβενιζελικούς υποψηφίους, δηλαδή δεύτερος επιλαχών.

Οι πρώτοι, λοιπόν, εκλεγμένοι βουλευτές του νομού Ηρακλείου, με τις ψήφους που εξελέγησαν, ήταν οι εξής:

Μιχαήλ Μακράκης με 11.983 ψήφους

Γεώργιος Μαρής 11.681

Γεώργιος Κοκκινάκης 11.625

Μιχαήλ Μανασάκης 11.595

Αθανάσιος Ζητάκης 11.560

Δημήτριος Αναγνωστάκης 11.549

Μιχαήλ Σακλαμπάνης 11.343

Επιλαχόντες ήταν οι 7 αντιβενιζελικοί υποψήφιοι:

Γεώργιος Φραγκιαδάκις 9.409

Εμμανουήλ Λογιάδης 9197

Δευκαλίων Πωλιουδάκις 9189

Γεώργιος Μαυραντώνης 9159

Αντώνιος Μιχελιδάκις 9171

Αντώνιος Σκούφος 9126

Βασίλειος Μεϊμαράκης 9032

Ο Μακράκης, πρώτος σε ψήφους βουλευτής, παλιός καπετάνιος του αγώνα με αδελφό που έπεσε στις επάλξεις του μακεδονικού αγώνα, είχε δηλώσει ότι θα έμπαινε στη Βουλή με κρητική φορεσιά και βράκα. Και το έκανε!

Θα πρέπει στο σημείο αυτό να τονίσουμε ότι από τους 7 βουλευτές του 1915 επανεξελέγησαν οι 7 στις εκλογές που έγιναν το 1920 οι 6. Ο Ζητάκης δεν ήταν υποψήφιος, και τη θέση του είχε πάρει ο Αντώνιος Γαλανάκης, που επίσης εξελέγη. Ήταν οι εκλογές που έχασε ο Βενιζέλος.

Βέβαια, μέσα στο 1915, στις 6 Δεκεμβρίου, ξανάγιναν εκλογές, με τους Φιλελεύθερους να απέχουν.

Η ψήφος τότε ήταν διαφορετική και στην κάλπη δεν έριχνε ο ψηφοφόρος ψηφοδέλτιο, αλλά σφαιρίδια για το ναι ή το όχι στην κάθε υποψηφιότητα. Οι ψήφοι που πήραν εκλεγέντες και μη εκλεγέντες αντιστοιχούν στα λευκά σφαιρίδια όχι στα μαύρα, που ήταν οι αρνητικές. Από αυτό έμεινε και η γνωστή αναφορά περί μαυρίσματος στις εκλογές!

Στα εκλογικά τμήματα εμφανιζόταν και το όνομα του βενιζελικού Ανδρέα Φανουράκη, ο οποίος είχε ανακοινώσει την υποψηφιότητά του εκτός του επίσημου συνδυασμού, όμως μερικές μέρες προ των εκλογών, που είχαν γίνει στις 31 Μαϊου του 1915, αποσύρθηκε χάριν της ενότητας, όπως θα δούμε, του κόμματός των Φιλελευθέρων.

Οι πληροφορίες μας για τις συγκεκριμένες εκλογές προέρχονται κυρίως από τη βενιζελική «Νέα Εφημερίδα» του Ιωάννη Μουρέλλου, καθώς δεν είχαμε στη διάθεσή μας φύλλα της άλλης τοπικής εφημερίδας «Ίδη» του Ιωάννη Κατεργιαννάκη, που στήριζε τον Μιχελιδάκη. Οι δύο εφημερίδες, πάντως, είχαν καθημερινή σφοδρή αντιπαράθεση, στο όνομα, φυσικά, του κάθε ενός που στήριζε.

Οι εκλογές είχαν γίνει μέσα σε αντίστοιχο κλίμα σφοδρής αντιπαράθεσης, που έφθανε και τα όρια των συρράξεων, όπως κατέγραφαν τα σχετικά ρεπορτάζ. Η Ελλάδα βρίσκεται στα χρόνια του διχασμού και στο γενικότερο πολιτικό πεδίο, ο Βενιζέλος αναγκάζεται να παραιτηθεί από την πρωθυπουργία της χώρας το Φεβρουάριο του 1915 και να δηλώσει στις 27 Μαρτίου ότι αποσύρεται από την πολιτική, διαφωνώντας με το βασιλιά Κωνσταντίνο. Πρωθυπουργός αναλαμβάνει, πλέον, ο Γούναρης.

Μέσα σ΄ αυτό το κλίμα οι Έλληνες, και για πρώτη φορά οι Κρητικοί, οδηγούνται στις κάλπες για να αναδείξουν τους εκπροσώπους τους στο εθνικό κοινοβούλιο, που εκείνη την περίοδο είχε 317 βουλευτές. Η Κρήτη, στην πρώτη επίσημη είσοδό της στην εθνική αντιπροσωπεία, θα είχε 23 εκπροσώπους. Το Ηράκλειο και τα Χανιά από 7, το Ρέθυμνο 5 και το Λασίθι 4.
 
Ο Βενιζέλος διώχνει τους Κρήτες βουλευτές το 1912
 

Μια ακόμη απόπειρα, πριν τις εκλογές του 1915, να συμμετάσχουν Κρήτες στο ελληνικό Kοινοβούλιο, έγινε μετά τις εκλογές του Μαρτίου του 1912. Ο Βενιζέλος είναι πρωθυπουργός και η συνέλευση των πληρεξουσίων της αυτόνομης Κρητικής Πολιτείας πιστεύει ότι η παρουσία ενός παλιού δικού της μέλους στην ηγεσία της χώρας είναι ευκαιρία να γίνει η πολιτική κίνηση της συμμετοχής ώστε να υπάρξει ντε φάκτο αναγνώριση της Ένωσης. Και αποφασίζει να στείλει 69 πληρεξουσίους στην ελληνική Bουλή προκειμένου να ορκιστούν.

Ο Βενιζέλος όμως, υπολογίζοντας τι μπορεί να σημάνει μια τέτοια κίνηση και σε σχέση με τη στάση των διεθνών δυνάμεων, αποφασίζει να απαγορεύσει την είσοδο των Κρητών στο Κοινοβούλιο. Αρχικά να τους εμποδίσει καν να αναχωρήσουν από την Κρήτη και στη συνέχεια να τους εμποδίσει να μπουν στο κοινοβούλιο.

Σε μία επιστολή του προς τον Γεώργιο Πλουμίδη, όπως αναφέρει σε μελέτη του για τα γεγονότα ο Παντελής Αθανασιάδης, έγραφε χαρακτηριστικά: «Φαίνεται ότι κακός δαίμων εχάλασε τον νουν των συμπατριωτών μου και τους άγει να βγάλουν τα μάτια των». Δεν αρκέσθηκε στις προειδοποιήσεις. Ζήτησε από το Βρετανικό στόλο, να συλλαμβάνει όποιον επιχειρεί να φύγει από την Κρήτη. Παρά τα μέτρα, αρκετοί Κρητικοί αντιπρόσωποι διέφυγαν και έφτασαν στην Αθήνα αποφασισμένοι να πάρουν μέρος στις εργασίες της Βουλής. Επικεφαλής τους ο Χαράλαμπος Πωλογεώργης. Το 1911 οι Κρήτες επιχείρησαν να κάνουν το ίδιο, αλλά τους συνέλαβαν οι Βρετανοί και τους φυλάκισαν πρόσκαιρα στο πολεμικό πλοίο «Μινέρβα».

Η νέα Βουλή των Ελλήνων συνήλθε στις 19 Μαΐου 1912. Εκείνο το πρωί την είχε ζώσει από παντού Στρατός και Αστυνομία. Έλεγχος των εισερχομένων. Και ο Σουρής στο «Ρωμηό» έδινε την εικόνα, γράφοντας:

«Την ελευθέραν είσοδον μια προσταγή τη φράττει

Και στην κυρά την όμορφη και στην ασχημομούρα,

Αι σχέσεις λίαν ομαλαί μʼ όλα τα πέριξ κράτη

Και με την Κρήτη μοναχά τάχουμε λίγο σκούρα».

Οι Κρήτες εμποδίζονται να μπουν στο Kοινοβούλιο.

Και όταν ένας από αυτούς, ο Ρεθυμνιώτης Δασκαλάκης καταφέρνει να εισέλθει, τελικά, συνοδεύοντας τον Κωνσταντίνο Κουμουνδούρο, και παίρνει μέρος στην ορκωμοσία των νέων βουλευτών, ο Βενιζέλος οργίζεται, αν και πολλά μέλη χειροκροτούν την ενέργεια. Ο Κρητικός πρωθυπουργός πλησιάζει τον Κρητικό πληρεξούσιο και με αυστηρό ύφος του λέει: «δεν είστε βουλευτής κύριε. Εισήλθατε ως ιδιώτης από λάθος των φρουρών». Και διατάζει την απομάκρυνσή του.

Στη συνέχεια δέχεται μια επιτροπή των πληρεξουσίων του νησιού και τους εξηγεί ότι σε εκείνη τη φάση ήταν αδύνατη η αναγνώριση της Ένωσης με την είσοδο των βουλευτών στο εθνικό κοινοβούλιο.

Τελικά οι Κρήτες γίνονται δεκτοί μετά την κήρυξη των βαλκανικών πολέμων, τον Οκτώβριο του 1912 και η επίσημη πράξη της Ένωσης γίνεται την 1η Δεκεμβρίου του 1913.